Thưa Tiến sỹ, ông đánh giá như thế nào về “đường lưỡi bò” mà Trung Quốc mới đưa ra?
Tiến sỹ Trần Công Trục: ­­Đây là một vấn đề phức tạp, cần có sự nghiên cứu rất kỹ lưỡng. Tuy nhiên, tôi đã từng công tác ở Ban biên giới Chính phủ, rất quan tâm và có nghiên cứu về vấn đề này nên tôi có thể nêu một số điểm mấu chốt để chúng ta hiểu kỹ hơn về “đường lưỡi bò”. 
“Đường lưỡi bò” xuất hiện tại Trung Quốc trên một bản đồ do một cá nhân vẽ ra, có 11 đoạn, được Trung Hoa dân quốc sử dụng trong một số tài liệu. Năm 1949, nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa ra đời, cũng đưa “đường lưỡi bò” vào một số tài liệu không chính thức, khi đó “đường lưỡi bò” chỉ còn 9 đoạn.  Trong suốt thời gian qua, nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa không có ý kiến chính thức nào về “đường lưỡi bò”. Ngày 7/5 vừa qua là lần đầu tiên Trung Quốc chính thức đề cập đến vấn đề này. Nhìn trên bản đồ mà Trung Quốc đưa ra thì “đường lưỡi bò” được thể hiện như một đường biên giới quốc gia trên biển, có nghĩa là 80% diện tích biển Đông thuộc chủ quyền của Trung Quốc theo quy chế nội thuỷ và lãnh hải. Tuy nhiên, đây là một điều phi lý bởi ngay trong những văn bản chính thức của Trung Quốc cũng bộc lộ những mâu thuẫn. Tuyên bố năm 1958 về lãnh hải của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa cho rằng: “Chiều rộng lãnh hải nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa là 12 hải lý. Điều khoản này áp dụng cho tất cả các lãnh thổ của nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, bao gồm lục địa Trung Quốc và các đảo ven bờ của lục địa cũng như các đảo Đài Loan và xung quanh đó, quần đảo Penghu (Bành Hồ)... cùng tất cả đảo khác thuộc Trung Quốc bị phân cách với đất liền và các đảo ven bờ biển của nó bởi biển cả”.
Tuyên bố này của Trung Quốc xác định rõ các đảo bị phân cách với lục địa bởi biển cả (vùng biển tự do của quốc tế), chứ không phải là vùng nước lịch sử theo chế độ nội thủy (vùng biển thuộc chủ quyền của Trung Quốc). Rõ ràng không thể tồn tại vùng biển tự do của quốc tế nằm trong nội thủy của Trung Quốc. Pháp lệnh về lãnh hải và vùng tiếp giáp lãnh hải của CHND Trung Hoa năm 1992 và Tuyên bố về Đường cơ sở năm 1996 của nước CHND Trung Hoa cũng không hề đề cập đến “đường lưỡi bò”.
Trong công hàm gửi Tổng thư ký Liên hiệp quốc ngày 7/5/2009, Trung Quốc còn nói họ có chủ quyền không tranh cãi đối với 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, đây lại là một điều phi lý nữa. Theo quy định của Công ước luật biển 1982 thì chỉ có “Quốc gia quần đảo” mới được phép áp dụng các quy định tại điều 4, 48, 50, phần IV, Công ước LB82 để vạch đường cơ sở đúng để tính chiều rộng các vùng biển và thềm lục địa của cả quần đảo cấu thành “quốc gia quần đảo”. Quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa không phải là quốc gia quần đảo mà là các quần đảo thuộc chủ quyền của quốc gia ven biển, vì thế không được áp dụng các quy định đối với quốc gia quần đảo nói trên.
Theo công ước quốc tế, những đảo trên nếu có đời sống kinh tế thì mới có được đặc quyền kinh tế và thềm lục địa. Thế nhưng, các đảo trong hai quần đảo này có diện tích rất nhỏ, điều kiện môi sinh môi trường khắc nghiệt, không thích hợp cho đời sống con người, không có đời sống kinh tế riêng; vì vậy chúng cũng chỉ có thể được phép có vùng lãnh hải 12 hải lý bao quanh mỗi đảo nổi tính từ đường cơ sở của chúng. Rõ ràng Trung Quốc không thể dựa vào sự tồn tại của 2 quần đảo (không phải là lãnh thổ hợp pháp của mình) để mở rộng phạm vi lãnh hải quốc gia ven biển đến 80% diện tích Biển Đông.
Bởi thế, xét trên mọi phương diện, “đường lưỡi bò” do Trung Quốc đưa ra là phi lý.


Việc Trung Quốc gửi công hàm lên Tổng thư ký Liên hiệp quốc có hợp lý không, thưa ông?
Tiến sĩ Trần Công Trục:
- Quan điểm cá nhân tôi cho rằng: Tất cả các nước đều có quyền nộp hồ sơ lên Ủy ban Ranh giới thềm lục địa của Liên hiệp quốc để đưa ra những chứng cứ pháp lý và khoa học về đáy biển để xác định ranh giới ngoài của thềm lục địa vượt quá 200 hải lý tính từ đường cơ sở, từ đó, Ủy ban Ranh giới thềm lục địa của Liên hiệp quốc sẽ xem xét và đưa ra những quyết định cuối cùng. Trung Quốc nếu muốn cũng có thể nộp hồ sơ để Ủy ban Ranh giới thềm lục địa của Liên hiệp quốc xem xét. Họ không làm việc này mà chỉ đưa ra một công hàm phản đối gửi lên Tổng thư ký Liêp hiệp quốc là chưa thực hiện đúng thủ tục pháp lý mà Công ước Luật biển 1982 đề ra. Tôi hy vọng Ủy ban Ranh giới thềm lục địa của Liên hiệp quốc sẽ xem xét vấn đề này một cách có tình, có lý và đưa ra những quyết định phù hợp với Luật pháp quốc tế.

Với kinh nghiệm của mình, theo ông, chúng ta cần tiếp tục đấu tranh trong vấn đề này như thế nào?
Tiến sĩ Trần Công Trục:
- Vừa qua, Nhà nước ta đã chính thức có tuyên bố không thừa nhận “đường lưỡi bò”. Trên các diễn đàn quốc tế, chúng ta cũng bác bỏ vấn đề này khi Trung Quốc đề cập. Thời gian tới, theo tôi, chúng ta cần thông tin rộng rãi hơn để dư luận trong nước và quốc tế hiểu về những chứng cứ pháp lý khẳng định chủ quyền  của Việt Nam trong vấn đề này. Bên cạnh đó cũng cần có những đối sách cần thiết về mặt ngoại giao, duy trì đàm phán song phương, trước mắt phải duy trì sự ổn định các bên, không được giải quyết tranh chấp bằng vũ lực. Cần nhanh chóng có Luật Biển để có những quy chế pháp lý cụ thể hơn nhằm xử lý tốt những mối quan hệ phức tạp, sôi động hiện nay trên biển. Đồng thời cần có một cơ quan quản lý nhà nước về biển để quản lý, bảo vệ và khai thác biển.
Về công tác nghiên cứu: Cần tập hợp tất cả các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước để có thêm tư liệu, từ đó có những giải pháp hiệu quả trong đàm phán.  Nhà nước cũng cần tăng cường đầu tư để có thêm sức mạnh trên biển.
 Xin cảm ơn ông!