Tại Sóc Trăng, Trà Vinh, An Giang... có hàng trăm nhà sư
tự nguyện dạy tiếng Khmer miễn phí cho học sinh trong dịp hè
Ảnh: T.L
Đã có môn học tiếng dân tộc thiểu số
Cả nước hiện có 20 tỉnh, thành phố đang tổ chức dạy tiếng DTTS cho gần 110 ngàn học sinh thuộc 7 dân tộc Khmer, Hoa, Chăm, Êđê, Jrai, Bahnar và Mông. Bước ngoặt đánh dấu sự phát triển mạnh của việc dạy tiếng DTTS là ngày 30-12-2011, khi Thông tư liên tịch số 50/2011/TTLT-BGDĐT-BNV-BTC hướng dẫn thi hành Nghị định 82 của Chính phủ quy định việc dạy học tiếng nói, chữ viết của DTTS trong các cơ sở GD phổ thông và trung tâm GD thường xuyên, có hiệu lực.
Nghĩa là mới nửa năm qua, các quy định về nội dung, phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học và cấp chứng chỉ và chế độ chính sách đối với người dạy cũng như việc đào tạo, bồi dưỡng giáo viên..., chính thức được áp dụng. Nhưng tốc độ học sinh tham gia học tiếng dân tộc đang gia tăng đáng kể.
Nổi bật phải kể đến Sóc Trăng dạy tiếng Khmer cho toàn bộ trường THCS. Hay TPHCM, Cà Mau, Kiên Giang, Sóc Trăng, Cần Thơ và Hậu Giang tăng số tiết học tiếng Hoa. Tại Sóc Trăng, Trà Vinh có hàng trăm nhà sư tự nguyện dạy tiếng Khmer miễn phí cho hàng ngàn HS trong dịp hè (chủ yếu dạy học trong chùa). Tháng 5 vừa qua, đề tài KHCN "Tìm hiểu kinh nghiệm dạy - học tiếng dân tộc cho học sinh tiểu học người Khmer ở tỉnh Trà Vinh” do ThS. Đào Thị Hồng Minh làm chủ nhiệm cho rằng: bài học kinh nghiệm ở đây chính là sự huy động và tận dụng được cộng đồng, hỗ trợ từ các lớp học tại chùa.
Trong khi số lượng học sinh DTTS ngày càng tăng, năm học 2011 - 2012 có 97 trường học tổ chức dạy tiếng Êđê cho 13.496 học sinh, tăng 5 trường với 954 HS so với năm học trước. Cần nhấn mạnh rằng bộ sách giáo khoa mới môn tiếng Êđê bậc tiểu học đã đưa vào giảng dạy ở các trường tiểu học có học sinh dân tộc Êđê, và tỉnh này hằng năm đều có số học sinh Êđê tăng từ 10% trở lên.
Địa phương "chủ động giáo viên”?
Hiện Đắk Lắk đã lập đề án tăng cường đào tạo thêm giáo viên (GV) hỗ trợ thêm chế độ phụ cấp, trợ cấp để khuyến khích, tạo điều kiện cho giáo viên gắn bó với bảo tồn, lưu truyền, phát huy tiếng nói, chữ viết của đồng bào bản địa Êđê. Song nhìn toàn quốc, thách thức lớn nhất trong việc dạy tiếng DTTS là lực lượng GV quá mỏng, kể cả cán bộ quản lý (CBQL) chỉ đạo việc dạy tiếng DTTS cũng vậy.
Theo Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Gia Lai Ksor Jil, tỉnh cần bổ sung gấp đôi số GV hiện có dạy tiếng Jrai và Bahnar. Sóc Trăng chỉ có hơn 300 GV dạy tiếng Khmer, 90% là GV tiểu học, hầu hết mới có bằng Trung học sư phạm (hệ 9+3 hoặc 12+2), rất thiếu GV dạy tiếng Khmer bậc THCS và THPT. Các Sở GD&ĐT Nghệ An, Yên Bái cũng cho biết hầu hết GV dạy tiếng Mông của tỉnh chưa được đào tạo sư phạm chính quy.
Theo Bộ GD&ĐT, vấn đề là các địa phương phải chủ động lên kế hoạch và thực hiện bồi dưỡng cho GV dạy tiếng DTTS và cả các em học sinh. Đây là bài toán khó nếu các địa phương vùng khó khăn không có sự "viện trợ” thiết thực của ngành, các dự án trong, ngoài nước.
Tại trường CĐ Sư phạm Ninh Thuận, mới đây, Ban quản lý Chương trình Đảm bảo chất lượng giáo dục trường học (Dự án SEQAP) cùng Sở GD&ĐT Ninh Thuận khai giảng lớp đào tạo giáo viên dạy tiếng Chăm cho 30 giáo viên tiểu học người Chăm ở Ninh Thuận và Bình Thuận. Qua 10 chuyên đề, các học viên được đào tạo, bồi dưỡng một cách căn bản về ngôn ngữ, chữ viết Chăm. Trước đó, tại Nhà văn hoá thôn Hai Cũ, xã Quý Sơn, huyện Lục Ngạn, Bắc Giang (ngày 5- 6) chính quyền xã đã mở lớp dạy tiếng, hát dân ca dân tộc Sán Dìu với 32 học viên chủ yếu là học sinh phổ thông. Trong 3 tháng hè, họ học tiếng Sán Dìu, chữ Hán, Nôm Sán Dìu và hát dân ca lối truyền thống.
Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cũng vừa mới nghiệm thu đề tài "Thực trạng và giải pháp quản lý việc dạy học tiếng dân tộc ở cấp tiểu học” do TS. Mông Ký Slay làm chủ nhiệm. Tác giả kiến nghị: ngành giáo dục cần chủ động phối hợp với ngành văn hóa – thông tin tạo môi trường tiếng dân tộc bằng cách in ấn các ấn phẩm bằng chữ dân tộc, phối hợp với Viện Ngôn ngữ (Viện Khoa học Xã hội) hoàn thiện các bộ chữ, soạn thảo các sách công cụ làm cơ sở cho việc dạy học tiếng dân tộc…
Theo bà Nguyễn Thị Thu Huyền - Vụ trưởng Vụ GDDT, năm 2012 sẽ hoàn thành bộ SGK tiếng Mông, tiếng Hoa tiểu học, để năm học 2012 - 2013 triển khai thay sách; chuẩn bị xây dựng chương trình SGK tiếng Xêđăng. Thống nhất đánh giá bộ SGK thực nghiệm tiếng Chăm Jawi. CBQL phụ trách dạy tiếng DTTS ở Phòng, ở Sở (kể cả Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng) phải biết tiếng nói, chữ viết tiếng DTTS mà đơn vị mình đang phụ trách… Vụ Giáo dục dân tộc (GDDT) yêu cầu các địa phương gửi báo cáo những số liệu mới nhất về giáo dục dân tộc năm học vừa qua về Vụ trước 25-6.
Thanh Như