TS, Nhà báo Nguyễn Đăng Khang (Chủ tịch Hội đồng Giám khảo): Giữ chuẩn mực để tinh hoa không bị hòa tan

Khi nhận trách nhiệm Chủ tịch Hội đồng Giám khảo Giải thưởng Tinh Hoa Việt, tôi luôn tự đặt cho mình một câu hỏi: điều gì làm nên giá trị bền vững của một giải thưởng văn hóa - nghệ thuật? Với tôi, đó không phải là số lượng đề cử hay mức độ ồn ào truyền thông, mà là khả năng xác lập chuẩn mực và bảo vệ chuẩn mực ấy trước những biến động của thị hiếu và thời cuộc.

Tinh Hoa Việt ra đời trong bối cảnh đời sống văn hóa - nghệ thuật đang vận động rất nhanh, chịu tác động mạnh mẽ của kinh tế thị trường và môi trường số. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra cho Hội đồng Giám khảo không chỉ là chấm đúng, chấm hay mà còn là chấm có trách nhiệm. Chúng tôi thống nhất quan điểm: không vinh danh những giá trị nhất thời, càng không thỏa hiệp với sự dễ dãi. Một tác phẩm hay, một cá nhân xứng đáng được tôn vinh phải đứng được cả trong không gian nghề nghiệp lẫn không gian xã hội.

Cơ chế chấm điểm kết hợp giữa Hội đồng Giám khảo, Hội đồng Nhà báo và sự tham gia của công chúng được xây dựng trên tinh thần đó. Tiếng nói của xã hội là cần thiết, nhưng không thể thay thế chuẩn mực chuyên môn. Ngược lại, chuyên môn nếu tách rời đời sống cũng sẽ trở nên khô cứng. Vấn đề không phải là “nghiêng” về bên nào mà là giữ được thế cân bằng tỉnh táo giữa giá trị nghệ thuật, bản sắc văn hóa, tinh thần sáng tạo và tác động xã hội.

Trong quá trình chấm giải, cá nhân tôi đặc biệt coi trọng yếu tố bản sắc Việt. Đây không phải là tiêu chí hình thức hay khẩu hiệu trang trí, mà là chiều sâu văn hóa thể hiện trong tư duy sáng tạo, trong cách tiếp cận truyền thống bằng tinh thần đương đại và trong ý thức trách nhiệm của người làm nghề đối với cộng đồng. Sáng tạo càng mạnh mẽ bao nhiêu, càng cần một nền tảng văn hóa vững chắc bấy nhiêu.

Nhìn về chặng đường phía trước, tôi mong Giải thưởng Tinh Hoa Việt không dừng lại ở vai trò vinh danh, mà từng bước trở thành một hệ chuẩn tham chiếu đáng tin cậy cho đời sống văn hóa - nghệ thuật đương đại. Trong hành trình đó, Báo Đại đoàn kết không chỉ là đơn vị tổ chức, mà còn giữ vai trò chủ thể định hướng giá trị, kết nối giới sáng tạo với công chúng và góp phần kiến tạo không gian văn hóa lành mạnh, giàu bản sắc trong đời sống xã hội.

Tinh Hoa Việt, theo tôi, không phải là sự lựa chọn an toàn, mà là một cam kết. Cam kết giữ chuẩn mực trong đánh giá, cam kết đồng hành cùng sáng tạo chân chính và cam kết bảo vệ những giá trị văn hóa có khả năng ở lại lâu dài với xã hội. Với trách nhiệm và uy tín của một cơ quan báo chí trung ương, Báo Đại đoàn kết sẽ cùng Giải thưởng Tinh Hoa Việt kiên trì theo đuổi con đường ấy, để tinh hoa thực sự trở thành động lực bền vững cho văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới. 

NSND Trần Ly Ly (thành viên Hội đồng Giám khảo): Rất mong Giải thưởng Tinh Hoa Việt sẽ được tổ chức hàng năm

Trong các đề cử của Tinh Hoa Việt, tôi đã trực tiếp theo dõi chương trình concert “Tổ quốc trong tim” và ghi nhận đây là một dự án được đầu tư với quy mô rất lớn, có sự quy tụ đông đảo nghệ sĩ cùng sự tham gia tích cực của cộng đồng khán giả.

Tuy nhiên, bên cạnh quy mô, tôi cũng mong rằng trong các đề cử của Tinh Hoa Việt, yếu tố chiều sâu âm nhạc vẫn luôn được duy trì, bởi mỗi chương trình biểu diễn có tính chất và chức năng khác nhau, cần được cân nhắc rất kỹ. Ở hạng mục này, tiêu chí quan trọng nhất đối với tôi là tính cộng đồng và khả năng đưa âm nhạc đến với công chúng, được khán giả đón nhận rộng rãi.

Nếu lựa chọn một chương trình đứng đầu trong cảm nhận cá nhân, thì đó chính là concert “Tổ quốc trong tim”.

Với hạng mục Tinh hoa Sân khấu, sân khấu là một lĩnh vực rất rộng, bao gồm nhiều loại hình như chèo, cải lương, kịch nói, múa rối, ca múa nhạc. Gần đây, chúng ta chứng kiến sự xuất hiện của nhiều vở nhạc kịch mới, với xu hướng dễ tiếp cận hơn đối với công chúng.

Trong danh sách đề cử có hai vở nhạc kịch tiêu biểu là “Giấc mơ Chí Phèo” và “Lửa từ Đất”. Nhạc kịch là một loại hình tổng hợp, trong đó âm nhạc giữ vai trò xương sống, với các chủ đề âm nhạc và ca khúc riêng cho từng nhân vật, giúp định hình rõ ràng giá trị của tác phẩm. Tuy nhiên, bên cạnh âm nhạc, yếu tố sân khấu hóa cũng vô cùng quan trọng, từ thiết kế không gian, màn hình LED, sân khấu chuyển động, cho đến nghệ thuật dàn dựng và biên đạo múa. Các biên đạo trong nhạc kịch không chỉ sáng tác vũ đạo, mà còn phải có tư duy gần với sân khấu ca kịch để tạo nên sự cộng hưởng tổng thể.

Thành công của một vở nhạc kịch phụ thuộc vào việc tất cả các yếu tố – từ âm nhạc, sân khấu, trang phục đến diễn xuất - cùng phục vụ cho một chủ đề thống nhất, tạo nên một tác phẩm có quy mô và chiều sâu.

Bên cạnh đó, các vở cải lương như “Nhật thực” cũng cho thấy nỗ lực đổi mới, đưa những giá trị truyền thống tiếp cận gần hơn với cảm quan đương đại của khán giả.

Tôi rất mong rằng Giải thưởng Tinh Hoa Việt sẽ được tổ chức hàng năm để tạo động lực cho các nghệ sĩ tiếp tục sáng tạo và cống hiến trong tương lai.

Nhạc sĩ Nguyễn Hải Phong (thành viên Hội đồng Giám khảo): Giới thiệu với thế giới về những giá trị văn hóa đặc sắc của Việt Nam

Trong danh sách đề cử năm nay, hạng mục Nhà sản xuất của năm, có hai cái tên mà tôi đánh giá là rất vững tay nghề, đó là DuongK và SlimV. Đây là những nhà sản xuất âm nhạc có kỹ năng toàn diện, có thể làm tốt ở nhiều thể loại khác nhau, từ nhạc giao hưởng điện tử cho đến EDM.

Những cái tên còn lại trong danh sách đề cử có thế mạnh rõ rệt ở từng mảng, đặc biệt là MV và album. Tuy nhiên, khi cân nhắc ở góc độ tổng thể, chúng tôi hướng đến việc lựa chọn những cá nhân có thể đóng góp cho toàn bộ cục diện âm nhạc Việt Nam, không chỉ ở sản phẩm phòng thu mà còn ở khả năng biểu diễn sân khấu, cũng như năng lực khoác lên những “chiếc áo mới” cho tác phẩm, góp phần nâng tầm ca sĩ.

Quá trình lựa chọn có nhiều đắn đo, nhưng cuối cùng chúng tôi cũng đã thống nhất được những cái tên phù hợp nhất với tinh thần của giải thưởng.

Trong hạng mục Lan toả Văn hoá Việt, tôi đặc biệt ấn tượng với các chương trình có khả năng chinh phục cả khán giả trong nước lẫn quốc tế, đủ để tự tin giới thiệu với thế giới về những giá trị văn hóa đặc sắc của Việt Nam.

Họa sĩ Vi Kiến Thành (thành viên Hội đồng Giám khảo): Triển lãm có tính sáng tạo và đổi mới mạnh mẽ

Năm đề cử của hạng mục Tinh hoa Mỹ thuật được chia thành hai nhóm rõ rệt.  Nhóm thứ nhất gồm hai họa sĩ lớn tuổi, đều ngoài 70, là hoạ sĩ Lý Trực Sơn với triển lãm “Sơn - Giấy - Đất” và hoạ sĩ Ca Lê Thắng với triển lãm “Đồng chìm đáy nước”. Đây là những nghệ sĩ đã thành danh từ thập niên 70 -80 của thế kỷ XX, và trong các triển lãm lần này, họ tập trung vào việc thể nghiệm chất liệu và bút pháp, như acrylic, sơn mài, giấy gió và đất.

Nhóm thứ hai gồm ba dự án nổi bật về tính đương đại: “Những lớp phù sa” (nghệ sĩ Trịnh Tuân và Công Kim Hoa), “Xống chụ xon xao” (Nghệ sĩ Thu Trần cùng các nghệ sĩ khác) và “Nét Mường” (nghệ sĩ Vũ Đức Hiếu). Đây là những triển lãm có sự đổi mới rõ rệt, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, vừa mang đậm bản sắc văn hóa Việt, vừa cập nhật tinh thần của nghệ thuật đương đại quốc tế. Cá nhân tôi đánh giá ba triển lãm này có tính sáng tạo và đổi mới mạnh mẽ, phản ánh rõ xu hướng phát triển của mỹ thuật Việt Nam hiện nay.

Với hạng mục Tinh hoa Sáng tạo, tôi cho rằng tên gọi “Tinh hoa Sáng tạo” chưa phản ánh hết nội hàm của các tác phẩm. Sáng tạo là yếu tố chung của mọi loại hình nghệ thuật, vì vậy có lẽ trong tương lai nên nhấn mạnh hơn yếu tố độc đáo, mới lạ.

Những tác phẩm như “Hương hay Lụa” của hoạ sĩ Nguyễn Thu Hương và “Sợi” của nghệ sĩ Thảo Nguyên Phương là ví dụ tiêu biểu cho sự sáng tạo độc đáo, và điều đó cần được thể hiện rõ hơn ngay từ tên hạng mục.

Nhà văn Nguyễn Quỳnh Trang (thành viên Hội đồng Giám khảo): Mỗi tác phẩm, mỗi tác giả đều xứng đáng được tôn vinh

Năm nay, văn học có rất nhiều đóng góp quan trọng nhưng diễn ra một cách âm thầm. Cá nhân tôi cảm thấy rất hạnh phúc khi cùng Ban Giám khảo lựa chọn được 5 đề cử, mỗi đề cử đại diện cho một hướng đi riêng của văn học Việt Nam.

Đó là tập thơ lục bát của Trần Lê Khánh; tác phẩm của Ocean Vương - một tác giả Việt Nam nổi tiếng trên toàn thế giới với bản dịch tiếng Việt; sự trở lại sau hơn 10 năm của Phan Thị Vàng Anh với những truyện ngắn và bút ký giản dị nhưng có chiều sâu; và những đóng góp bền bỉ của nhà văn Đỗ Bích Thúy, nhiều tác phẩm đã được chuyển thể thành kịch bản điện ảnh như “Chuyện của Pao” từ tác phẩm “Tiếng đàn môi sau bờ rào đá”, “Yên lặng dưới vực sâu”…

Với hạng mục Bảo tồn Di sản, nhiều công trình nghiên cứu phải mất hàng chục năm mới có thể hoàn thành và thường chỉ nằm trong giới chuyên môn, học thuật, khó khăn khi đến được với đông đảo bạn đọc. Thông qua Giải thưởng Tinh Hoa Việt, các tác phẩm này có cơ hội tiếp cận cộng đồng rộng rãi hơn, giúp công chúng hiểu sâu sắc hơn về nền tảng văn hóa Việt Nam.

Mỗi đề cử đều là một đóng góp quan trọng trong việc gìn giữ di sản cha ông, và tất cả đều xứng đáng được tôn vinh.

Nhà phê bình điện ảnh Lê Hồng Lâm (thành viên Hội đồng Giám khảo): Điện ảnh Việt Nam có những bước đột phá

Tôi cho rằng năm nay điện ảnh Việt Nam có những bước đột phá đáng ghi nhận, đặc biệt với sự trở lại của dòng phim chiến tranh như “Địa đạo”, “Mưa đỏ”, “Tử chiến trên không” - những thể loại đã vắng bóng khá lâu. Dù còn những hạn chế về mặt nghệ thuật, các bộ phim này đã tạo ra hiệu ứng phòng vé mạnh mẽ, kéo khán giả trở lại rạp, đây là tín hiệu rất tích cực.

“Tử chiến trên không” cho thấy tay nghề vững vàng của đạo diễn Hàm Trần; “Thám tử Kiên” là dự án thành công nhất của Victor Vũ trong nhiều năm; còn “Mưa trên cánh bướm” tuy doanh thu thấp nhưng mang giá trị nghệ thuật cao, góp phần đưa điện ảnh Việt Nam ra thế giới.

Năm đề cử năm nay, theo tôi, mở ra nhiều cơ hội cho điện ảnh Việt Nam trong tương lai.

Thực hiện: PV
Trình bày: Quang Hùng