: toasoandko@gmail.com | : (04) 38.228.302
Liên hệ Quảng cáo: (04)39.431.943 - (04)39.447.011
13:00:00 08/06/2015

Vòng luẩn quẩn đói nghèo

Ai khổ như dân tái định cư thủy điện? Câu hỏi nhức nhối ấy đã bật ra ở nhiều nơi có người dân nhường đất cho công trình thủy điện. Đến khu vực lòng hồ thủy điện Bản Vẽ thuộc huyện Tương Dương (Nghệ An) chúng tôi cũng nhận thấy những lời hứa bóng bẩy đã bay theo gió, cả rừng văn bản được ban ra, song người dân vốn đã đói nghèo, lại rơi tiếp vào vòng luẩn quẩn.

Vòng luẩn quẩn đói nghèo
 
Nhiều ngôi nhà khu tái định cư không có người ở Tương Dương (Nghệ An)
 
"Giá ông điện đừng về”
 
Từ thị trấn Hòa Bình - huyện lỵ của huyện Tương Dương, chúng tôi vượt qua hơn 20km đường rừng núi để đến bến Thượng Lưu. Từ đây, thuyền có thể chở khách xuôi vào các bản làng vùng dân tộc thiểu số (chủ yếu là người Thái và người Mông) đã di cư lên trên sườn đồi, hoặc đã di cư về nơi tái định cư thuộc hai xã Ngọc Lâm và Thanh Sơn, thuộc huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An nay đã trở về bám vào lòng hồ. Chiếc thuyền máy đưa chúng tôi vào xã Hữu Khuông, địa phương chỉ có hai bản thuộc diện di dời. Theo lời ông Lô Văn Tùng - Phó Chủ tịch UBND xã Hữu Khuông, tính từ năm 2009 đến nay, xã đã có hơn 100 hộ dân bán nhà cửa ở vùng tái định cư để về lại quê hương. "Ở đó thiếu đất trầm trọng, bà con không có công ăn việc làm, không có đủ các điều kiện sinh hoạt, vậy là phải bỏ về đây”, ông Tùng cho biết.
 
Ông Quàng Văn Đặng, Chánh văn phòng UBND huyện Tương Dương, vào Hữu Khuông để bổ nhiệm Chủ tịch xã mới đã thổ lộ về những khó khăn của địa phương: "Thấy bà con đói, tội lắm! Năm 2011, gia đình chú họ của tôi quay về, ai cũng gầy tong teo. Cán bộ đến thì hầu như ai cũng khóc, xin đừng bắt họ về Thanh Chương! Nhiều đoàn công tác đã đi đến những nơi bà con cư trú thuyết phục họ trở về khu tái định cư nhưng chẳng kết quả. Mỗi lần thấy cán bộ, bà con thường trốn vào trong rừng sâu”.
 
Lời của ông Đặng khiến tôi nghĩ đến lời một người bạn, cho rằng "Chưa đi chưa biết Hữu Khuông”, để chỉ xã còn chưa có điện, có đường, có chợ. Đến khi gặp bà con ở bản Kim Hồng, thì những lời chia sẻ trên càng khiến chúng tôi chua xót. Ông Lương Văn Hân chỉ tay ra hướng nhà máy thủy điện Bản Vẽ, nơi đang hòa vào dòng điện quốc gia nói: "Giá ông điện đừng về. Trước chúng tui nghèo, nhưng còn sống được. Rồi thủy điện về, đời sống đảo lộn. Dân được hứa sống sướng hơn nơi ở cũ. Vậy có thấy mô. Đúng là hết chỗ nói”.
 
Chung nỗi niềm ấy, già bản Lò Văn Quyết cho rằng: "Từ năm 2009 theo sự vận động của cán bộ, hơn 100 hộ bản Kim Hồng đã về khu tái định cư, nhưng điều kiện không đủ sống nên năm 2011 đã bỏ về quê cũ. Tôi có ba con, đã dựng vợ gả chồng. Tất cả cùng về một lượt. Chúng tui sống nghèo nhưng ổn định, ra đi tưởng tốt, vậy mà càng nghèo hơn! Giờ về quê, chỉ đánh cá, chăn nuôi và trồng sắn”.
 
Vòng luẩn quẩn đói nghèo - 1
 
Cảnh sống nheo nhóc trên lòng hồ Bản Vẽ
 
Bỏ rơi nông dân
 
Trước nỗi khổ của người dân, không thể không đặt câu hỏi về trách nhiệm của đơn vị đầu tư, ở đây là Ban quản lý Dự án Thủy điện 2 (Tổng Công ty Phát điện 1) và cấp cao hơn là tỉnh Nghệ An. Làm sao trong thời gian sớm nhất có thể, rốt ráo thực hiện các biện pháp ổn định đời sống người dân tái định cư. 
 
Trước vấn đề này, đại diện Ban quản lý Dự án Thủy điện 2 cho biết tổng diện tích ruộng nước đã được thực hiện xong và phối hợp với UBND huyện Thanh Chương thu hồi 1779 héc-ta đất lâm nghiệp của nông trường Thanh Chương, tiếp tục chia cho người dân. Tuy nhiên việc này cũng gặp nhiều khó khăn, vì quỹ đất đã được giao khoán. 
 
Lật lại vấn đề về công tác quản lý, chuẩn bị cơ sở vật chất cho việc tái định cư, suốt gần chục năm qua, chính các cơ quan chức năng tỉnh Nghệ An cũng đã nhận ra khuyết thiếu. Nhiều cuộc họp bàn diễn ra. Thậm chí việc chất vấn trách nhiệm của các ban, ngành liên quan của Hội đồng nhân dân tỉnh đã diễn ra vào ngày 15-7 năm ngoái, nhưng khó khăn vướng mắc vẫn chưa được tháo gỡ. Tại phiên chất vấn, đại biểu Lữ Kim Duyên đã chỉ ra: "Trách nhiệm của UBND tỉnh là "không kịp thời, chưa kiên quyết xử lý khi chủ đầu tư không thực hiện các hạng mục như cam kết”.
 
Trong kết luận kiểm tra về việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư dự án Thủy điện Bản Vẽ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Lê Xuân Đại cũng đưa ra nhiều khuyết điểm, như: Sự phối hợp giữ Ban Quản lý Dự án Thủy điện 2 với UBND các huyện còn thiếu chặt chẽ, việc hỗ trợ, bồi thường chưa hợp lý; Chưa tính đến việc hình thành trung tâm hành chính cấp xã tại các cụm tái định cư huyện Thanh Chương; Bố trí công trình nhà vệ sinh gần nhà ở, không phù hợp với tập quán đồng bào; Nhiều công trình hạ tầng thiếu đồng bộ, hợp lý; Công tác giao đất sản xuất còn chậm…Vậy là, do thiếu đất, thậm chí hàng trăm hộ đã không hề có đất sản xuất. Nhiều bà con chỉ còn biết kêu trời, nhưng không thấu. Một số đi khai hoang ở ven suối để gieo cấy, nhưng mưa lũ đã cuốn trôi hết cả. 
 
Thêm một thông tin khác mà Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn Nghệ An đưa ra, là năm 2003, tuy chưa có khu tái định cư, không có thủ tục pháp lý về đất nhưng UBND huyện Tương Dương đã phải di chuyển 2 bản với tổng số 141 hộ dân và mãi đến năm 2007 mới có quyết định. Tất cả những điều đó, cùng với vô vàn nguyên nhân khác khiến người dân hoang mang, đời sống nheo nhóc.
 
Trả lời phóng viên, ông Lê Xuân Đại - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cho biết, công tác hậu tái định cư phức tạp, khó khăn chẳng riêng ở dự án nào. 
 
Vòng luẩn quẩn đói nghèo - 2
 
 Đi lại chỉ bằng thuyền
 
Giải pháp vẫn treo?
 
Vậy phải làm gì để giúp đỡ người dân nơi đây? Một phần câu trả lời được Ban Dân tộc, Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An sau chuyến  khảo sát việc thực hiện lời hứa sau chất vấn của UBND tỉnh về giải quyết chế độ chính sách cho cán bộ, người dân vùng lòng hồ thủy điện tái định cư về Thanh Chương chỉ ra: Chính việc ổn định cho những người đang lao động sản xuất ở vùng tái định cư, sẽ là cơ sở để vận động những người bỏ về quay trở lại.
 
Người dân hy sinh cho thủy điện, thì họ phải được bồi thường để cơ bản ổn định cuộc sống mới. Nơi ở mới phải tốt hơn nơi ở cũ. Nhưng ngay cả quyền có đất sản xuất cũng không trọn vẹn. Nhiều cán bộ xã, huyện thông cảm và thấu hiểu hoàn cảnh bà con, nhưng đó là vấn đề quá sức với họ. Chánh văn phòng Quàng Văn Đặng trải lòng: "Chúng tôi nhiều lần kiến nghị lên tỉnh, nhưng chưa giải quyết được. Nhìn dân khổ, chúng tôi cũng không yên! Điều đáng nói là, phía địa phương, trong khâu tuyên truyền chưa dám nói thật với nhân dân về những khó khăn trước mắt mà chỉ đưa ra viễn cảnh "nơi ở mới sẽ tốt hơn nơi ở cũ”. Thực tế thì không được như vậy”!
 
Chưa có giải pháp cụ thể, ông Vi Tân Hợi – Phó Chủ tịch UBND huyện Tương Dương tỏ ra sốt ruột: "Thực tế nơi ở mới chưa đáp ứng được sự mong mỏi của nhân dân, việc cấp đất sản xuất cho bà con quá chậm và thiếu, hệ thống nước sinh hoạt không đảm bảo, nhà ở cũng không đảm bảo chất lượng, không phù hợp với tập quán của đồng bào, và nay đã xuống cấp. Việc hàng trăm hộ dân trở lại làm ăn, sinh sống trên lòng hồ thủy điện Bản Vẽ gây khó khăn cho công tác quản lý xã hội, quản lý, bảo vệ rừng, ảnh hưởng đến tình hình an ninh khu vực lòng hồ”.
 
Trong khi đó, bản thân Ban quản lý Dự án Thủy điện 2 cũng chỉ mới phần nào sửa chữa cơ sở vật chất xuống cấp, còn những khó khăn về công tác hậu tái định cư, họ cũng chưa đưa ra được biện pháp cụ thể.
 
Về phía tỉnh, ông Huỳnh Thanh Điền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cho rằng, giờ đây chẳng nên nặng nề trách nhiệm thuộc về ai. Quan trọng là tỉnh nhận rõ trách nhiệm, có những chỉ đạo quyết liệt, từng bước tháo gỡ khó khăn. Vậy đến bao giờ khó khăn mới được tháo gỡ?
 
Nhiều văn bản đã được ban hành, lãnh đạo tỉnh đã hứa sẽ chỉ đạo sát sao để ổn định đời sống bà con. Hy vọng rằng, cùng với lời hứa là những việc làm thiết thực, để xoa dịu nỗi khổ đói kém, nỗi đau bệnh tật, thất học của người dân. 
 
Dương Khánh Thảo