Sau siêu bão Yagi năm 2024, vùng nuôi hàu tại các xã, phường khu vực Quảng Yên cũ gần như bị “xóa sổ” hoàn toàn. Hàng trăm hộ nuôi biển nơi đây rơi vào cảnh trắng tay sau bão.

Để hỗ trợ người dân, sau thiên tai, thị xã Quảng Yên (cũ) đã rà soát, tích hợp hơn 865 ha diện tích nuôi trồng thủy sản trên địa bàn vào đề án phát triển chung để sắp xếp, bố trí lại các vùng nuôi lồng bè cho bà con ngư dân trên địa bàn. Các cơ quan chức năng cũng đã tìm các giải pháp giúp người dân được khoanh nợ, giãn nợ và định hướng kỹ thuật tái sản xuất cho bà con.

Dù có quyết tâm và sự đồng hành từ chính quyền, hành trình tìm lại sinh kế bền vững của ngư dân Quảng Yên hiện đang vấp phải những rào cản, vướng mắc trong quy trình làm hồ sơ xin giao khu vực biển để nuôi trồng thủy sản.

Anh Nguyễn Ngọc Tài, Chủ nhiệm HTX Lan Tài cho biết, sau bão, theo quy hoạch, HTX của anh tiếp nhận 7ha mặt biển để nuôi hàu. Quá trình nuôi, HTX tiếp tục bám sát hướng dẫn của chính quyền địa phương, thuê đơn vị tư vấn để hoàn thiện hồ sơ xin giao khu vực biển theo quy định.

Không riêng HTX Lan Tài, nhiều HTX khác tại phường Hà An (thuộc khu vực thị xã Quảng Yên cũ) như Tư Đoan, Thiện Mơ, Tuấn Cường hay Hằng Thịnh cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự.

Anh Nguyễn Văn Đoan, Chủ nhiệm HTX Tư Đoan cho biết, hiện đơn vị đang nuôi hàu tại vị trí được chính quyền địa phương bố trí theo đề án sắp xếp vùng nuôi. Khi đang hoàn thiện hồ sơ xin giao khu vực biển thì bất ngờ xuất hiện một đơn vị khác nộp hồ sơ xin đúng vị trí đang sản xuất. "Điều khiến chúng tôi lo lắng là đơn vị mới thành lập lại hoàn thiện hồ sơ trước, trong khi chúng tôi là những người đã thực hiện chủ trương di dời, đầu tư và nuôi ổn định tại khu vực này từ trước", anh Đoan nói.

Đó cũng là nỗi lo của nhiều hộ nuôi biển trên địa bàn phường Hà An mà nhóm phóng viên chúng tôi được gặp gỡ, tiếp xúc. Sau thiên tai, người dân nơi đây đã tìm mọi cách vay vốn để khôi phục sản xuất, đầu tư lại lồng bè, con giống với hy vọng sớm ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, việc thủ tục kéo dài khiến nhiều người không khỏi thấp thỏm bởi chưa biết khi nào mới được chính thức giao khu vực biển để yên tâm đầu tư lâu dài.

Theo đại diện các HTX, điều họ mong muốn không phải là cơ chế ưu tiên hay ngoại lệ, mà là sự thống nhất trong quá trình thực hiện chính sách. Những khu vực đã được địa phương quy hoạch, xác nhận vị trí và hướng dẫn người dân di chuyển đến cần được xem xét trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của người đang trực tiếp sản xuất, tránh phát sinh tình trạng chồng lấn hồ sơ hoặc tranh chấp sau này.

Ông Phạm Huy Hùng, Trưởng Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Hà An cho biết, trước đây địa phương đã phối hợp triển khai đề án sắp xếp vùng nuôi, xác nhận sơ đồ, vị trí cho hàng chục HTX nhằm ổn định hoạt động nuôi trồng thủy sản sau khi thực hiện giải phóng mặt bằng phục vụ dự án Hạ Long Xanh. Tuy nhiên, khi các quy định pháp luật thay đổi, việc hoàn thiện hồ sơ của các hợp tác xã cũng bị ảnh hưởng.

Đáng chú ý, theo quy định mới, việc xem xét giao khu vực biển chủ yếu căn cứ vào hồ sơ hợp lệ và trình tự tiếp nhận theo quy định pháp luật, trong khi nhiều HTX của địa phương đã được bố trí vị trí sản xuất từ trước nhưng chưa hoàn thành thủ tục. Điều này làm dấy lên những băn khoăn về nguy cơ phát sinh chồng lấn giữa các hồ sơ và ảnh hưởng đến quá trình ổn định sản xuất của người dân.

Có thể thấy, từ câu chuyện ở Hà An, "điểm nghẽn" chủ yếu không còn nằm ở ý thức chấp hành của người dân hay sự vào cuộc của chính quyền cơ sở. Điều khó nhất là hệ thống quy định thay đổi trong quá trình thực hiện, khiến nhiều hồ sơ phải liên tục điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu mới.

Từ những hồ sơ còn dang dở ở Hà An, Cẩm Phả hay Đầm Hà có thể thấy, việc giao khu vực biển tại Quảng Ninh không bị "tắc" bởi một nguyên nhân đơn lẻ. Đằng sau mỗi bộ hồ sơ phải bổ sung, mỗi lần điều chỉnh hay mỗi trường hợp chồng lấn vị trí là hàng loạt vướng mắc phát sinh trong quá trình hoàn thiện thể chế và tổ chức thực hiện chính sách.

Ông Đỗ Đình Minh, Chi cục trưởng Chi cục Biển, Hải đảo và Thủy sản, Kiểm ngư (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh) cho biết, đơn vị đang tiếp nhận, thụ lý nhiều hồ sơ đề nghị giao khu vực biển của các tổ chức, cá nhân nuôi trồng thủy sản. Theo quy định, từ ngày 1/3/2026, Luật Đầu tư năm 2025 có hiệu lực đã bổ sung quy định các dự án đề nghị Nhà nước giao khu vực biển phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Đây là quy định mới, nhưng chưa có quy định chuyển tiếp đối với những hồ sơ đã được lập theo quy định trước đó. Hệ quả là nhiều hồ sơ đang trong quá trình giải quyết buộc phải bổ sung thêm thành phần, thậm chí phải thực hiện lại một số thủ tục đã hoàn thành.

Đây cũng là “điểm nghẽn” lớn nhất mà nhiều địa phương, HTX và người dân phản ánh trong thời gian qua. Không ít hồ sơ được lập theo đúng hướng dẫn của cơ quan chức năng tại thời điểm đó, nhưng khi chưa kịp hoàn thiện thì quy định mới đã có hiệu lực. Những người nuôi biển vì thế luôn trong tình trạng "chạy theo" các quy định mới, trong khi quá trình sản xuất vẫn không thể dừng lại.

Một khó khăn khác là trình tự thực hiện giữa thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và thủ tục giao khu vực biển hiện vẫn còn những nội dung chưa thật sự thống nhất. Thành phần hồ sơ, cách xác định trình tự thực hiện cũng như việc áp dụng ở từng địa phương còn có những cách hiểu khác nhau. Điều này khiến quá trình hướng dẫn và giải quyết hồ sơ gặp không ít lúng túng, làm kéo dài thời gian thực hiện.

Bên cạnh những vướng mắc về thể chế, thực tiễn tại Quảng Ninh cũng cho thấy quá trình quy hoạch, sắp xếp vùng nuôi ở một số địa phương vẫn còn phát sinh bất cập.

Tại nhiều khu vực, các tổ chức, hợp tác xã phải tự thuê đơn vị tư vấn khảo sát, xác định tọa độ và khoanh vùng diện tích đề nghị giao. Trong khi chưa có quy hoạch chi tiết đến từng ô nuôi hoặc bộ tiêu chí thống nhất để lựa chọn nhà đầu tư, việc nhiều hồ sơ cùng đề xuất trên một khu vực là điều khó tránh khỏi. Chính tình trạng này đã dẫn tới những tranh chấp, chồng lấn vị trí, buộc các cơ quan chức năng phải rà soát, điều chỉnh nhiều lần trước khi xem xét giao khu vực biển.

Nguyên nhân của tình trạng chồng lấn, tranh chấp trong quá trình đăng ký xét duyệt diện tích khu vực biển được Thanh tra tỉnh chỉ ra trong kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách pháp luật trong nuôi trồng thủy sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2020 - 2025 là do: “Việc thiếu tiêu chí cụ thể khiến quá trình lựa chọn nhà đầu tư, sắp xếp vị trí nuôi và giải quyết các trường hợp chồng lấn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến tiến độ giao khu vực biển theo kế hoạch”.

Theo ông Đỗ Đình Minh, thành phần hồ sơ thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án sử dụng khu vực biển còn chưa được quy định rõ ràng dẫn tới các cách hiểu khác nhau gây khó khăn, bất cập trong quá trình triển khai thực hiện tại các địa phương, trong đó có tỉnh Quảng Ninh.

Đặc biệt, theo quy định hiện hành, mặc dù hoạt động sử dụng khu vực biển được đánh giá là phù hợp với các quy hoạch có liên quan nhưng việc giao khu vực biển nằm trong ranh giới quản lý hành chính trên biển của tỉnh thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh vẫn phải xin ý kiến của các Bộ Công an và Bộ Quốc phòng. Điều này gây khó khăn và kéo dài thời gian thực hiện thủ tục giao khu vực biển của các tổ chức, cá nhân.

Có thể thấy, những khó khăn phát sinh trong quá trình giao khu vực biển không xuất phát từ một quy định riêng lẻ, mà là kết quả của nhiều yếu tố tác động đồng thời: Hệ thống pháp luật đang trong quá trình hoàn thiện; cơ chế chuyển tiếp chưa theo kịp thực tiễn; một số quy định giữa các lĩnh vực còn thiếu tính đồng bộ; việc phân cấp đã được đẩy mạnh nhưng hướng dẫn thực hiện chưa thật sự thống nhất; cùng với đó là những bất cập trong quy hoạch chi tiết và tổ chức thực hiện ở cơ sở.

Nhìn từ thực tiễn Quảng Ninh, những "điểm nghẽn" ấy không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ giao khu vực biển mà còn tác động trực tiếp đến tâm lý đầu tư của người dân và doanh nghiệp. Khi một bộ hồ sơ phải điều chỉnh nhiều lần, khi quy định liên tục thay đổi hoặc việc thực hiện chưa thống nhất, người sản xuất khó có thể yên tâm xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn. Trong khi đó, chính quyền địa phương cũng phải dành nhiều thời gian xử lý những vướng mắc phát sinh thay vì tập trung phát huy hiệu quả nguồn tài nguyên biển.

Điều mà không chỉ người dân mà cả chính quyền các cấp của tỉnh Quảng Ninh hiện nay mong mỏi là có sự tháo gỡ đồng bộ từ Trung ương. Chỉ khi những "điểm nghẽn" nêu trên được tháo gỡ, quá trình giao khu vực biển mới có thể được đẩy nhanh, tạo nền tảng để khai thác hiệu quả tiềm năng biển, bảo đảm sinh kế cho người dân và thu hút doanh nghiệp đầu tư phát triển nuôi biển theo hướng hiện đại, bền vững.

Đón đọc bài cuối: "Gỡ nút thắt thủ tục để mở lối phát triển nuôi biển"