Các công ty vệ sinh môi trường khi đặt các thùng rác thường phân làm hai loại: một bên chứa rác phân hủy và một bên chứa rác không phân hủy. Có nơi còn quy định bằng cách gọi có vẻ rất khoa học: rác hữu cơ, rác vô cơ... Nhưng có người nhìn thấy cả hai thùng rác đặt cạnh nhau như vậy vẫn không đổ rác vào thùng nào cả. Họ đổ toẹt xuống đất gần đó. Rác của anh ta (chị ta, cô, cậu, em...) là loại rác gì vậy? Lại gần xem thì thấy thứ rác này chả có gì khó phân biệt cả. Đổ rác mà lại không đổ đúng thùng rác, không đúng nơi quy định, người ta gọi đó là một loại rác mới - "rác ý thức”.

 

 

Xã hội phát triển, đời sống tiêu dùng phát triển, dân số tăng cao, khu công nghiệp có khói ngày một dày thêm khiến môi trường ngày một bị ô nhiễm. Mức độ ô nhiễm lại thêm phần trầm trọng vì "rác ý thức”. Chục năm trước thì từ ô nhiễm môi trường thường khiến người dân Việt Nam nghĩ tới các thành phố, đô thị, nay thì các vùng ven đô, các địa phương thuận tiện đường giao thông cũng đã quen với từ này. Rác được xả thẳng, xả vô tư từ những người sử dụng bất kể trên đường phố, trong công viên và mới đây nhất là trong Sân vận động Mỹ Đình tối 26-5 khi người xem chương trình MTV EXIT (chủ yếu là các bạn trẻ) xả rác ngập ngụa khắp sân vận động. Trời Hà Nội chiều 26-5 có mưa, vì thế khán giả ai nấy đều mua cho mình chiếc áo mưa "mặc một lần” rẻ tiền. Rồi cơn mưa cũng tạnh. Khán giả cởi bỏ áo mưa ra và... xé. Xé cho có cảm giác phiêu cùng tiếng nhạc sôi động, hay xé chỉ để cho "tay có việc”. Ai không xé thì vứt áo mưa xuống ghế, xuống đất, hay tiện đâu vứt đấy thì tùy. Có người ngụy biện: "Chả thấy thùng rác ở đâu?”. Không lẽ cứ 10m trong sân phải đặt một thùng? Mà giả sử đặt như thế liệu người ta có vứt cho đúng nơi quy định không?. Mỗi lần có những "sự kiện văn hóa” như thế là những công nhân dọn dẹp vệ sinh phát ớn. Có người còn hài hước: Đó là những cuộc thi xả rác.

 

"Rác ý thức” và "tệ tè bậy” nơi bến xe mới kinh khủng. Trời mưa còn đỡ, chứ trời nắng thì hôi thối khai nồng. Nhà vệ sinh bé tý lại lẩn khuất đâu đó khó tìm. Thế là vài ba xe ô tô che khuất tầm nhìn của nhiều người là đã thành "nhà vệ sinh” cho nhiều người mặc sức xả rác, hay "xả nước cứu thân”.

 

Chúng ta muốn đất nước mình văn minh, phát triển, vậy thì tại sao lại "tự hào” khi biến nhiều dòng sông, ao hồ, khu phố đẹp thành nơi ô nhiễm, thành những dòng sông chết?. Chúng ta không chỉ "tiêu xài” hết tài nguyên của con cháu chúng ta mà với tình trạng này thế hệ chúng ta cũng phải đối diện với vô vàn nguy cơ, dịch bệnh và tổn thất về người và của.

 

Ngân sách chi cho các công ty vệ sinh môi trường, cho các công nhân dọn dẹp vệ sinh ngày một tăng. Năm 2008, Dự án 3R do Nhật Bản tài trợ được triển khai tại các phường: Phan Chu Trinh (quận Hoàn Kiếm), Nguyễn Du (quận Hai Bà Trưng) và Thành Công (quận Ba Đình). Mỗi hộ gia đình được dự án cấp cho hai xô rác, một xô màu xanh và một xô màu da cam. Họ quy định: Xô xanh chứa nhóm rác hữu cơ (cơm thừa canh cặn, rau quả bỏ đi...) còn xô màu da cam chứa các loại rác vô cơ (chai lọ, xỉ than...), khi đi đổ rác hàng ngày thì người dân đổ rác vào đúng thùng cùng màu. Thế nhưng được một thời gian dự án phá sản. Nguyên nhân: là việc xử lý rác hữu cơ và vô cơ chưa được thực hiện triệt để ở khâu cuối. Nhưng điều quan trọng nhất là người dân chỉ thực hiện vài ngày đầu rồi... đâu lại vào đấy, "tội gì phải xách hai thùng rác đi đổ trong khi chỉ cần xách một xô cho tiện?”. Vậy là một kế hoạch và mong muốn tốt đẹp của một tổ chức từ nước Nhật xa xôi không thực hiện được trong khi nhiều nước trên thế giới đã áp dụng thành công để bảo vệ môi trường từ chính hành vi của mình!

 

Rác ý thức tồn tại trong đầu mỗi chúng ta. Cách nghĩ, cách nói: "mình không vứt rác ra đường thì người khác cũng vứt; có phải nhà mình đâu mà mình giữ; vứt tý thế thì có nhằm nhò gì; mình đang vội nên không đổ rác được đúng nơi quy định; rác đã có công nhân vệ sinh lo; vứt rác thế cho thằng ở dưới nguồn nước chết cha nó đi...” đều là cách nghĩ, cách nói thể hiện sự ấu trĩ, coi thường người khác và cả... chính mình.

 

Ngân sách cho các công ty vệ sinh môi trường cũng từ tiền thuế của chính chúng ta mà ra. Ngân sách tăng đến bao nhiêu thì đảm bảo vệ sinh môi trường được trong sạch? Bao nhiêu giải pháp được đề ra, được triển khai như: Treo biển cấm; Tăng mức phạt; Gắn camera theo dõi... nhưng rác vẫn hoàn rác ở khắp mọi nơi, bất chấp các cố gắng của các cuộc vận động, của các giải pháp.

 

Vậy thì: Muốn xử lý được rác để trong sạch môi trường trước hết cần dọn sạch "rác ý thức” trong đầu của mỗi chúng ta.