: toasoandko@gmail.com | : (04) 38.228.302
Liên hệ quảng cáo: (04)39.431.943 - (04)39.447.011
09:09:00 - Chủ nhật, 10/12/2017

Bất cập các dự án BOT: Minh bạch để giải tỏa bức xúc

Không ít ý kiến cho rằng, nguyên nhân sâu xa dẫn đến bức xúc trong các dự án BOT giao thông nói riêng, các dự án BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) nói chung chính là sự thiếu minh bạch trong quá trình chỉ định thầu, minh bạch trong tính toán, chi phí... Về vấn đề này, PV Đại Đoàn Kết đã có cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh.

Bất cập các dự án BOT: Minh bạch để giải tỏa bức xúc
Trạm thu phí giao thông BOT Cai Lậy.

PV: Thưa ông, những sự việc liên quan đến các trạm thu phí BOT vừa qua, điển hình là Cai Lậy (Tiền Giang) mới đây cho thấy nỗi bức xúc về các dự án BOT dường như ngày càng lớn hơn, ông nhìn nhận về vấn đề này như thế nào?

TS Lê Đăng Doanh: Thời gian qua, dư luận xã hội đã chứng kiến các sự việc liên quan đến các trạm thu phí BOT cho thấy những bất cập trong các dự án BOT giao thông thực sự cần phải xem xét, mổ xẻ.  Đã có nhiều cuộc hội thảo liên quan đến vấn đề này, đánh giá của nhiều luật sư cũng như các chuyên gia quốc tế vạch rõ các thiếu sót, thực trạng nhược điểm của BOT hiện nay. BOT là dùng vốn của xã hội để phát triển kết cấu hạ tầng nhưng ở nước ta lại thiếu sự giám sát. Số liệu nghiên cứu cho thấy, cả nước hiện nay, từ Bắc vào Nam có 82 trạm BOT đã chi phí cho giao thông vận tải có nơi tăng tới 300%, thậm chí có chỗ đội lên hẳn 500%.

Doanh nghiệp vận tải nông sản, thủy sản cho biết, từ đồng bằng sông Cửu Long về đến TP Hồ Chí Minh,  cứ 10km lại gặp một trạm BOT. Phí BOT gấp 10 lần phí xăng dầu. Như vậy, rõ ràng chi phí cho BOT và  tác động đến người tiêu dùng, người nghèo và tác động lớn đến năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế. Chúng tôi muốn kiến nghị lên Quốc hội rằng, rất cần phải giám sát các dự án BOT về các vấn đề như việc chỉ định thầu, việc quy định chi phí và yêu cầu chi phí với người dân. Tất cả đều phải được giám sát rất chặt chẽ, rất rõ ràng.

Tôi lấy ví dụ, đường 5 trước đây chúng ta vay của Ngân hàng Thế giới, chúng ta xây dựng hoàn toàn không có chi phí vì người dân có đóng phí xăng dầu, đóng phí đường bộ. Thế nhưng một người dân ở đường 5, buổi sáng đưa con đi học, buổi chiều đón con, sang bên kia đường ăn một bát phở cũng phải trả phí BOT, như vậy người dân không đồng tình là đúng rồi, họ bức xúc là có cơ sở của họ. Tôi cho rằng, đây không chỉ là vấn đề về kinh tế, vấn đề về năng lực cạnh tranh, cạnh tranh quốc tế mà còn là vấn đề xã hội và điều đó là chúng ta cần phải nhận thức đúng và phải giải quyết sớm.

Bất cập các dự án BOT: Minh bạch để giải tỏa bức xúc
TS Lê Đăng Doanh.

Theo như những nhận định của ông, dường như các dự án BOT hiện nay thiếu tính minh bạch?

-Thực tế trước đây chúng ta không kiểm soát được chi phí, không kiểm soát được hợp đồng thế nào, nhà thầu có đủ tư cách hay không và nhiều ý kiến còn cho rằng đây là một “mảnh  đất màu mỡ” cho nhóm lợi ích. Thậm chí  có hiện tượng “tay không bắt giặc”, tức là nhà đầu tư thực sự không làm gì cả, trúng thầu dự án là đem bán ngay lại quyền thực hiện dự án đó, ôm về một khoản chênh lệch giá rất lớn. Thanh tra Chính phủ đã phát hiện và đưa ra tính toán là chi phí đã đội giá lên hàng ngàn tỷ đồng. Đó là các chi phí của nhóm lợi ích và tham nhũng. Điều này phải được xem xét một cách nghiêm túc.

Trong dự án BOT, chủ đầu tư chỉ có 15% vốn chủ sở hữu, còn lại là đi vay các ngân hàng, kể cả vay vốn của ngân hàng chính sách xã hội. Vậy hệ lụy của nó thế nào nếu những dự án này đổ vỡ, thưa ông?

-Hệ lụy là rất lớn, bởi ngân hàng huy động vốn của dân, nếu chi phí đội lên quá cao, nguồn vốn vay ngân hàng không trả được, thì rủi ro của nhà đầu tư sẽ chuyển sang ngân hàng thương mại rồi sẽ kéo theo dây chuyền rủi ro của toàn xã hội. Tôi cho rằng, đây là vấn đề rất hệ trọng, chúng ta cần phải điều chỉnh vì ở các nước, các dự án BOT là vốn huy động của toàn xã hội, luôn có sự bảo đảm rất cao về tính an toàn.

Trước thực trạng về các dự án BOT thời gian qua, nhiều ý kiến cho rằng, cần có luật cho các dự án này. Song dường như đôi lúc không phải do luật mà do điều chỉnh chính sách  của chúng ta thiếu nhất quán, ông đánh giá thế nào về nhận định này, thưa ông?

-Không phải là không có luật cho BOT, luật đã có rồi nhưng vấn đề ở đây là luật đó quy định như thế nào và chúng ta đã và đang thực thi luật đó làm sao. Tôi cho rằng, vấn đề cơ bản nằm ở chỗ, BOT là một lĩnh vực vô cùng quan trọng liên quan đến lợi ích của cả nền kinh tế, liên quan đến lợi ích của người dân, của toàn xã hội mà lại được… bảo mật, không hề chịu sự giám sát của bất kỳ ai.

Cho nên tôi cho rằng, ở đây trách nhiệm của Bộ Giao thông vận tải đối với các dự án BOT là rất lớn nhưng lại được thực hiện chỉ bởi một số người, được một người nào đó ký kết sau đó là thực hiện, còn thực tế những bộ phận khác, đơn vị khác của Bộ này cũng có giám sát được đâu.

Vì vậy cho nên vấn đề ở đây là chúng ta cần vạch ra những thiếu sót, những lỗ hổng đang còn tồn tại trong việc xây dựng các dự án BOT giao thông để cùng nhau sửa chữa chứ không phải là chụp mũ hay quy định trách nhiệm cho bất kỳ ai, hoàn toàn không phải như vậy.

Chúng ta mổ xẻ các vấn đề về BOT với tinh thần hết sức cầu thị, mang tính chất xây dựng trước vấn đề bức xúc của nền kinh tế. Tôi muốn nhắc lại rằng, các dự án BOT phải có tính minh bạch và giám sát rõ ràng của các cơ quan có trách nhiệm, khi đó mới có thể cởi bỏ được những bất cập tồn tại lâu nay của các dự án BOT.

Trân trọng cảm ơn ông!

Duy Khang (thực hiện)