1. Đã một tuần trôi qua, nhưng sự kiện bệnh nhân Nguyễn Thị Thu Phong tử vong tại Phòng khám đa khoa Maria (Hà Nội) vẫn là đề tài gây xôn xao dư luận. Như vậy, chỉ trong vòng một thời gian rất ngắn, trên địa bàn Hà Nội đã có tới 2 bệnh nhân tử vong tại các phòng khám đa khoa tư nhân. Chúng tôi đã làm một cuộc khảo sát nhỏ và kết quả cho thấy: gần như 100% người bệnh tìm đến các bệnh viện tư, phòng khám tư nói chung và phòng khám có bác sĩ Trung Quốc là do nghe và xem những quảng cáo ra rả suốt ngày trên các phương tiện truyền thông.

Trong mắt người dân, tất thảy những thông tin được đăng tải và quảng bá trên Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình địa phương và Đài Tiếng nói Việt Nam chính là "khuôn vàng thước ngọc”. Với người dân ở những vùng xa xôi, thì từ những bản tin thời sự, những chương trình phản ánh về vấn đề kinh tế - văn hóa - xã hội… đến việc mách nước cho bà con kinh nghiệm làm giàu của đài truyền hình quốc gia, đài phát thanh quốc gia thực sự là những thông tin quý báu và bổ ích. Người dân cũng đặt niềm tin một cách tuyệt đối vào các "nhà đài”. Chính vì thế, khi nghe quảng cáo về các loại thuốc như chữa cảm cúm, chữa ho, chữa dạ dày, viêm đại tràng, que thử thai… với chất lượng tuyệt hảo thì người dân thấy yên tâm. Ở các vùng nông thôn, khi mắc bệnh người ta cũng tự mua thuốc chữa bệnh theo cảm tính và theo như quảng cáo trên đài, chứ ít khi đến trạm xá hay đến các cơ sở y tế khám chữa bệnh.

Mong mỏi lớn nhất của người bệnh là nhanh khỏi, cho nên đôi khi người ta cũng không quan tâm lắm tới khái niệm bệnh viện công hay bệnh viện tư. Chỉ biết rằng khi nghe nhà đài quảng cáo về các phòng khám đa khoa tư nhân với nhiều ưu thế vượt trội như dịch vụ tốt, chất lượng cao, đội ngũ y bác sĩ, chuyên gia Trung Quốc tay nghề giỏi… thì chẳng có gì phải băn khoăn, nghi ngờ nữa. Đài quốc gia quảng bá cơ mà! Vì thế mà việc người dân, thậm chí là những người đang sống giữa thủ đô hăm hở đến khám chữa bệnh ở Phòng khám đa khoa Maria, với hi vọng sẽ nhanh chóng khỏi bệnh như lời quảng cáo, cũng không có gì là điều khó hiểu.


2. Nhưng cũng từ câu chuyện Phòng khám đa khoa Maria, khi "những điều trông thấy” khác nhiều so với sự quảng bá ra rả suốt ngày kia, thì có một câu hỏi được đặt ra là tại sao những phòng khám tư nhân, hoặc những bệnh viện tư nhân kiểu "treo đầu dê, bán thịt chó” như thế này vẫn được người bệnh sùng bái? Rõ ràng không đơn thuần chỉ là sức hút từ đội ngũ bác sĩ ngoại, mà người ta còn quan tâm tới vấn đề dịch vụ tốt. Hơn thế người bệnh còn nghĩ rằng, có tiền chắc chắn sẽ mau khỏi bệnh.

Như đã từng phân tích, lối tư duy ấy là sự nhầm lẫn một cách tai hại. Cũng giống như ở lĩnh vực giáo dục, đi học để học lấy kiến thức mới là điều quan trọng, thì khi đi khám chữa bệnh, việc chữa khỏi bệnh mới là mục tiêu hàng đầu, chứ không phải đi học hoặc đi khám chữa bệnh để được hưởng dịch vụ tốt, giá cắt cổ là cái đích mà người học hoặc người bệnh hướng đến. Tiếc thay, trong xã hội còn nhiều người đang nghĩ như thế. Cũng vì có quá nhiều người nghĩ rằng chỉ cần có tiền sẽ mau khỏi bệnh nên vô hình trung, người ta đang quay lưng lại với nền y tế công lập. Họ quan niệm giờ chỉ có người nghèo mới đến bệnh viện công, còn những người có tiền sẽ phải đến những bệnh viện có yếu tố nước ngoài, hoặc ra nước ngoài khám chữa bệnh.

Nhìn ở góc độ này, thì rõ ràng nền y tế công lập đang chịu những điều tiếng oan ức. Cho dù y tế công lập quá tải, chật chội, không ít y bác sĩ thiếu y đức… nhưng cũng cần phải cảm thông và chia sẻ với ngành y tế nước nhà. Phải thấy thế này, sở dĩ có tình trạng bệnh viện truyến trên, bệnh viện trung ương quá tải là do tình trạng khám chữa bệnh vượt tuyến. Ngoài nguyên nhân chất lượng khám chữa bệnh ở tuyến dưới chưa đạt yêu cầu, thì còn có một phần rất lớn do tâm lý người bệnh muốn đến khám ở tuyến trên chỉ để cho yên tâm hơn. Trên thực tế, số giường bệnh, số lượng y bác sĩ/đầu người ở những bệnh viện lớn có hạn, thì mặc nhiên họ sẽ không thể phục vụ chu đáo, phục vụ tốt lượng người bệnh đổ về gấp dăm lần thậm chí cao gấp 10 lần so với khả năng đáp ứng của mình. Vì thế tình cảnh người nhà bệnh nhân ăn nằm vạ vật ngoài hành lang, căng lều "cắm trại” trong khuôn viên bệnh viện âu cũng là điều khó tránh khỏi. Mà đã đông đúc ngùn ngụt như thế, làm sao đòi hỏi phong cách, chất lượng rồi dịch vụ… ở bệnh viện công luôn "chu đáo, nhiệt tình” như phòng khám tư nhân, hoặc như ở Tây được.


3. Cũng sau sự việc ở phòng khám đa khoa Maria, một câu hỏi lớn đang được dư luận đặt ra là liệu các phương tiện truyền thông có đang "tiếp tay” cho hoạt động mập mờ ở các phòng khám tư nhân, phòng khám có bác sĩ Trung Quốc hay không? Về nguyên tắc, nội dung quảng cáo được Bộ Y tế cấp phép và khẳng định có gửi về các địa phương để theo dõi nhưng các phòng khám vẫn quảng cáo sai sự thật, cố tình đánh vào lòng tin của người bệnh. Điều lạ lùng là để đối phó với việc quảng cáo sai sự thật, một lãnh đạo của Sở Y tế TPHCM đã kêu gọi các báo, đài không đăng quảng cáo sai sự thật các phòng khám này!

Đại diện Cục Quản lý phát thanh và truyền hình (Bộ Thông tin và Truyền thông) cũng đã giải thích rằng: về nội dung quảng cáo thì giám đốc và tổng biên tập các cơ quan báo đài phải chịu trách nhiệm. Về mặt quản lý nhà nước, khi xảy ra vụ việc thì phải kiểm tra và xử lý theo quy định. Còn để xác định nội dung phát có đúng nội dung ngành y tế cấp phép thì phải phối hợp kiểm tra mới xác định được. Khi phóng viên đặt câu hỏi: có dư luận cho rằng, do sự buông lỏng quản lý của cơ quan chủ quản nên một số đài đã bán sóng truyền hình cho tư nhân, dẫn đến tình trạng quảng cáo không kiểm soát được nội dung? Thì đại diện Cục Quản lý phát thanh và truyền hình khẳng định đây cũng chỉ là dư luận chứ chưa có gì kiểm chứng!

Phía Đài Truyền hình Việt Nam cũng cho biết, đã ngừng phát sóng quảng cáo cho các phòng khám Trung Quốc từ hơn một tuần nay. Thời gian tới đây, cơ quan này sẽ tăng cường quản lý chặt chẽ hơn nội dung quảng cáo, nhất là với các dịch vụ, sản phẩm có liên quan đến sức khỏe như khám chữa bệnh, dược phẩm.

Trên thực tế, điều không thể phủ nhận là vì mục tiêu "kinh tế báo chí” nên nhiều nhà đài đang buông lỏng khâu kiểm duyệt nội dung quảng cáo. Hơn thế nữa, sự mập mờ, lỏng lẻo trong quản lý hiện nay đã khiến cho việc phân định rạch ròi trách nhiệm phải trải qua nhiều qui trình, mất rất nhiều thời gian. Chờ "được vạ thì má sưng”, xét cho cùng, chỉ có người bệnh là phải chịu thiệt thòi. Không phải ai cũng biết đến những khoản chi phí ngất ngưởng mà các doanh nghiệp phải bỏ ra cho quảng cáo, nhất là trên sóng truyền hình. Trong kinh doanh, kể cả kinh doanh khám chữa bệnh, cho dù liên quan đến tính mạng con người, thì mục tiêu quan trọng nhất vẫn là… lợi nhuận. Do đó doanh nghiệp nào, phòng khám nào càng quảng cáo nhiều thì chi phí mà người tiêu dùng, người bệnh phải gánh càng lớn. Thế mới hiểu tại sao cái vị trí "giờ vàng” trên sóng hình luôn được các doanh nghiệp tranh nhau đặt chỗ. Và như thế, sự nghi vấn về việc truyền thông đang tiếp tay cho những phòng khám tư nhân "treo đầu dê, bán thịt chó”, có lẽ cũng không oan.