Thời gian qua, công tác dân vận của cơ quan nhà nước và chính quyền các cấp đã có bước chuyển rõ nét trên nhiều phương diện. Ở nhiều địa phương, nhận thức của cấp ủy, chính quyền, người đứng đầu và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức về vai trò của công tác dân vận ngày càng đầy đủ hơn; việc cụ thể hóa các chủ trương, nghị quyết, chỉ thị của Trung ương và của địa phương về công tác dân vận được quan tâm hơn; dân vận được gắn với cải cách hành chính, thực hiện dân chủ ở cơ sở, chuyển đổi số, tiếp công dân, giải quyết đơn thư, xây dựng đạo đức công vụ và văn hóa công sở.

Tại Hà Nội, việc triển khai Chỉ thị số 07-CT/TU của Ban Thường vụ Thành ủy về đẩy mạnh, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác dân vận của các cơ quan nhà nước đã góp phần nâng cao trách nhiệm phục vụ Nhân dân, phát huy dân chủ, giảm khiếu nại, tố cáo và giải quyết kịp thời những vấn đề dân sinh bức xúc. Nhiều cơ quan, đơn vị đã chủ động gắn dân vận với cải cách hành chính, thực hiện “một cửa”, “một cửa liên thông”, đẩy mạnh công khai, minh bạch, ứng dụng công nghệ thông tin, qua đó nâng cao mức độ hài lòng của tổ chức, cá nhân đối với dịch vụ công.

Tại Nghệ An, công tác dân vận chính quyền được triển khai khá bài bản thông qua Đề án số 04-ĐA/TU và các kế hoạch của UBND tỉnh. Việc tiếp xúc, đối thoại giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với Nhân dân; tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo; kiểm tra, thanh tra công vụ; siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính; cải cách hành chính, chuyển đổi số được gắn khá chặt với công tác dân vận. Tỉnh cũng đã triển khai hàng chục nghìn cuộc giám sát, phản biện xã hội, củng cố các tổ hòa giải cơ sở, ban thanh tra nhân dân, ban giám sát đầu tư của cộng đồng; đồng thời xây dựng hàng ngàn mô hình “Dân vận khéo”, qua đó góp phần giải quyết các vấn đề phát sinh từ cơ sở, giữ ổn định tình hình và tăng cường đồng thuận xã hội.

Tại Tuyên Quang, kinh nghiệm được rút ra rất rõ là công tác dân vận chính quyền phải bắt đầu từ việc “nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin”. Nhiều đơn vị đã xây dựng các mô hình đối thoại trực tiếp với người dân, tổ dân vận ở thôn, xóm, hòm thư góp ý, bộ phận “một cửa” phục vụ thân thiện; đồng thời chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, phân công trách nhiệm rõ người, rõ việc, tăng kiểm tra, giám sát thực thi công vụ. Chính những việc làm cụ thể đó đã tạo nên chuyển biến trong phương thức quản lý, điều hành của chính quyền, làm cho dân vận trở thành công việc hằng ngày, gắn với từng thủ tục, từng hồ sơ, từng phản ánh, kiến nghị của người dân.

Ở Lâm Đồng, công tác dân vận chính quyền tiếp tục được khẳng định là chìa khóa để tạo sự đồng thuận xã hội. Việc lãnh đạo tỉnh tăng cường đối thoại trực tiếp với cộng đồng doanh nghiệp, tiếp công dân, giải quyết những vụ việc kéo dài, nhất là các vấn đề liên quan đến đất đai, đền bù, giải phóng mặt bằng, đã góp phần tháo gỡ nhiều điểm nghẽn trong thực tiễn. Đặc biệt, việc lấy sự hài lòng và tín nhiệm của người dân, tổ chức đối với chất lượng phục vụ làm một trong những tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động của bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức là một cách làm rất đáng chú ý, thể hiện rõ tinh thần dân vận trong điều kiện xây dựng chính quyền phục vụ hiện nay.

Một trong những bài học thực tiễn nổi bật hiện nay là công tác dân vận chính quyền chỉ thật sự có giá trị khi gắn trực tiếp với những nhiệm vụ trọng tâm, những việc khó, việc mới, việc tác động trực tiếp đến đời sống, quyền lợi của người dân và doanh nghiệp. Trong bối cảnh hiện nay, những lĩnh vực đó chủ yếu tập trung vào cải cách hành chính, chuyển đổi số, công tác quy hoạch, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng, triển khai các công trình, dự án trọng điểm, bảo đảm an sinh xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.

Thực tiễn ở Hà Nội trong triển khai các dự án lớn cho thấy: nếu làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, công khai hồ sơ pháp lý, tổ chức họp dân, lấy ý kiến Nhân dân, lập và công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đồng thời phân công cán bộ trực tiếp bám địa bàn, đến từng hộ dân để lắng nghe, giải thích, vận động, tháo gỡ vướng mắc thì sẽ tạo được sự đồng thuận cao và bảo đảm tiến độ triển khai dự án. Ngược lại, nếu thiếu công khai, thiếu đối thoại, dân vận làm chậm hoặc làm hình thức thì rất dễ phát sinh điểm nóng. Đây là minh chứng rất rõ cho yêu cầu dân vận phải đi trước một bước trong thực hiện các dự án, công trình lớn.

Nghệ An cũng đã nhấn mạnh rất rõ yêu cầu đó khi xác định phải đặt công tác dân vận chính quyền lên hàng đầu, tạo đột phá, trọng tâm là giải phóng mặt bằng, tái định cư các công trình, dự án lớn, đồng thời gắn với đổi mới khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, cải cách hành chính, phục vụ tốt người dân và doanh nghiệp. Thực tiễn đó cho thấy dân vận không thể chỉ dừng ở tuyên truyền chung chung, mà phải có quy trình bài bản, chủ động từ sớm, từ xa, nắm chắc, nắm sớm, hiểu đúng tình hình và xử lý ngay từ cơ sở, không để khi có vướng mắc mới bị động vào cuộc.

Trong lĩnh vực cải cách hành chính và chuyển đổi số, công tác dân vận chính quyền cũng đang đứng trước yêu cầu rất mới. Kế hoạch công tác dân vận chính quyền năm 2026 của Văn phòng UBND tỉnh Lai Châu đã xác định rõ việc gắn công tác dân vận với thực hiện dân chủ ở cơ sở, cải cách hành chính, xây dựng chính quyền điện tử, chính quyền số, tăng công khai, minh bạch, xử lý phản ánh, kiến nghị, đồng thời chấn chỉnh, xử lý nghiêm hành vi gây phiền hà, nhũng nhiễu, né tránh trách nhiệm. Những định hướng như vậy cho thấy dân vận trong thời kỳ chuyển đổi số không chỉ là vận động tư tưởng, mà còn là đổi mới quy trình phục vụ, cách thức tương tác với người dân, trách nhiệm giải trình của cán bộ, công chức và hiệu quả đầu ra của bộ máy nhà nước.

Đối với lực lượng Công an nhân dân, công tác dân vận có ý nghĩa chiến lược, gắn trực tiếp với nhiệm vụ bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội ngay từ cơ sở. Dân vận giúp lực lượng Công an củng cố mối quan hệ gắn bó mật thiết với Nhân dân, nắm chắc tình hình, phát hiện sớm và xử lý từ xa các nguy cơ mất ổn định; đồng thời tạo dựng niềm tin xã hội, xây dựng hình ảnh đẹp của người chiến sĩ Công an “vì dân phục vụ”.

Thời gian qua, nhiều mô hình như “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”, “Camera an ninh”, “Tổ liên gia tự quản”, “Zalo an ninh trật tự”, cùng với việc thực hiện thủ tục hành chính, cấp căn cước công dân… được triển khai một cách tận tình, trách nhiệm, đã cho thấy công tác dân vận của lực lượng Công an ngày càng gắn với những nhu cầu thiết thực của người dân, góp phần làm cho dân hiểu, dân tin, dân ủng hộ và dân tham gia giữ gìn an ninh, trật tự từ cơ sở.

Đối với lực lượng Quân đội nhân dân, công tác dân vận vừa là chức năng, vừa là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng cơ sở chính trị địa phương, phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong giai đoạn 2021 - 2025, toàn quân đã tham gia trên 1,77 triệu ngày công, tu sửa hàng nghìn ki-lô-mét đường giao thông nông thôn, kênh mương thủy lợi, xây dựng hàng chục nghìn căn nhà, hỗ trợ xóa đói, giảm nghèo, mở lớp xóa mù chữ; đồng thời xung kích trong phòng, chống đại dịch Covid-19, khắc phục hậu quả bão lũ, thiên tai, cứu hộ, cứu nạn.

Nhiều mô hình như “Tết quân - dân”, “Nâng bước em tới trường”, “Quân y chăm sóc sức khỏe cộng đồng”, “Thầy giáo, thầy thuốc quân hàm xanh”, “Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân” đã trở thành những điển hình tiêu biểu, góp phần làm sáng rõ phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới và bồi đắp mối quan hệ quân - dân máu thịt.

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, song thẳng thắn nhìn nhận, công tác dân vận chính quyền ở một số nơi vẫn còn bộc lộ những hạn chế. Việc cụ thể hóa chủ trương có lúc còn lúng túng; công tác nắm bắt tình hình Nhân dân chưa kịp thời; việc giải quyết đơn thư khiếu nại còn chậm trễ. Đáng lo ngại hơn, một bộ phận cán bộ, công chức vẫn mang tâm lý sợ sai, đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, thậm chí có biểu hiện nhũng nhiễu, gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này và nâng tầm công tác dân vận chính quyền trong thời gian tới, cần tập trung triển khai đồng bộ một số giải pháp trọng tâm sau:

1.    Đề cao vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu: Cấp ủy, chính quyền các cấp phải nhận thức sâu sắc vị trí của công tác dân vận. Người đứng đầu phải trực tiếp lãnh đạo, đối thoại và chịu trách nhiệm về kết quả giải quyết công việc của dân. Thước đo cao nhất cho năng lực lãnh đạo chính là sự đồng thuận và hài lòng của Nhân dân.

2.    Gắn kết chặt chẽ dân vận với kỷ nguyên số và cải cách hành chính: Đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục, mở rộng dịch vụ công trực tuyến, tăng cường tương tác số. Cùng với đó là việc rèn luyện đội ngũ cán bộ, công chức chuẩn mực về đạo đức công vụ, kiên quyết xử lý triệt để tình trạng nhũng nhiễu, né tránh trách nhiệm.

3.    Phát huy dân chủ ở cơ sở, đối thoại thực chất: Mọi vấn đề nhạy cảm, sát sườn với lợi ích người dân (đất đai, quy hoạch, đền bù, an sinh xã hội…) phải được minh bạch hóa, lấy ý kiến kịp thời và giải quyết thấu tình, đạt lý, đúng pháp luật.

4.    Dân vận phải "đi trước một bước" đối với việc khó: Đặc biệt trong các công trình, dự án trọng điểm và giải phóng mặt bằng, cần có kịch bản dân vận bài bản, chủ động nắm bắt tình hình từ sớm, từ xa, không để bị động, bất ngờ dẫn đến phát sinh "điểm nóng".

5.    Huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị: Tăng cường sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính quyền với Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng vũ trang và những người có uy tín trong cộng đồng để bám sát và tháo gỡ triệt để các vấn đề từ cơ sở.

6.    Nhân rộng và định lượng hiệu quả mô hình "Dân vận khéo": Các mô hình phải đi vào thực chất, có sản phẩm cụ thể, có địa chỉ và người chịu trách nhiệm rõ ràng. Hiệu quả dân vận không thể đong đếm bằng những bản báo cáo hay những câu khẩu hiệu, mà phải được đo lường bằng kết quả giải quyết bức xúc và niềm tin của toàn xã hội.

Công tác dân vận chính quyền trong tình hình mới là yêu cầu khách quan, cấp thiết và có tính chiến lược lâu dài. Nó đòi hỏi không chỉ năng lực quản trị công, mà còn là đạo đức công vụ và bản lĩnh chính trị. Chuyển đổi tư duy từ “quản lý” sang “phục vụ”, từ “hành chính” sang “đồng hành”, từ “giải quyết sau khi phát sinh” sang “chủ động nắm chắc, xử lý từ sớm, từ xa” là con đường hữu hiệu nhất để xây dựng một thế trận lòng dân vững chắc. Khi Đảng và Nhà nước có được niềm tin, sự ủng hộ và đồng hành của Nhân dân, thì mọi nhiệm vụ dẫu có cam go, thách thức đến mấy, cũng chắc chắn sẽ đi đến thành công. Dân vận khéo - đó chính là cội nguồn của mọi sức mạnh và thắng lợi.

Trình bày: Quang Hùng