Mỏ đá cách xa nhà dân hàng trăm mét
nhưng khi nổ mìn đá vẫn bắn vào nhà dân
Náo loạn vì mìn
Có mặt tại xóm Nà Loỏng (xóm 7), vào tầm hơn 9h sáng, chúng tôi đã thấy nhiều nông dân làm việc trên cánh đồng lúa gần mỏ sắt Nà Lũng và mỏ đá tất tưởi trở về nhà. Thời gian qua ngày nào cũng vậy, khoảng 9 đến 10 giờ sáng hằng ngày là bà con lại… chạy mìn. Đó là những tiếng nổ ùng oàng từ mỏ đá của Công ty Xi măng Cao Bằng phát ra. Những viên đá răm bay như "mưa” xuống ruộng của người dân xóm 7, khiến nhiều người dân chạy tán loạn, nhiều người không kịp đành nấp vào bờ ruộng trú ẩn để tránh bị đá bắn vào người.
Việc nổ mìn phá đá thậm chí gây ảnh hưởng đến cả nhà dân. Bà Hoàng Thị Liên ở xóm 7 bức xúc: "Nhà tôi mới xây xong cách đây 6 tháng đã hai lần bị đá nổ mìn bắn thủng mái tôn. Công ty khai thác đá phải mua tấm lợp về đền…” Không riêng gì bà Liên, nhiều người dân xóm 7 cũng cho hay: Công ty nổ mìn khai thác đá không đúng giờ, có hôm "bắn” 6 – 7 lần, khiến cuộc sống ở vùng quê yên tĩnh này trở nên náo loạn.
Đứng trước hiên nhà nhìn về phía mỏ đá, ông Lý Văn Nọng (nhà cách mỏ đá chưa đầy 100m) lắc đầu: "Mỏ đá đã hoạt động khoảng 15 năm nay. Chúng tôi đã đề nghị với công ty bắn mìn sử dụng thuốc ít thôi. Chứ như hiện nay, đá bắn xuống ruộng nhiều quá nên năng suất lúa giảm đi đáng kể. Trước 10 phần thì nay năng suất chỉ còn được 8 phần. Ấy thế nhưng họ vẫn cho nhiều thuốc nổ”. Thêm nữa, cũng theo ông Nọng, ngoài việc nổ mìn phá đá khiến đá răm bay vào ruộng thì ruộng của người dân còn bị ảnh hưởng do bùn đỏ thải của mỏ sắt Nà Lũng khai thác quặng 3B chảy xuống. Giờ đây, diện tích không canh tác được có khi lên đến hàng nghìn m2. Ông Nọng tiếc nuối: Khe nước ngày xưa chảy ầm ầm vào ruộng, nay cạn khô khiến nhiều diện tích ruộng bị hạn. Trong xóm có nhà ông Lợi, bà Huệ, anh Công ruộng bị mất trắng…
Ông Hoàng Văn Thắng, xóm 8, ruộng không có nước nên phải trồng ngô
Người dân mất ruộng, mất việc
Anh Triệu Đức Lợi (xóm 7) khuôn mặt luôn đượm buồn chia sẻ: Trước đây anh là công nhân mỏ sắt Nà Lũng (giờ là Công ty cổ phần Khoáng sản và Luyện kim Cao Bằng), làm được chừng hơn 8 năm thì phải nghỉ vì Công ty giảm biên chế. Bây giờ ruộng thì bị vùi lấp, không có công ăn việc làm, nên phải làm đủ thứ nghề để nuôi gia đình. Anh Lợi đã từng làm đơn yêu cầu Công ty nạo vét bùn thải đã tràn xuống ruộng, trả lại đất canh tác cho bà con, nhưng lâu lắm rồi mà không thấy ai trả lời.
Bi đát hơn là gia đình bà Hoàng Thị Hiên (54 tuổi) ở xóm Nà Lũng (xóm 8). Gia đình bà có hai con (1 trai, 1 gái), đứa con gái thứ 2 bị liệt từ nhỏ. Con cả và con dâu không được nhận vào làm việc tại mỏ sắt, dù con dâu bà Hiên (Đoàn Thị Đào) đã học xong hệ trung cấp luyện kim ở Thái Nguyên, và đã 3 lần làm hồ sơ xin vào mỏ. Nay không còn ruộng để trồng cấy, sinh nhai, vì đất ruộng đã nhường cho đơn vị khai thác quặng. Bà Hiên cho biết: lúc Công ty lấy đất, họ hứa này, hứa nọ. Bắt đầu từ năm 1996 đến năm 2011 gia đình bà đã "nhường” mất ba bung (mỗi bung 1.000 mét). Hiện nay gia đình có 5 miệng ăn nhưng không còn đất ruộng, không ai có việc làm. Thậm chí, ngôi nhà đang ở cũng là do Hội Chữ thập đỏ tỉnh Cao Bằng hỗ trợ 10 triệu đồng xây dựng năm 2008…
Ông Hoàng Văn Thắng (xóm 8) thì ngậm ngùi: ông là người dân gốc ở đây, giờ ruộng đất không còn nữa nên gia đình luôn trong tình cảnh thiếu gạo ăn. Từ năm 1993 công ty lấy đất, họ bảo làm xong mới hoàn thổ được, nhưng cứ phải chờ đợi mãi. Vì vậy, ông Thắng và người dân Duyệt Trung mong muốn công ty sớm hoàn thổ lại số ruộng.
Bùn đỏ từ mỏ sắt Nà Lũng trôi xuống ruộng của bà con xóm 7
Chính quyền chưa biết?
Trước những thông tin trên chúng tôi tìm đến trụ sở UBND phường Duyệt Trung. Sau khi nghe phóng viên trình bày nội dung, bà La Thị Phương - Chủ tịch phường cho biết: Công ty cổ phần Khoáng sản Luyện kim Cao Bằng có khai thác trên địa bàn xóm Nà Lũng, các hộ nằm trong vùng quy hoạch khai thác, thì đương nhiên Công ty đã đền bù theo quyết định của UBND tỉnh.
Xung quanh vấn đề khai thác đá của Công ty Xi măng Cao Bằng, khi trời mưa đá vụn trôi xuống vùi lấp ruộng của người dân các xóm 7, 8, bà Phương lý giải: Chúng tôi đã nhận được đơn và đang xử lý. Còn ruộng người dân thiếu nước là do Công ty đào quặng sắt quá sâu, khiến mực nước tụt xuống nên bà con không có nước tưới tiêu vào ruộng. Cũng theo bà Phương, về phần khai thác đá của Công ty Xi măng Cao Bằng, hiện chưa thấy người dân phản ảnh gì cả. Việc nổ mìn tại các moong quặng sâu gây ảnh hưởng đến nhà dân thì phường đã có ý kiến trong các đợt kiểm tra và có ghi nhận là Công ty khai thác chưa đảm bảo. Tuy nhiên đến nay chưa có biện pháp khắc phục. Về việc nổ mìn khai thác đá phải đúng theo giờ quy định, đã có bên cơ quan chuyên môn quản lý. Phía chính quyền địa phương chỉ giúp phản ảnh ý kiến của người dân lên cấp trên. "Nếu nổ mìn gây ảnh hưởng đến người dân, thì bên nổ mìn chịu trách nhiệm” – bà Phương khẳng định.
Hoàng Bảo Yên