Xâm nhập vào Việt Nam dù có chủ định hay ngẫu nhiên, thực vật ngoại lai xâm hại luôn khiến các ngành chức năng đau đầu, vì tính hủy hoại môi trường dai dẳng, cũng như những hệ lụy khôn lường cho nền kinh tế xã hội. Điều đáng nói là khi những thực vật ngoại lai ấy phát triển rầm rộ, các phương án phòng ngừa và tận diệt của khoa học dường như thường trở nên quá muộn, chưa nói đến sự bất lực. Gói thầu số 7, dự án đường cao tốc Hà Nội – Lào Cai đang phải đối mặt với một loại cỏ lạ như vậy, bất chấp sự "can ngăn” của những người trong cuộc.

Trong thư yêu cầu gửi nhà tư vấn Gestinsa Ingenieria SL Supervision Consultant (doanh nghiệp Tây Ban Nha, đơn vị tư vấn cho dự án đường cao tốc Hà Nội – Lào Cai) ngày 7-6-2012, Tổng công ty Ðầu tư và Phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) đã yêu cầu đơn vị tư vấn rà soát, kiểm tra và cung cấp tài liệu của tất cả các giống cây trồng đề bảo vệ mái taluy thuộc dự án. Đồng thời, đối với những giống cây mới chưa được cấp phép, nhà tư vấn hướng dẫn nhà thầu (Công ty THHH xây dựng cầu đường Quảng Tây – gọi tắt là nhà thầu Quảng Tây) làm hồ sơ xin cấp phép theo đúng quy định của Việt Nam hoặc đổi sang giống cây đã được phép sử dụng trên lãnh thổ Việt Nam. Báo cáo trên phải nộp về VEC trước ngày 15-6.

Trên thực tế, trước khi đưa ra thông điệp trên, các giống cỏ của nhà thầu Quảng Tây đã được phủ trồng từ đầu năm dọc theo gói thầu A7 (dài 54km đoạn đi qua tỉnh Lào Cai). Loại cỏ có tên Bermuda Glass, Pigeon Pea, Jin He Huan. Đây là những loại cỏ có hạt, sức phát triển cực nhanh, xanh và đẹp. Tuy nhiên, qua tìm hiểu, loại cỏ có hạt (khác với cỏ rễ mọc lan) sẽ có sự khuếch tán trong không khí và rất có thể sẽ ảnh hưởng tới các vùng khác ngoài dự án. "Đến nay chưa thể biết được mức ảnh hưởng của giống cỏ do nhà thầu Quảng Tây cung cấp. Nếu có khuếch tán, không thể lường được hậu quả xấu ảnh hưởng đến môi trường. Liệu giống cỏ này có gặm nhấm hết đất đai trong vùng khi mức phát triển là cực mạnh? Đây cũng là lý do Gestinsa yêu cầu nhà thầu tạm dừng nhập khẩu và trồng giống cây trên trước khi đưa ra đầy đủ giấy tờ hợp lệ và thông số về giống cỏ trên”, đại diện Gestinsa cho biết.

Trong thư gửi nhà thầu Quảng Tây, ông Francisco Javier de Bonifaz, Trưởng tư vấn Gestinsa khẳng định, đến thời điểm ngày 19-6, Gestinsa chưa nhận được bất cứ tài liệu về nhập khẩu nguồn gốc giống cỏ thuộc gói thầu A7. Thậm chí, Gestinsa đã không dưới 2 lần yêu cầu nhà thầu Quảng Tây "tạm dừng công tác trồng cỏ tại hiện trường bằng các giống cỏ nhập khẩu hoặc bất kỳ vật liệu nào không có giấy phép… Nộp các giấy tờ liên quan trước ngày 22-6”. Tuy nhiên, "phớt lờ” mọi "chỉ thị”, các giống cỏ "lạ” đến nay vẫn tiếp tục được phủ xanh các mái taluy, phát triển cực nhanh theo toàn tuyến.

Vì lợi ích lâu dài môi trường hay vì cuộc chạy đua dự án? Trên nguyên tắc, bất cứ thực vật ngoại lai (ở đây là giống cỏ Quảng Tây) phải được sự cho phép (cấp giấy) bởi Cục Bảo vệ thực vật và Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) mới được nhập khẩu về Việt Nam. Vì sao giống cỏ trên trót lọt qua biên giới? Vì sao nhà thầu không đưa ra các thông số đạt tiêu chuẩn? Mức ảnh hưởng của giống cỏ hạt tới môi trường thực vật khác ra sao? Hiểm họa lâu dài (nếu có) đối với môi trường như thế nào? Phải chăng, do lợi ích kinh tế, do sự chạy đua về thời gian, nhà thầu Quảng Tây đã cố tình "vượt mặt” chủ đầu tư và đơn vị tư vấn để tiếp diễn "vở kịch” sự đã rồi. Hay câu chuyện còn có những nguyên nhân khác?

Dự án đường cao tốc Hà Nội – Lào Cai là một trong những công trình trọng điểm của Chính phủ, tiêu tốn hàng nghìn tỷ đồng, với sự tham gia của nhiều chủ đầu tư, nhiều nhà thầu chính, phụ. Quyền lợi kinh tế vì thế cứ chia sẻ (có cả tới nhà thầu "4 phẩy”), vì cái lợi trước mắt, bỏ qua những hiểm họa lâu dài về nhân sinh, môi trường, người gánh chịu cuối cùng vẫn là nhân dân và sẽ thực sự nguy hại, tới tận đời con cháu. Các ngành chức năng cần sớm vào cuộc để có "lời giải” thỏa đáng với những câu hỏi trên.

Trong danh sách 100 sinh vật ngoại lai xâm hại gây hậu quả nghiêm trọng trên thế giới, nhiều loài đang hiện diện tại Việt Nam và mối nguy lớn cho môi trường sinh thái. Trong số này, nhiều sinh vật đến nay vẫn phát triển dai dẳng mà chưa có cách nào diệt trừ được. Điển hình nhất là cây mai dương, bèo Nhật Bản, ốc bươu vàng, bọ cánh cứng hại dừa, bọ phấn thuốc lá...