"Trong khi tổng dân số các tỉnh vùng Tây Bắc chỉ chiếm khoảng 16,5% dân số cả nước (số liệu của Tổng cục thống kê năm 2010: dân số cả nước gần 87 triệu người, của vùng Tây Bắc gần 15 triệu người) thì số người nghiện ma túy chiếm tới 27,2% số người nghiện ma túy của cả nước. Tỷ lệ người nghiện ma túy trên 100.000 dân của các tỉnh Tây Bắc là 291 người, cao hơn nhiều so với tỷ lệ 176 người của cả nước”. Ông Lê Đức Hiền, Phó Cục trưởng Cục phòng, chống tệ nạn xã hội (Bộ LĐTB &XH) cho biết.

Theo số liệu thống kê của các địa phương, đến cuối tháng 12-2011 có 43.016 người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý (HSQL) tại 14 tỉnh khu vực Tây Bắc. So với những năm từ năm 2008 đến tháng 12-2011, số lượng người nghiện ma túy giảm nhưng chưa ổn định. Điển hình ở một số tỉnh trọng điểm ở Tây Bắc như Sơn La, Lai Châu, Phú Thọ. Trong khi đó, những địa phương có số người nghiện ma túy tăng đáng kể so với năm 2008 là Thanh Hóa, Điện Biên và Bắc Cạn.

Tuy nhiên, đánh giá về công tác cai nghiện phục hồi, ông Lê Đức Hiền thừa nhận vẫn còn nhiều hạn chế. Đáng lo ngại ở khu vực Tây Bắc diễn biến ngày càng phức tạp.

Cùng với tập quán trồng và nghiện thuốc phiện lâu đời trong cộng đồng các dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc, chiều dài đường biên giới với Trung Quốc, Lào lớn khiến cho việc kiểm soát nguồn cung ma túy bất hợp pháp tại các tỉnh vùng Tây Bắc, đặc biệt tại khu vực biên giới với Lào gặp nhiều khó khăn, số người tiêm chích heroin gia tăng (có tỉnh tỷ lệ chích từ 70-80%). Hầu hết người nghiện có trình độ văn hóa thấp, từ 10 đến 30% không biết chữ; 30 đến 50% số người nghiện thuộc diện hộ đói, nghèo; tỷ lệ lây nhiễm HIV cao, từ 30 đến 50% (Điện Biên là tỉnh có tỷ lệ lây nhiễm HIV trong nhóm người nghiện chích ma túy cao nhất cả nước 45,7% trong khi tỷ lệ trung bình của cả nước là 13,4%). Đây là những khó khăn, thách thức lớn đối với công tác cai nghiện và quản lý sau cai tại các tỉnh vùng Tây Bắc.

Theo đánh giá của Bộ LĐTB&XH, khu vực Tây Bắc là những tỉnh nghèo và khó khăn trong khi đó chưa được Trung ương hỗ trợ kinh phí đúng mức để hoạt động, đặc biệt là kinh phí cho công tác cai nghiện tại gia đình và cộng đồng. Đây cũng là nguyên nhân dẫn tới tỷ lệ tái nghiện gia tăng. Bên cạnh đó, công tác cai nghiện ở một số địa phương chưa được quan tâm, thiếu chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc thường xuyên dẫn đến kết quả cai nghiện thấp. Đơn cử như việc tổng hợp báo cáo của các tỉnh, thành phố không được chuẩn xác, thường phải điều chỉnh số liệu vào tháng, quý sau gây ra sự thiếu chính xác và không thống nhất về số liệu báo cáo.

Theo Cục phòng, chống Tệ nạn xã hội việc tổng hợp số liệu, thống kê chính xác số người nghiện rất quan trọng. Do đó, Cục đã đề nghị các địa phương phải rà soát người nghiện ma túy ở địa phương (nghiện các chất dạng thuốc phiện và nghiện các chất tân dược) đánh giá nhu cầu điều trị tại gia đình, cộng đồng, trung tâm và quản lý sau cai tại trung tâm. Từ đó xác định kế hoạch điều trị cai nghiện tại trung tâm. Ngoài ra, sẽ tiếp tục áp dụng đồng thời nhiều hình thức cai nghiện: cai nghiện tại các Trung tâm, cai nghiện tại gia đình và cộng đồng, sử dụng các loại thuốc cắt cơn truyền thống, kết hợp với các hoạt động trị liệu; mở rộng phương pháp điều trị thay thế bằng Methadol tại cộng đồng; tổ chức tốt công tác quản lý giáo dục, dạy nghề, tạo việc làm và quản lý sau cai. Đồng thời, đẩy mạnh việc thực hiện phương châm xã hội hóa công tác cai nghiện bằng việc mở rộng cai nghiện tại gia đình, cộng đồng, từng bước giảm dần việc đưa vào cai nghiện tại Trung tâm khi các hình thức cai nghiện tại cộng đồng thực sự có thể thay thế.

Thượng tá Tạ Đức Ninh, trưởng phòng 4-C56, Bộ Công an cho biết: Thời gian tới, do tác động của tình hình ma túy khu vực và thế giới, tình hình tệ nạn ma túy ở Việt Nam sẽ còn diễn biến phức tạp. Tội phạm về ma túy liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn, địa bàn hoạt động và mang tính quốc tế cao hơn. Đáng lo ngại nguy cơ tái trồng cây thuốc phiện và cây cần sa còn tiểm ẩn ở nhiều địa phương. Vì vậy, nếu không có những giải pháp đồng bộ, lâu dài, tệ nạn ma túy có thể vượt ra khỏi tầm kiểm soát, để lại hậu quả nghiêm trọng, khó lường cho xã hội.