Trong 2 ngày 22 và 23-8, TP Hà Nội có tới 3 cuộc họp liên quan đến lĩnh vực đất đai. Báo cáo với đoàn giám sát của UBTVQH, sau 9 năm Luật Đất đai có hiệu lực, số vụ khiếu nại, tố cáo lên tới 9.590 vụ việc. Theo các thành viên trong đoàn giám sát, nếu Hà Nội không có những giải pháp hữu hiệu để gỡ những nút thắt về cơ chế, chính sách, công tác đền bù…. thì khiếu kiện trong lĩnh vực này vẫn sẽ rất "nóng”.

Theo báo cáo của UBND TP Hà Nội, trong thời gian qua trên địa bàn TP, tình hình khiếu nại, tố cáo (KNTC) của công dân về đất đai diễn biến phức tạp và có xu hướng ngày càng gia tăng cả về số lượng và tính chất phức tạp của vụ việc. Thống kê số liệu vụ việc KNTC đối với quyết định hành chính về đất đai trong 9 năm qua (2004-2011) trên địa bàn Hà Nội, tổng số vụ việc KNTC là 9.590, trong đó quyết định hành chính trong quản lý hành chính là 3.501, quyết định xử phạt vi phạm hành chính về đất đai là 1.236, quyết định hành chính trong giải quyết tranh chấp đất đai là 2.097...

Giải thích về tình trạng còn tồn đọng các vụ KNTC liên quan đến đất đai trên địa bàn với đoàn giám sát, Chánh thanh tra UBND TP Hà Nội Nguyễn Văn Tuấn Dũng than phiền về 4 cái "khó” của Thủ đô đó là: Dân trí cao, đất đai đắt, luật sư lắm và quan hệ thì không ít… nên càng khó giải quyết những vướng mắc trong lĩnh vực này; dù lãnh đạo TP Hà Nội rất quyết liệt trong việc xử lý những vụ việc liên quan đến KNTC.

Tuy nhiên, không mấy tin cậy vào số vụ việc mà Hà Nội đưa ra và cho rằng, con số này chưa phản ánh đúng tình hình thực tế, ông Bùi Nguyên Súy – thành viên đoàn giám sát có nhận xét rằng, nếu tính tất cả các vụ việc liệt kê ra và con số tổng vụ việc trong bản thống kê thì thấy vênh nhau đến ... 2.756 vụ việc. "Vậy những vụ việc này là gì, phải chăng đó là các vụ việc về nhà, về đất? Hà Nội cần thống kê cụ thể vì phải có số liệu mới đo lường được năng lực giải quyết của các cấp chính quyền và mức độ hiểu biết, chấp hành pháp luật của người dân”.

Tại các cuộc làm việc, dù lãnh đạo TP Hà Nội luôn nhấn mạnh: "Chính quyền TP luôn coi trọng lĩnh vực đất đai và đã nỗ lực quyết tâm trong việc giải quyết KNTC”… Song, chính quyền TP cũng không phủ nhận, vẫn có một số đơn vị chưa quan tâm làm tốt công tác tiếp công dân, giải quyết KNTC. Nhiều vụ KNTC giải quyết rất chậm, không đúng pháp luật nên công dân khiếu nại nhiều lần, vượt cấp. Không những thế hiện tượng một số đơn vị còn né tránh, đùn đẩy trách nhiệm làm cho việc giải quyết KNTC kéo dài và càng phức tạp.

Nói về những nguyên nhân dẫn đến khiếu kiện, ông Nguyễn Hữu Nghĩa – Phó Giám đốc Sở Tài nguyên - Môi trường Hà Nội cho biết, Hà Nội đã có trên 100 quyết định để điều chỉnh và tổ chức thực hiện các văn bản hướng dẫn về đất đai của trung ương. "Không có ngành nào có nhiều văn bản hướng dẫn đến thế, tuy nhiên đó lại là một trong những nguyên nhân dẫn đến khiếu kiện đất đai”. Dẫn giải rõ về vấn đề này, ông Nghĩa nêu ví dụ về trình tự thủ tục thu hồi đất, trước thì quy định một cấp, đến Nghị định 69 lại quy định hai cấp. Hay về vấn đề thuê đất, trước đây quy định trả thuê đất một lần, các nghị định sau này lại thay đổi không cho nộp tiền thuê đất theo hình thức trả một lần mà chỉ quy định là thuê đất có trả tiền trước nên nhiều người không muốn thuê đất nữa. Đại diện này cũng kiến nghị, chỉ quy định một cấp thu hồi đất, ổn định bảng giá đất trong 5 năm, trao thẩm quyền điều chỉnh biến động giá đất cho cấp cơ sở, "trần” của khung giá nên rộng ra và bỏ quy định thỏa thuận trong thu hồi đất mới bớt được số vụ khiếu kiện liên quan đến lĩnh vực này.

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Hồng Khanh cũng khẳng định trước đoàn giám sát, Hà Nội luôn thực hiện tốt các cơ chế chính sách của Nhà nước, cụ thể hóa tất cả các văn bản của trung ương, thậm chí là văn bản chưa ban hành. Chẳng hạn, Hà Nội có văn bản về quy trình thu hồi đất dù chưa có quy định chuẩn của trung ương về vấn đề này. Điểm mâu thuẫn lớn nhất chính là giữa những văn bản luật và văn bản dưới luật về giải phóng mặt bằng song "Hà Nội chưa có văn bản nào ban hành ra mà bị "thổi còi” cả”. Dù vậy giải thích lý do tại sao KNTC trong lĩnh vực đất đai vẫn cứ gia tăng và làm thế nào để khiếu kiện trong lĩnh vực này bớt "nóng” thì ông Khanh không có một kiến giải nào.

Góp ý kiến giúp TP Hà Nội gỡ những khó khăn trong công tác KNTC trong lĩnh vực đất đai, Trưởng đoàn giám sát UBTVQH Nguyễn Văn Giàu đề nghị Hà Nội cần mạnh dạn đánh giá giúp trung ương trong vấn đề ban hành văn bản, nêu bật được các chính sách cụ thể hóa, đặc trưng của mình, làm rõ các vụ KNTC đúng, sai để có hướng tháo gỡ kịp thời. Đặc biệt Hà Nội cần chú trọng hơn đến công tác đối thoại, hòa giải, xử lý cán bộ sai phạm và minh bạch trong giải quyết các vấn đề liên quan đến đất đai... thì "bức tranh” giải quyết KNTC liên quan đến đất đai của Hà Nội "sáng” hơn nhiều.

Quản lý nhà, đất công quá lỏng lẻo Theo Sở Xây dựng TP Hà Nội hiện việc quản lý nhà chuyên dùng trên địa bàn vẫn mang tính bao cấp, giá cho thuê nhà thấp hơn rất nhiều so với giá thị trường. Trong khi giá cho thuê nhà theo quy định chỉ là 80.000đ/m2 thì giá thị trường đội lên rất nhiều. Thực tế trên địa bàn Hà Nội có những khu đất vàng giá thuê nhà gấp tới 300 lần so với quy định. Điều này đã dẫn đến tình trạng nhiều đơn vị cho thuê lại để hưởng phần chênh lệch.