Nhắc đến Hà Tĩnh, nhiều người thường nghĩ ngay tới một vùng đất khắc nghiệt bởi nắng gió và thiên tai. Nhưng chính thiên nhiên ấy lại tạo nên những lợi thế hiếm có cho phát triển du lịch.
Với chiều dài bờ biển gần 137km, Hà Tĩnh sở hữu hàng loạt bãi biển đẹp trải dài từ đầu đến cuối tỉnh như Thiên Cầm, Xuân Thành, Xuân Hải, Kỳ Xuân, Kỳ Ninh, Đèo Con… Những bãi biển nơi đây vẫn giữ được nét hoang sơ, nước trong xanh, bãi cát dài và thoải, thích hợp để phát triển du lịch nghỉ dưỡng, du lịch biển cao cấp.
Trong đó, Thiên Cầm được ví như “cung đàn trời” của miền Trung. Không ồn ào như Cửa Lò hay đông đúc như Sầm Sơn, biển Thiên Cầm mang vẻ đẹp dịu dàng với triền cát cong hình cánh cung ôm lấy làn nước xanh biếc. Những năm gần đây, địa phương bắt đầu hình thành thêm các sản phẩm du lịch mới như trải nghiệm làng chài, tham quan đảo, dịch vụ thể thao biển, dịch vụ về đêm… nhằm kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Ông Nguyễn Ngọc Long - Phó Giám đốc Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã Thiên Cầm cho biết, năm nay số lượng cơ sở lưu trú tăng khoảng 10% so với trước. Địa phương đang chú trọng phát triển du lịch cộng đồng gắn với làng chài Cẩm Nhượng, trải nghiệm nghề làm nước mắm, nướng cá, kết hợp các tour tâm linh tại chùa Cầm Sơn, Yên Lạc.
“Trước đây khách đến chủ yếu tắm biển, ăn hải sản rồi về. Hiện nay địa phương đang cố gắng tạo thêm sản phẩm mới như tàu lượn, lướt ván, tham quan đảo Bơc, Bech Clup với nhiều hoạt động giải trí về đêm… để giữ chân du khách lâu hơn”, ông Long nói.
Không chỉ có biển, Hà Tĩnh còn được thiên nhiên ưu ái với hệ sinh thái rừng nguyên sinh rộng lớn. Vườn quốc gia Vũ Quang, hồ Ngàn Trươi, khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ hay suối nước nóng Sơn Kim được đánh giá là những “viên ngọc xanh” giàu tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và khám phá.
Đặc biệt, Vườn quốc gia Vũ Quang được xem là “mỏ loài mới” của Việt Nam với hệ sinh thái đa dạng và nhiều cảnh quan đặc sắc như thác Thang Đày, Trại Cưa, Rào Rồng Vền, quần thể pơ mu ngàn năm tuổi… Đây cũng là nơi có đỉnh Rào Cỏ cao 2.286m, thích hợp để phát triển du lịch trekking, du lịch mạo hiểm.
Ông Nguyễn Sang Trang - Trưởng phòng Giáo dục môi trường và dịch vụ du lịch Vườn quốc gia Vũ Quang cho biết, lợi thế lớn của Vườn là nằm gần Quốc lộ 8, kết nối thuận lợi với tuyến du lịch quốc tế sang Lào, Thái Lan và các điểm đến như Phong Nha - Kẻ Bàng, Pù Mát.
“Hồ Ngàn Trươi có tới 35 đảo lớn nhỏ, cảnh quan rất đẹp. Chúng tôi đang định hướng phát triển các sản phẩm trải nghiệm nhiều ngày trong rừng, leo núi, đi bộ xuyên rừng, trò chơi mặt nước…”, ông Trang chia sẻ.
Từ Khu di tích Đại thi hào Nguyễn Du, Ngã ba Đồng Lộc, Chùa Hương Tích đến hồ Kẻ Gỗ, mỗi địa danh đều mang trong mình chiều sâu văn hóa, lịch sử riêng biệt.
Dù sở hữu nhiều lợi thế, song thực tế du lịch Hà Tĩnh vẫn chưa tạo được sức bật tương xứng. Ông Trần Quốc Lâm - Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Tĩnh nhận định, Hà Tĩnh có tài nguyên du lịch “khó nơi nào sánh kịp”, nhưng việc khai thác mới chỉ dừng ở phần nổi.
Theo ông Nguyễn Tiến Trình - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hà Tĩnh, Giám đốc Công ty CP Đầu tư thương mại dịch vụ và du lịch Thành Sen, Hà Tĩnh đang thiếu một sản phẩm du lịch chủ lực đủ sức kéo cả hệ sinh thái đi lên.
Ông cho rằng, nhiều giá trị văn hóa đang bị lãng phí. Dân ca ví, giặm hay ca trù chưa được đưa vào các tour trải nghiệm du lịch một cách bài bản. Trong khi nhiều địa phương khác đã biến văn hóa bản địa thành sản phẩm du lịch hút khách.
Một thực tế khác là nhiều điểm đến vẫn phát triển tự phát, thiếu quy hoạch tổng thể. Tình trạng “nhà nhà làm du lịch, người người làm du lịch” nhưng thiếu liên kết khiến sản phẩm rời rạc, manh mún.
“Đoàn khách Thái Lan có khi chỉ vì nhà vệ sinh chưa đạt chuẩn mà đánh giá thấp cả điểm đến. Đó là điều rất đáng suy nghĩ”, ông Trình chia sẻ.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh, năm 2025 toàn tỉnh đón hơn 5,5 triệu lượt khách, trong đó khách lưu trú đạt gần 950.000 lượt; khách quốc tế tăng hơn 23% so với năm trước.
Ông Nguyễn Tuấn Anh - Phó Trưởng phòng Quản lý du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh thừa nhận, mặc dù Hà Tĩnh được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển du lịch nhưng thực tế ngành du lịch vẫn chủ yếu mang tính mùa vụ, tập trung vào mùa hè.
Số liệu từ Cục Thống kê Hà Tĩnh, tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GRDP) năm 2025 theo giá hiện hành ước đạt 120.811 tỷ đồng. Trong đó, doanh thu hoạt động lưu trú, ăn uống và du lịch lữ hành ước đạt hơn 9.862 tỷ đồng, tức là chiếm khoảng 8,1% doanh thu toàn tỉnh.
Về cơ cấu kinh tế năm 2025, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 13,38%; khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 40,41% (trong đó, ngành công nghiệp chiếm 30,74%; ngành xây dựng chiếm 9,67%); khu vực dịch vụ (trong đó có du lịch) chiếm 37,37%; thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm chiếm 8,84%...
Thời gian tới, tỉnh Hà Tĩnh đang định hướng phát triển du lịch theo hướng chuyên nghiệp, bền vững, lấy du lịch biển, du lịch sinh thái, du lịch văn hóa - tâm linh và du lịch cộng đồng làm trọng tâm.
Song để hiện thực hóa mục tiêu đó, Hà Tĩnh cần nhiều hơn những chiến lược dài hơi thay vì chỉ dừng lại ở việc “kể” về tiềm năng. Giữa dải đất miền Trung đầy nắng gió, Hà Tĩnh giống như một “công chúa ngủ quên” với kho báu thiên nhiên và văn hóa đồ sộ. Nhưng kho báu ấy chỉ thực sự có giá trị khi được đánh thức bằng tư duy phát triển mới, bằng những sản phẩm khác biệt và bằng sự đồng hành thực chất của chính quyền, doanh nghiệp cùng người dân địa phương.
