Như đã thành thông lệ, hàng năm, người dân và du khách thập phương lại nô nức kéo về dự lễ hội chùa Tam Thanh được tổ chức vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch. Đây là một ngôi chùa  không chỉ có giá trị danh thắng mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa độc đáo. Được xây dựng từ thời Lê, ngôi chùa nằm trong quần thể động Tam Thanh đã được Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích quốc gia từ năm 1962.

 

 

 

 

Theo sách Đại Nam Nhất Thống Chí: Chùa Tam Thanh nằm trong động núi đá thuộc địa phận xã Vĩnh Trại, Châu Thoát Lãng nay là phường Tam Thanh, TP. Lạng Sơn. Trải qua bao thăng trầm của thời gian, Tam Thanh vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ ban đầu. Động nằm trong một dãy núi có hình đàn voi phủ phục trên mặt cỏ xanh. Với cảnh quan khá độc đáo, khác hẳn so với kiến trúc của những ngôi chùa ở miền xuôi bởi hệ thống hang động và núi đá, Tam Thanh được mệnh danh là “Đệ nhất bát cảnh xứ Lạng”.

Bên trong động có lòng dài hơn 50 m, vòm động cao và rộng với muôn trùng nhũ đá thiên tạo những hình thù sinh động đẹp mắt. Nối liền vòm động với đáy động là những cột đá đồ sộ. Đi sâu vào trong, chúng ra sẽ gặp một hồ nước trong xanh, có tên gọi là hồ Cảnh hay hồ Âm Ty. Vẻ sừng sững của cột đá hòa quyện với vẻ mềm mại, thơ mộng của hồ nước tạo cho du khách một khoảng tĩnh lặng, thư thái như được trở về với thủa hồng hoang của lịch sử. Gần cửa sau của động có cửa Thông Thiên, thông lên đỉnh núi, đón ánh sáng từ trên cao rọi xuống lòng động.
Ngoài giá trị danh thắng, động chùa Tam Thanh còn nổi tiếng bởi những giá trị văn hóa. Trong động còn lưu lại hệ thống văn bia khá phong phú của các văn nhân, thi sĩ qua các thời kỳ lịch sử. Trong đó, tấm bia số 4 là tấm bia có niên đại cổ nhất (bia Ma Nhai), được tạc vào thời Lê Vĩnh Trị năm thứ 2 (1677), ghi lại chi tiết việc xây dựng tôn tạo chùa. Hay bia khắc thơ quan đốc trấn Lạng Sơn Ngô Thì Sĩ vào năm Kỷ Hợi (1777) ca ngợi cảnh đẹp sơn thủy hữu tình của động Tam Thanh.

Bên cạnh đó, chùa còn lưu giữ được một hệ thống tượng pháp khá phong phú. Có giá trị cao nhất về mặt niên đại và mỹ thuật là bức phù điêu phật A Di Đà. Pho tượng này mang phong cách nghệ thuật thời Lê - Mạc (thế kỷ XVI- XVII) cao 202 cm, rộng 65 cm. Tượng được tạc theo thế đứng trong hình một lá đề, biểu tượng của sự giác ngộ trong phật giáo, mặc áo cà sa buông chùm xuống tận gót, hai tay chỉ xuống đất trong thế “ấn cam lộ” (ấn cứu giải – ban ân).

Đứng trên đỉnh Tam Thanh, chúng ta có thể nhìn thấy hòn Vọng Phu nổi tiếng với truyền thuyết nàng Tô Thị ngóng chồng hóa đá đứng giữa trời. Cùng với quần thể động Nhất Thanh và Nhị Thanh, hàng năm nơi đây đã thu hút rất đông các đoàn khách thập phương về vãn cảnh, du xuân.

Đỗ Huyền Anh