: toasoandko@gmail.com | : (04) 38.228.302
Liên hệ quảng cáo: (04)39.431.943 - (04)39.447.011
09:00:00 - Chủ nhật, 02/12/2018

Đối diện nguy cơ sốt rét

Theo thông tin từ Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng trung ương, những năm gần đây, Việt Nam không xảy ra dịch sốt rét, tỉ lệ mắc và tử vong đều giảm hàng năm. Tuy nhiên, tình hình bệnh sốt rét đang có nguy cơ quay trở lại do nhiều người mang ký sinh trùng sốt rét.

Theo các chuyên gia y  tế, sốt rét biểu hiện với các cơn sốt, sau đó rét run toàn thân, thay đổi thân nhiệt, thở nhanh, khát nước...  với tỷ lệ tử vong do sốt rét ác tính thể não là 20-50%.

Đối diện nguy cơ sốt rét

Lấy mẫu xét nghiệm ký sinh trùng sốt rét tại buôn Drang Phốk, xã Krông Na, huyện Buôn Đôn, Đắk Lắk. Ảnh: Đình Thi.

Tiềm ẩn nguy cơ

PGS.TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung ương cho biết, thời gian gần đây Việt Nam không xảy ra dịch sốt rét, tỉ lệ mắc và tử vong do sốt rét liên tục giảm hàng năm. Cụ thể, tỉ lệ mắc sốt rét trên 1.000 dân năm 2017 so với năm 2013 giảm hơn 77%, số bệnh nhân sốt rét giảm hơn 76%, số ký sinh trùng sốt rét giảm 72,6%. Mỗi năm có hàng triệu người dân sống trong vùng sốt rét lưu hành được bảo vệ bằng biện pháp phòng chống muỗi sốt rét (phun tồn lưu và tấm màn bằng hóa chất diệt muỗi) và hàng chục nghìn bệnh nhân được cấp thuốc điều trị sốt rét miễn phí.

Theo Tổ chức y tế thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng từ 300 - 500 triệu người trên toàn thế giới bị mắc bệnh sốt rét và có khoảng 1 triệu người tử vong vì sốt rét. Đặc biệt, trẻ em dưới 5 tuổi chiếm tới 70% số ca sốt rét trên toàn cầu. Cứ mỗi 2 phút lại có một trẻ em tử vong vì căn bệnh này. 

Tại Việt Nam, theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long, dịch bệnh sốt rét vẫn diễn biến phức tạp và khó dự báo tại một số địa phương do có sự di dân rất lớn. Đặc biệt, hiện nay, tình hình bệnh sốt rét lại đang có nguy cơ quay lại tại một số tỉnh như: Bình Phước, Gia Lai, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Đắk Lắk, Đắk Nông, Kon Tum, Quảng Nam, Quảng Bình, Quảng Trị… do có nhiều người mang ký sinh trùng sốt rét.

Theo thứ trưởng Long, sốt rét kháng thuốc có nguy cơ lan rộng, thậm chí cả quần thể muỗi cũng đã kháng lại hóa chất. Đó là những thách thức cản trở việc loại trừ sốt rét ở Việt Nam. Thứ trưởng Bộ Y tế cũng bày tỏ lo ngại trước tình trạng sốt rét kháng thuốc từ những người đi lao động ở một số nước châu Phi mang ký sinh trùng sốt rét về nước đang có xu hướng gia tăng. Cụ thể, trong số 9.000 ca sốt rét mỗi năm thì có đến một nửa là sốt rét ngoại lai. Đây là một trong những thách thức cản trở việc loại trừ sốt rét ở Việt Nam. 

Cục Y tế dự phòng khuyến cáo sốt rét do tác nhân ký sinh trùng sốt rét Plasmodium gây ra. Sốt rét thể thông thường có thể biểu hiện với các cơn sốt, sau đó xuất hiện những đợt rét run toàn thân, môi tái, mắt quầng, nổi da gà, thay đổi thân nhiệt, thở nhanh, đau đầu, khát nước, hơi đau tức vùng gan lách...  Sốt rét thể biến chứng, ác tính có dấu hiệu nổi bật là rối loạn ý thức, li bì hoặc vật vã, sốt cao liên tục, mất ngủ nhiều, nhức đầu dữ dội, nôn hoặc tiêu chảy nhiều, co giật kiểu động kinh, suy hô hấp. Bệnh nhân có thể bị suy thận, tiểu ít hoặc vô niệu, urê huyết cao, tiểu ra máu do tan máu ồ ạt... Tỷ lệ tử vong do sốt rét ác tính thể não 20-50%.

Với thể ký sinh trùng lạnh, tức người lành mang trùng, xét nghiệm máu cho thấy có hiện diện ký sinh trùng nhưng không gây sốt, người bệnh vẫn sinh hoạt và lao động bình thường. Trường hợp này hay gặp trong điều tra tại vùng sốt rét lưu hành. Phụ nữ có thai mắc sốt rét dễ bị biến chứng hoặc sảy thai, thai chết lưu hoặc đẻ non. Trẻ có thể mắc sốt rét bẩm sinh khi mẹ mang thai nhiễm sốt rét, có tổn thương tế bào rau thai ngăn cách giữa máu mẹ và con. Bệnh xuất hiện sớm ngay sau trẻ chào đời, bé thường quấy khóc, sốt, vàng da, gan lách to.

Có thể dẫn đến tử vong 

Theo BS Trương Hữu Khanh, Trưởng Khoa Nhiễm - Thần kinh Bệnh viện Nhi đồng 1, sốt rét là bệnh truyền nhiễm do muỗi anophen lây truyền, thỉnh thoảng xuất hiện ở người lớn và hiếm khi có trẻ nhỏ mắc. 

Trên thế giới có khoảng 422 loài muỗi anophen nhưng chỉ có khoảng 70 loài truyền bệnh sốt rét, trong đó 40 loài muỗi truyền bệnh chính. Ở Việt Nam có 15 loài anophen truyền bệnh. Bệnh sốt rét phát triển quanh năm. Các tỉnh rừng núi miền Bắc có hai đỉnh bệnh vào đầu và cuối mùa mưa. Ở các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, sốt rét phát triển cao trong suốt mùa mưa.

Bác sỹ Lê Hải Lợi, Khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2 cho hay, bệnh sốt rét lây truyền qua đường máu. Có bốn phương thức lây truyền là từ muỗi đốt, truyền máu có nhiễm ký sinh trùng sốt rét, mẹ truyền sang con qua nhau thai bị tổn thương, bơm tiêm dính máu có ký sinh trùng sốt rét. Miễn dịch sốt rét không đầy đủ và ngắn, do vậy có thể bị tái nhiễm ngay. Không có miễn dịch chéo nên một người có thể nhiễm đồng thời hai ba loại ký sinh trùng sốt rét.

Theo bác sỹ Lê Hải Lợi, giai đoạn đầu của bệnh sốt rét dễ nhầm với cảm sốt thông thường và chỉ có phết máu ngoại biên, soi dưới kính hiển vi mới tìm được ký sinh trùng sốt rét. Sốt rét kéo dài có thể dẫn đến tử vong do thiếu máu nặng bởi ký sinh trùng sốt rét gây tán huyết. Do đó, bác sỹ Lợi lưu ý, người dân sống trong vùng sốt rét lưu hành khi có biểu hiện sốt kéo dài cần nghĩ đến bệnh lý sốt rét và đi khám kết hợp xét nghiệm máu để được điều trị kịp thời. Khi nghi ngờ sốt rét, người bệnh nên đến ngay cơ sở y tế để khám và điều trị. Phòng bệnh bằng cách ngủ màn và diệt muỗi, diệt bọ gậy... 

* Sốt rét là căn bệnh nguy hiểm do muỗi truyền, đặc biệt dễ gây tử vong ở trẻ em. Có bốn phương thức lây truyền là từ muỗi đốt, truyền máu có nhiễm ký sinh trùng sốt rét, mẹ truyền sang con qua nhau thai bị tổn thương, bơm tiêm dính máu có ký sinh trùng sốt rét. Miễn dịch sốt rét không đầy đủ và ngắn, do vậy có thể bị tái nhiễm ngay. Không có miễn dịch chéo nên một người có thể nhiễm đồng thời hai ba loại ký sinh trùng sốt rét.  

Mai Linh