Từ thực tiễn địa phương, nhiều chuyên gia, doanh nghiệp và nhà quản lý cho rằng Hà Tĩnh muốn bứt phá cần một chiến lược phát triển bài bản, biết định vị thương hiệu riêng, tạo sản phẩm đặc trưng và hình thành hệ sinh thái du lịch đủ sức giữ chân du khách.

Tại hội thảo “Giải pháp phát triển du lịch Hà Tĩnh” được tổ chức đầu năm 2026, một trong những vấn đề được nhắc tới nhiều nhất chính là câu chuyện định vị thương hiệu du lịch.

Không ai phủ nhận Hà Tĩnh có tiềm năng. Địa phương sở hữu 137 km bờ biển với nhiều bãi tắm đẹp như Thiên Cầm, Xuân Thành, Kỳ Ninh; có Vườn quốc gia Vũ Quang, hồ Ngàn Trươi, khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ; có hệ thống di tích văn hóa, lịch sử gắn với Đại thi hào Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, Hải Thượng Lãn Ông, Ngã ba Đồng Lộc, chùa Hương Tích… Thế nhưng, trên bản đồ du lịch quốc gia, Hà Tĩnh vẫn là điểm đến khá mờ nhạt.

Ông Nguyễn Tiến Trình - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hà Tĩnh, Giám đốc Công ty CP Đầu tư thương mại dịch vụ và du lịch Thành Sen chia sẻ: Nhiều năm qua Hà Tĩnh đã tập trung mạnh cho phát triển công nghiệp với sự hiện diện của nhiều tập đoàn lớn, khu kinh tế trọng điểm. Tuy nhiên, nếu chỉ chú trọng công nghiệp mà chưa quan tâm đúng mức tới du lịch và dịch vụ thì sự phát triển sẽ thiếu cân bằng.

Theo ông Trình, điều đáng tiếc là Hà Tĩnh đang sở hữu “kho báu văn hóa” nhưng chưa biết cách khai thác hiệu quả. Những giá trị như Truyện Kiều, Dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh, ca trù hay hệ thống di sản gắn với các danh nhân nổi tiếng vẫn chưa được kết nối thành chuỗi sản phẩm du lịch hấp dẫn.

Thực tế cho thấy, nhiều địa phương trong cả nước đã thành công khi biến văn hóa bản địa thành sản phẩm du lịch đặc sắc. Huế có nhã nhạc cung đình, Tây Nam Bộ có đờn ca tài tử… Trong khi đó, Hà Tĩnh - vùng đất giàu chiều sâu văn hóa - vẫn chưa tạo ra được sản phẩm đủ sức cạnh tranh.

Theo các chuyên gia, thay vì phát triển dàn trải, Hà Tĩnh cần tập trung vào ba trụ cột chính gồm: du lịch biển nghỉ dưỡng, du lịch văn hóa - tâm linh và du lịch sinh thái trải nghiệm. Đây là những lợi thế nổi trội mà không phải địa phương nào cũng có được.

Một thực tế được nhiều doanh nghiệp du lịch thừa nhận là hoạt động du lịch ở Hà Tĩnh hiện vẫn mang nặng tính mùa vụ. Các điểm du lịch biển chỉ thực sự sôi động khoảng 3 - 4 tháng mùa hè. Hết mùa cao điểm, hàng loạt khách sạn, nhà hàng rơi vào cảnh hoạt động cầm chừng.

Ông Vương Xuân An Khánh - Giám đốc Khách sạn Sông La cho biết, cơ sở có khoảng 180 phòng với hơn 50 nhân viên, nhưng do đặc thù mùa vụ nên mỗi năm đều phải cắt giảm gần một nửa lao động trong mùa thấp điểm.

“Mùa hè khách đông nhưng mùa đông công suất phòng rất thấp. Doanh nghiệp phải gồng mình duy trì hoạt động, trong khi chi phí sửa chữa sau bão lũ rất lớn”, ông Khánh chia sẻ.

Theo ông Khánh, chỉ riêng việc thay mới hệ thống cửa kính chống bão đã tiêu tốn khoảng 2 tỷ đồng. Những cơn bão lớn những năm gần đây khiến nhiều cơ sở lưu trú ven biển thiệt hại nặng, buộc phải đầu tư thêm để gia cố hạ tầng. Từ thực tế đó, câu chuyện đa dạng hóa sản phẩm để kéo dài mùa du lịch được xem là yêu cầu cấp thiết.

TS Phạm Thị Thanh Hà - Tổng Giám đốc Công ty CP Song Ngư Sơn Giang Đình cho rằng, Hà Tĩnh không thể tiếp tục phụ thuộc vào du lịch biển mùa hè nếu muốn phát triển bền vững.

Theo bà Hà, địa phương cần tập trung phát triển các loại hình có thể khai thác quanh năm như du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và du lịch chăm sóc sức khỏe. “Hà Tĩnh nằm trên trục giao thông Bắc - Nam và tuyến hành lang Đông - Tây nên có lợi thế lớn để hình thành các tour liên kết vùng với Nghệ An, Quảng Trị, Lào, Thái Lan. Đây là điều kiện rất thuận lợi để mở rộng thị trường khách”, bà Hà nói.

Trong khi đó, TS Nguyễn Xuân Lợi - Chủ tịch HĐTV, kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quý Gia cho rằng xu hướng du lịch sau đại dịch Covid-19 đang thay đổi mạnh theo hướng nghỉ dưỡng và chăm sóc sức khỏe.

“Tài nguyên thiên nhiên kết hợp với di sản y học của Hải Thượng Lãn Ông là nền tảng rất tốt để Hà Tĩnh phát triển sản phẩm du lịch chăm sóc sức khỏe mang bản sắc riêng”, ông Lợi phân tích.

Theo ông, Hà Tĩnh có thể xây dựng các mô hình nghỉ dưỡng kết hợp trị liệu đông y, trải nghiệm dược liệu bản địa, thiền, yoga và chăm sóc sức khỏe giữa không gian sinh thái tự nhiên.

Không chỉ dừng ở biển và văn hóa, nhiều chuyên gia cho rằng Hà Tĩnh còn có dư địa rất lớn để phát triển du lịch sinh thái, khám phá thiên nhiên.

Tại Vườn quốc gia Vũ Quang - nơi được ví là “mỏ loài mới” của Việt Nam - hiện có hệ sinh thái đa dạng với hồ Ngàn Trươi, 35 hòn đảo lớn nhỏ, các tuyến trekking xuyên rừng, đỉnh Rào Cỏ cao hơn 2.200 m cùng quần thể pơ mu ngàn năm tuổi.

Ông Nguyễn Trung Đức - Giám đốc Công ty TNHH Hello Trip Việt Nam cho biết, xu hướng du lịch trải nghiệm thiên nhiên đang ngày càng được giới trẻ yêu thích. “Khách hiện nay rất thích trekking, khám phá rừng nguyên sinh, trải nghiệm bản địa. Đây là lợi thế mà Hà Tĩnh hoàn toàn có thể khai thác để tạo sự khác biệt”, ông Đức nói.

Doanh nghiệp này cũng kiến nghị tỉnh sớm cho phép thử nghiệm các tour trekking tại Vũ Quang, Hương Khê và có cơ chế linh hoạt hơn trong việc thuê môi trường rừng phục vụ phát triển du lịch sinh thái.

Bên cạnh câu chuyện sản phẩm, nhiều chuyên gia cho rằng du lịch Hà Tĩnh muốn phát triển cần thay đổi tư duy quản lý và cách tiếp cận thị trường.

Tiến sĩ Khoa học Nguyễn Mại - Chủ tịch danh dự Hiệp hội Nhà đầu tư nước ngoài, nhận định, chuyển đổi số và phát triển du lịch xanh sẽ là xu hướng tất yếu trong tương lai. Theo ông, việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp quảng bá hình ảnh hiệu quả mà còn nâng cao trải nghiệm du khách thông qua dữ liệu số, thực tế ảo và các nền tảng du lịch thông minh.

“Hà Tĩnh cần đi theo hướng phát triển bền vững, khai thác du lịch nhưng không đánh đổi môi trường và tài nguyên thiên nhiên”, ông Mại nói.

Ở góc độ quản lý, nhiều ý kiến cũng cho rằng bộ máy vận hành du lịch hiện nay còn chồng chéo, thiếu tính chuyên nghiệp.

Bà Hoàng Thị Bình - cán bộ phụ trách quản lý du lịch Chùa Hương Tích cho biết, du lịch hiện chỉ là một bộ phận nhỏ trong Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã Can Lộc cùng nhiều lĩnh vực khác như đất đai, xây dựng, văn hóa…

Theo bà Bình, lượng khách đến Chùa Hương Tích đang tăng lên nhưng việc khai thác vẫn còn thiếu chiến lược dài hơi, nhất là các sản phẩm trải nghiệm và dịch vụ đi kèm.

Nhiều doanh nghiệp cho rằng để du lịch Hà Tĩnh phát triển cần có sự phối hợp thực chất giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân địa phương.

Theo ông, Nhà nước cần đóng vai trò hoạch định chính sách, hoàn thiện hạ tầng và tạo cơ chế đủ hấp dẫn để thu hút nhà đầu tư. Doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp xây dựng sản phẩm, còn người dân phải trở thành chủ thể của hoạt động du lịch cộng đồng.

Sau nhiều năm loay hoay với hai chữ “tiềm năng”, du lịch Hà Tĩnh đang đứng trước thời điểm quan trọng để tự làm mới mình. Những lợi thế về biển, rừng và chiều sâu văn hóa vẫn còn nguyên giá trị. Điều còn thiếu lúc này là một chiến lược đủ rõ, một cách làm đủ khác biệt và một quyết tâm đủ lớn để biến tiềm năng thành sức mạnh thực sự.

Nếu biết cách “đánh thức” đúng lúc, Hà Tĩnh hoàn toàn có thể trở thành điểm đến khác biệt của miền Trung - nơi du khách không chỉ ghé qua, mà muốn quay trở lại nhiều lần.