logo
Thứ bảy, 30/05/2015 19:17
Đường dây nóng: (04) 38228302 Email : noidung.dko@gmail.com
 
Dân tộc

Bí ẩn một lời nguyền hay sự trùng hợp ngẫu nhiên? (19/03/2012)
Bây giờ, hát Dô (xã Liệp Tuyết, Quốc Oai, Hà Nội) đã được phục hồi, thậm chí đã được thế giới biết đến. Nhưng trước đây vì những lời nguyền (hay còn gọi là "hèm”) mà làn điệu cổ ở một miền quê này từ già đến trẻ không một ai dám cất lên. Và giờ đây, có dịp về Liệp Tuyết, hỏi hát Dô và "hèm” nhiều người còn ám ảnh bởi những "hình phạt” thậm chí còn là sự trả giá bằng tính mạng đã xảy ra trong làng. Ngẫu nhiên, trùng hợp hay có thật?


Bước qua "lời nguyền”, hát Dô đã không còn
nỗi ám ảnh và đã được "hồi sinh”

Giờ về Liệp Tuyết, hỏi "hèm” hát Dô ai cũng có thể kể vanh vách. Thậm chí "hèm” còn được người ta "khái quát” thành thơ cho dễ thuộc để khuyên nhủ cháu con, tỷ như: "Con hát tuổi hạn hai mươi/Nếu qua độ ấy thì thôi hát hò/Bao giờ đến hội hát Dô/Thì còn phải kiếm gái tơ chưa chồng…”. Và "hèm” hát Dô quy định 36 năm mới mở, người con gái chỉ được hát duy nhất một lần trong đời và để cho đỡ bị "hèm” "vật” thì chỉ được hát trong đền Khánh Xuân.

Về sự ra đời của "hèm” hát Dô được dân làng kể như sau: Truyền thuyết kể, một ngày mùa xuân, Đức Thánh Tản Viên đi du ngoạn qua ven sông Tích, khi đến xã Lạp Hạ (nay là Liệp Tuyết) thấy ruộng đất phì nhiêu nhưng dân cư lại thưa thớt, ngài bèn dừng lại. Ngài chọn thóc cho dân, dạy dân trồng trọt, cày cấy. Ngài còn gọi nam thanh nữ tú (trai chưa vợ, gái chưa chồng) đến dạy hát múa. Sau đó, Đức Thánh Tản ra đi, hẹn mùa lúa chín sẽ về. Mùa đó, người dân Lạp Hạ bội thu nhưng chờ mãi không thấy ân nhân quay lại. Người dân bèn dựng đền thờ ông (đền Khánh Xuân) và mở hội hát những bài hát ông đã truyền dạy.

Cũng từ đó, người dân biết làm ăn, thóc lúa đầy bồ. Đúng 36 năm sau, Đức Thánh Tản Viên mới quay lại. Bởi thế, lễ hội có định kỳ 36 năm mới tổ chức một lần. Tục lệ xưa quy định cũng rất ngặt nghèo, lễ hội kết thúc thì tất cả những đồ vật dùng hát Dô như khăn, váy, túi đeo tay đựng trầu, sách ghi chép các làn điệu hát đều phải cất vào đền. Tuyệt đối không ai được nhắc đến, được cất tiếng hát và càng không được phép mở tráp ra xem nếu chưa đúng năm. Ai phạm vào điều cấm kỵ này sẽ bị lời nguyền quở vào thân, người sẽ bị còm cõi, bệnh tật rồi đổ bệnh mà chết.

Nỗi ám ảnh, lo sợ về lời nguyền được truyền từ đời này sang đời khác khiến cho làn điệu hát Dô có nguy cơ thất truyền. Lễ hội cuối cùng được tổ chức vào năm 1926 và cho đến đầu những năm 90 của thế kỷ 20 mới được tổ chức lại.



Về Liệp Tuyết hỏi "hèm” hát Dô nhiều người còn kể cho tôi nghe rất nhiều số phận, không biết do trùng hợp hay ngẫu nhiên mà đã "phải ra đi” đầy uẩn khúc. Năm 1989, biết giá trị của làn điệu cổ này nên tỉnh, huyện đã có ý định đi tìm và phục hồi lại hát Dô. Ai cũng sợ cả, chỉ riêng mỗi chị Nguyễn Thị Lan (Chủ tịch Hội phụ nữ xã) lúc bấy giờ dám "nhẩy vào”. Thế nhưng khi đi tìm người, ai cũng sợ. Thuyết phục, nói đi nói lại nhiều lần chị mới tìm được ba cụ là Tạ Văn Lai, Đàm Thị Điều và Kiều Thị Nhuận nhận lời. Thực ra các cụ đều vào tuổi "gần đất xa trời”, với quan điểm là chết cũng không sợ và lấy mình ra để "thí nghiệm” xem sự linh thiêng của "hèm” ra sao.

Có điều trùng hợp là sau khi các cụ truyền lại những điệu hát cổ xong (hát Dô có 36 điệu hát) không hiểu bỗng dưng nảy sinh ốm đau rồi lần lượt rủ nhau... về trời. Riêng cụ Kiều Thị Nhuận, người được coi là siêng năng nhất và nhận lời "cộng tác” về khôi phục các bài hát Dô sớm nhất thì "đi” lại không thanh thản như cụ Lai và cụ Điều. Sau khi truyền xong, cụ Nhuận được phong Nghệ nhân rồi tự dưng lâm bệnh rất nặng. Cụ liệt giường, mọi thứ sinh hoạt đều phải người khác phục vụ rồi về với các cụ sau một thời gian lâm bệnh dài.

Không riêng cụ Lai, cụ Điều, cụ Nhuận mà ngay cả chị Nguyễn Thị Lan, người được dân Liệp Tuyết coi là có lá gan lớn nhất cũng đã có lần "gặp chuyện” mà chả hiểu sao. Một lần đi hội thảo (hội thảo này có rất nhiều người tham dự), sau khi báo cáo xong về hát Dô, chị được Giáo sư N. đề nghị hát một bài phục vụ đại biểu. Không nề hà, chị giới thiệu bài mình sẽ hát rồi chả hiểu sao lưỡi cứ cứng đơ. Trước sự kiện mà chị gặp phải hôm đó, làm cho khách tham gia ai cũng phải sợ.

Nhưng với quan điểm: Quà Thánh rơi ở giữa làng/Phúc tôi "nhặt” được phải năng giữ gìn/Hai con một nách, không tiền/Hát Dô tôi biết còn "hèm” thì... quên của chị Lan nên hát Dô ở Liệp Tuyết đã trở lại trong mỗi hội xuân và còn đi ra cả nước ngoài. Và những cái chết, lần phải gió đến mức bất thường của chị Lan không còn đem đến cho người hát Dô những sợ hãi mà nó còn như thêm chút "gia vị” để tạo cho hát Dô những bí ẩn, linh thiêng và thêm trân trọng.

Đơn Thương
Gui cho ban be Gửi cho bạn bè print Bản in
Gửi bình luận của bạn
Họ tên:  
Email:  
Nội dung:
Mã an toàn* Ma an toan
Xem các bài viết theo ngày calendar
Các bài mới hơn:
bullet Cuộc sống dài lâu (27/05/2015)
bullet Khi trái đất kêu cứu (27/05/2015)
bullet Kỳ thú Amazon (27/05/2015)
bullet Giải trí (27/05/2015)
bullet Không hẳn là vậy! (27/05/2015)
Các bài đã đăng:
bullet Mùa...“đi củi” (13/03/2012)
bullet Bộ VH-TT-DL đề nghị xếp hạng 13 di tích quốc gia đặc biệt (13/03/2012)
bullet Hà Tĩnh tuyển 815 người tốt nghiệp ĐH, CĐ về xã công tác (13/03/2012)
bullet Nâng cao vai trò của người có uy tín trong cộng đồng (13/03/2012)
bullet Nâng cao quyền năng và vị thế của phụ nữ và trẻ em gái ở nông thôn (13/03/2012)
bullet Lào Cai hỗ trợ lao động nghèo vay vốn đi xuất khẩu lao động (13/03/2012)
bullet Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp: Doanh nghiệp “miền núi” chưa muốn “dựa” (13/03/2012)
bullet Thiếu tướng Trần Hữu Phúc, Giám đốc Học viện Biên phòng: “Cột mốc” con người là khẳng định tối cao về chủ quyền lãnh thổ (13/03/2012)
bullet Huổi Khon yên bình (13/03/2012)
bullet Cuộc sống mới ở Thới Lai (13/03/2012)
Xem tiếp >>
Tổng biên tập: Hồng Thanh Quang
Phó Tổng biên tập: Nguyễn Quốc Khánh
Thư ký tòa soạn: Hà Trọng Nghĩa
Báo Đại Đoàn Kết
- Giấy phép xuất bản số 270/GP-TTĐT ngày 27/12/2010 của Bộ Thông tin và Truyền thông về việc thiết lập trang báo điện tử
- Tòa soạn và trị sự: 66 Bà Triệu - Hà Nội - ĐT: (04) 38228303 - FAX: (04) 38228547 - Email: toasoan@baodaidoanket.com.vn - Đường dây nóng : (04) 39433164 - (08) 39327989
- Ban đại diện tại TP. Hồ Chí Minh: 176 Võ Thị Sáu, TP. Hồ Chí Minh - ĐT: (08) 39326703 - FAX: (08) 39326130 - Email: daidoanket2vp@hcm.vnn.vn
Đà Nẵng: 149, Trưng Nữ Vương, TP. Đà Nẵng. ĐT: (0511) 3700929; 0983043125. Email: daidoanketvpdn@gmail.com
Các văn phòng thường trú:
- Thanh Hóa: Đường Hạc Thành, TP. Thanh Hóa. ĐT: (037) 3854310
- Khánh Hòa: A4 chung cư 2, TP. Nha Trang, Khánh Hoà. ĐT/Fax: (058) 3870608
- Cần Thơ: 5A đường 30-4, TP Cần Thơ - ĐT/Fax: (071) 3839444.