Trong lịch sử thế giới đương đại, có thể nói ít ở đâu và khi nào lại có một mỗi quan hệ đoàn kết, hợp tác bền vững, mẫu mực, trong sáng và thuỷ chung như mối quan hệ chiến lược Việt Nam - Lào. Mối quan hệ ấy không chỉ xuất phát từ mối quan hệ láng giềng thân thiết, núi liền núi, sông liền sông mà kể từ khi có sự ra đời và lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, sau này là Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, mối quan hệ đó đã được nâng lên về chất. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Cách mạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng thế giới. Ai làm cách mạng thế giới đều là đồng chí của cách mạng Việt Nam… Đã là đồng chí thì sung sướng và gian khổ phải có nhau…” - đó chính là tiền đề quan trọng cho sự phát triển của mối quan hệ đặc biệt Việt - Lào do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Kaysone Phomvihane dày công vun đắp.

Đặc biệt, trong Hiệp ước Hữu nghị và hợp tác được hai nước ký kết cách đây đúng 35 năm đã khẳng định: "Mối quan hệ đặc biệt và liên minh cùng chiến đấu Việt Nam - Lào không gì có thể lung lay được về tình cảm đồng chí vĩ đại giữa hai Đảng đã từng trải qua biết bao thử thách trong thời gian dài hơn mấy chục năm đồng cam cộng khổ, cùng chiến đấu và cùng đánh thắng giặc ngoại xâm, hợp tác giúp đỡ nhau trong việc xây dựng đất nước. Đó là truyền thống vô cùng quý báu, là sức mạnh chiến thắng của hai Đảng, hai dân tộc...”.

Đánh giá mối quan hệ truyền thống trải suốt 50 năm từ cuộc trường chinh kháng chiến của hai dân tộc, Ủy viên BCT, Thường trực Ban Bí thư Đảng NDCM Lào, Phó Chủ tịch nước CHDCND Buonnhang Vorachith đã nhận định: Mối quan hệ hai nước là mối quan hệ đặc biệt, Đảng, Nhà nước và nhân dân các bộ tộc Lào luôn tự hào đã góp phần vào liên minh chiến đấu của chúng ta. Cán bộ, chiến sĩ, nhân dân Lào đã tham gia đấu tranh cùng với quân tình nguyện Việt Nam. Mồ hôi, nước mắt và máu của họ đã hoà quyện vào nhau… Trong hoàn cảnh càng gay go quyết liệt bao nhiêu, chúng ta càng đoàn kết với nhau bấy nhiêu.

Trên thực tế, không chỉ trong chiến tranh mà trong hoà bình, tình hữu nghị đặc biệt ấy vẫn được các thế hệ Việt - Lào vun đắp không ngừng.

Kể về thời gian học tập tại Việt Nam, GS,TS Kikeo Khaykhamphithoun, UVTƯ Đảng, Giám đốc Học viện Hành chính QG Lào vẫn còn nhắc mãi về những ngày tháng khó khăn, thiếu thốn do chiến tranh nhưng lưu học sinh Lào như ông vẫn được thầy cô Việt Nam đùm bọc, sẻ chia. Thậm chí, nhiều thầy cô Việt Nam còn phải ăn cơm độn khoai, độn bột để học sinh Lào chúng tôi có đầy đủ thịt, cá trứng mà không phải ăn độn gì cả - ông Kikeo Khaykhamphithoun nói. Ở một góc nhìn khác, Phó Chánh VP TƯ Đoàn TNCM Lào, bà Somsanith Keoduangdi kể về những ngày Điện Biên Phủ trên không (1972) tại Hà Nội năm nào: Ngày đó, cô bé Nít (tên gọi thân mật của bà Keoduandi ở Việt Nam) mới 10 tuổi, được những cô chú Việt Nam đưa ra xe đến vùng sơ tán. "Xe chạy không được bật đèn, lái xe quan sát đường bằng ánh sáng của bom phát ra… Chúng tôi đi suốt đêm, sáng sớm xe đến một làng của tỉnh Phú Thọ. Người dân ở làng mang thức ăn cho chúng tôi”.

Còn ông Nguyễn Văn Khuông, người nhiều năm sống tại Sầm Nưa, 1 trong 24 thanh niên Việt kiều khi ấy từng tham gia Trung đoàn Tây Tiến từ những ngày đầu tiên (1947) đã không giấu khỏi xúc động khi được những người đồng chí Lào cùng hoạt động trong đội du kích năm xưa, nay đã là những lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước Lào như Thủ tướng Thongsing Thammavong mời thăm lại Lào. Điều đó càng chứng tỏ, sự thủy chung, son sắt của những người đồng chí anh em Việt - Lào. Mối tình cảm mà Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhận định: "Chúng ta phải gọi là quan hệ đặc biệt”- quan hệ ấy ngày càng sống động sau nửa thế kỷ và sẽ còn vững bền mãi nhờ những thế hệ tương lai của hai nước - Đây là điều mà Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và đồng chí Buonnhang Vorachith đồng khẳng định trong Lễ kỷ niệm hôm qua.