



Đợt cao điểm bộc lộ vướng mắc trong mắt xích của cách tổ chức công việc, vượt ra ngoài thiết bị và đường truyền: dữ liệu chưa dùng lại được, nền tảng chưa liên thông, cán bộ thiếu kỹ năng hoặc quy trình chưa phù hợp. Một cuộc cải cách lớn tất yếu làm lộ những chỗ pháp luật, nguồn lực và công cụ chưa khớp. Vấn đề cốt lõi là hệ thống có nhìn thấy độ lệch ấy và sửa nhanh đến đâu. Mục đích của 100 ngày cao điểm xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số nhằm nhiệm vụ phải gắn với sản phẩm và kết quả thực thi có thể được kiểm đếm.

Trước Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Chính phủ triển khai nhiều biện pháp tháo gỡ vướng mắc. Gần một tháng sau, 11 nghị quyết cùng các thông tư của nhiều bộ, ngành đã phân cấp 321 thủ tục từ Trung ương về địa phương, cắt 697 thủ tục, đơn giản hóa 704 thủ tục và cắt 1.754 điều kiện kinh doanh. Mức giảm chi phí tuân thủ được tính toán khoảng 23 nghìn tỷ đồng mỗi năm. Nhưng Chính phủ đồng thời yêu cầu không được tạo thêm thủ tục mới để thay thế những thủ tục vừa bỏ và chuyển công cụ quản lý từ tiền kiểm sang tiêu chuẩn, dữ liệu, hậu kiểm.
Chính ở điểm này, việc sửa luật trở thành bước tiếp theo của quá trình xử lý: những gì thuộc luật thì không thể chỉ giải quyết bằng nghị quyết của Chính phủ.
Đó là lúc nghị trường khẩn trương trở lại.


Từ một vướng mắc ngoài đời đến một điều khoản được sửa không phải đường thẳng. Ở giữa là rà soát của Chính phủ, thẩm tra của các cơ quan Quốc hội, tranh luận, giải trình, tiếp thu, chỉnh lý. Câu hỏi xuyên suốt phiên thảo luận là Nhà nước quản lý thế nào sau khi bỏ một lớp kiểm soát. Bỏ một giấy phép rườm rà giúp doanh nghiệp bớt chi phí; nhưng nếu rủi ro về chất lượng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật không được chuyển sang một cơ chế hậu kiểm đủ năng lực, rủi ro ấy sẽ dồn sang thị trường và người tiêu dùng. Chính báo cáo giải trình trước khi biểu quyết cũng ghi nhận lo ngại này: bỏ điều kiện buôn bán phân bón, giống cây trồng nhưng vẫn phải giữ công cụ kiểm soát chất lượng và chế tài với hàng không đạt tiêu chuẩn. Hướng đi là từ kiểm soát trước sang chịu trách nhiệm sau: chuẩn hóa tiêu chí, kiểm tra đúng nơi có rủi ro.
Luật sửa đổi 10 luật về thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp, môi trường, được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 cho thấy rõ câu hỏi ấy. Luật giao 24 thủ tục cho Chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh và có hiệu lực từ 1/1/2027, cách ngày thông qua khoảng 130 ngày. Với địa phương, 130 ngày ấy là thời gian dựng năng lực hậu kiểm. Nếu cơ quan chuyên môn của tỉnh chưa kịp có người, quy trình và dữ liệu cho việc này, ngày luật có hiệu lực cũng là ngày khoảng trống bắt đầu.
Một ví dụ rõ hơn nằm ở Luật Giao dịch điện tử. Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) tán thành bỏ thủ tục gia hạn và thay đổi nội dung giấy phép kinh doanh dịch vụ tin cậy, đồng thời đặt ra vấn đề mới: nếu đổi tên doanh nghiệp, địa chỉ, người đại diện (những thông tin Nhà nước đã có trong cơ sở dữ liệu) mà vẫn phải xin "cấp lại" giấy phép, thì thủ tục cũ chỉ mất tên gọi. Đại biểu này đề nghị tách bạch: thay đổi hành chính thông thường chỉ cần thông báo trực tuyến; thay đổi trọng yếu mới phải chấp thuận trước; kèm cơ chế chuyển tiếp để doanh nghiệp không bị gián đoạn trong lúc chờ giải quyết hồ sơ.
Đến ngày 24/08/2026, dự án luật được Quốc hội thông qua với 477/477 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành. Khi luật được công bố ngày 10/9/2026, những thay đổi đã rõ: riêng lĩnh vực giao dịch điện tử, luật bãi bỏ thủ tục thay đổi nội dung và gia hạn giấy phép kinh doanh dịch vụ tin cậy, tăng sử dụng dữ liệu sẵn có thay cho yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại giấy tờ. Một đạo luật thay đổi không phải bằng một tuyên bố "tháo vướng", mà bằng việc truy đến từng quy trình có nguy cơ tái tạo chi phí và ngăn những thủ tục rườm rà mọc lại dưới nhiều hình thức.


Ba ngày sau khi Luật Phát triển đô thị được thông qua, Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh bước vào vòng thể chế hóa của địa phương: 147 nghị quyết thuộc thẩm quyền cần xây dựng để cụ thể hóa luật, 62 nghị quyết cần ban hành sớm. Đến ngày 22/09/2026, Hội đồng nhân dân Thành phố đã chính thức thông qua 24 nghị quyết triển khai Luật Phát triển đô thị, chuẩn bị một phần công cụ thực thi trước khi luật chính thức có hiệu lực ngày 01/10/2026. Nghị quyết 262/NQ-CP của Chính phủ đặt nguyên tắc mỗi luật, nghị quyết chỉ có một văn bản quy định chi tiết, đồng thời xử lý dứt điểm văn bản còn nợ và quy định mâu thuẫn, chồng chéo. Nghị quyết chạm thẳng vào độ trễ thể chế: một luật sửa để bỏ tầng nấc, nhưng nếu sau đó phải đi qua nhiều nghị định, thông tư với cách hiểu khác nhau, điểm nghẽn có thể tái sinh ngay trong khâu thi hành bằng một vòng xin ý kiến mới.
Ngày 08/09/2026, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa tổ chức tiếp xúc cử tri chuyên đề về các dự án Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản. Các phản ánh chủ yếu ở việc: đất giao sai thẩm quyền, đất nông lâm trường, dự án chậm triển khai, quỹ đất do xã quản lý… Một ngày sau, Thủ tướng Lê Minh Hưng làm việc với các bộ, ngành để hoàn thiện ba dự án luật này trước khi trình Quốc hội, lưu ý dữ liệu đất đai, nhà ở, bất động sản phải được kết nối, liên thông. Một vòng chính sách đang chuyển động ngay giữa hai kỳ họp. Khi được tổ chức theo chuyên đề và gắn với dự án luật đang sửa, tiếp xúc cử tri biến người trực tiếp áp dụng luật, doanh nghiệp và người dân trở thành nguồn dữ liệu cho lần chỉnh lý tiếp theo.
Đáng chú ý, tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khoá XVI đang diễn ra, ba dự án Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản được đưa vào chương trình xem xét đồng thời. Việc đặt ba lĩnh vực có quan hệ chặt chẽ trong một tiến trình lập pháp cho thấy yêu cầu xử lý những bất cập không chỉ trong từng văn bản riêng lẻ, mà cả ở sự thiếu đồng bộ giữa các quy định. Bởi một thủ tục đất đai được rút ngắn cũng khó tạo thuận lợi thực chất nếu các điều kiện về nhà ở, đầu tư hoặc kinh doanh bất động sản vẫn thiếu thống nhất. Thách thức đối với nghị trường vì thế không đơn giản là hoàn thành số lượng luật theo chương trình, mà là bảo đảm những quy định mới có thể vận hành đồng bộ khi trở lại với hoạt động quản lý và đời sống kinh tế, xã hội.

Một điểm nghẽn không phải lúc nào cũng cần chờ một đạo luật mới để bắt đầu tháo. Tại Hà Nội, Đề án "Sổ đỏ trao tay" theo Quyết định 5206/QĐ-UBND thí điểm hai quy trình: đính chính giấy chứng nhận do lỗi của cơ quan nhà nước, và chỉnh lý, cấp lại giấy chứng nhận đối với phần đất còn lại sau giải phóng mặt bằng. Nguyên tắc cốt lõi rất cụ thể: dữ liệu cơ quan nhà nước đã có phải tự chuyển cho nhau, thay vì bắt người dân nộp lại giấy tờ đã từng cung cấp; hồ sơ được xử lý song song, liên thông điện tử và công khai trạng thái. Với hơn 44.000 hồ sơ đính chính giấy chứng nhận trong khoảng 14 tháng, chuyển sang trực tuyến toàn trình được tính toán có thể giảm ít nhất 88.040 lượt đi lại, tương đương khoảng 4,84 tỷ đồng chi phí thời gian; với nhóm hồ sơ đất còn lại sau giải phóng mặt bằng, quy trình mới ước giảm khoảng 4 giờ cho mỗi hồ sơ. Đây là sự khác biệt giữa số hóa thủ tục và số hóa quy trình: Nếu được vận hành đúng thiết kế, việc tái sử dụng dữ liệu có thể loại bỏ một bước hành chính vốn buộc người dân phải tự thực hiện.


Quý I/2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh Thái Nguyên tiếp nhận hơn 36.000 hồ sơ, trên 30.000 hồ sơ trực tuyến; 12.260 hồ sơ được tiếp nhận hoặc trả kết quả qua dịch vụ bưu chính công ích. Nhưng giá trị của những tỷ lệ ấy chỉ hiện ra đầy đủ qua câu chuyện của bà Nông Thị Ọi: thay đổi trong thiết kế bộ máy cuối cùng phải hiện ra thành thay đổi trong hành trình của mỗi người dân.

Sau khi nhận diện những khoảng trống về chuyên môn, nguồn lực và dữ liệu ở cấp xã, câu hỏi tiếp theo là ai được quyền quyết, ai bảo đảm điều kiện thực hiện và ai chịu trách nhiệm về kết quả. Phân quyền chỉ có ý nghĩa khi người nhận nhiệm vụ có căn cứ để hành động, còn người giao việc không thể đứng ngoài những vướng mắc do thiếu điều kiện thực thi.
Nghị quyết 24-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trong mối quan hệ với kiểm soát quyền lực. Quy định 220-QĐ/TW ngày 30/9/2026 của Ban Bí thư cụ thể hóa bằng cơ chế bảo vệ cán bộ đổi mới vì lợi ích chung: phân biệt sai sót khách quan với hành vi cố ý vi phạm, vụ lợi; yêu cầu người đứng đầu khi giao việc khó phải giao quyền, xác định sản phẩm, tiến độ, nguồn lực và điều kiện thực hiện, chịu trách nhiệm nếu né tránh hoặc chậm quyết định khiến công việc đình trệ.
Bảo vệ cán bộ vì thế không đồng nghĩa nới lỏng kỷ luật. Cơ chế ấy tạo ranh giới để người có thẩm quyền dám quyết định đúng mục đích, có phương án kiểm soát rủi ro và chịu trách nhiệm. Trách nhiệm cũng không thể chỉ dồn lên người ký hồ sơ: nếu thiếu nguồn lực hoặc phối hợp cần thiết, phải xem xét cả khâu giao việc và tổ chức thực hiện. Không thể yêu cầu sự chủ động nhưng để người trực tiếp giải quyết công việc tự gánh toàn bộ rủi ro của hệ thống.
Ba nghị quyết được ban hành sau Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV tiếp tục xác lập khung trách nhiệm đó. Nghị quyết 29-NQ/TW gắn phân cấp với tổ chức thực hiện và kiểm soát quyền lực; Nghị quyết 30-NQ/TW yêu cầu đánh giá, sử dụng cán bộ dựa trên vị trí việc làm, sản phẩm, kết quả và dữ liệu kiểm chứng; Nghị quyết 31-NQ/TW nhấn mạnh tự phòng ngừa, tự phát hiện, tự sửa chữa và khắc phục né tránh trách nhiệm. Đáng chú ý, Nghị quyết 30 yêu cầu đặt kết quả đánh giá trong tương quan với thẩm quyền, nguồn lực, hoàn cảnh và độ khó của nhiệm vụ, không tuyệt đối hóa chỉ số hoặc thành tích nhất thời. Đánh giá bằng kết quả phải đi cùng đánh giá đúng điều kiện tạo ra kết quả.

Thành phố Hồ Chí Minh đang cụ thể hóa hướng đi này bằng việc đánh giá cán bộ trên phần mềm KPI từ quý III/2026, gắn đầu việc với tiến độ, độ khó, sản phẩm và trách nhiệm người giao nhiệm vụ. Tuy nhiên, có phần mềm chưa đồng nghĩa có đánh giá thực chất. Nếu chỉ đếm số việc hoàn thành mà bỏ qua chất lượng và tác động thực tế, KPI dễ thành một lớp báo cáo điện tử mới. Dữ liệu phải giúp người đứng đầu nhận diện chính xác việc nào ách tắc, nguyên nhân ở đâu và cần điều chỉnh cách làm thế nào.
Trong cuộc kiểm tra ngày 25/9, Đoàn kiểm tra, giám sát số 220 của Bộ Chính trị do Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn làm Trưởng đoàn ghi nhận những chuyển biến trong công tác cán bộ của TP.HCM, đồng thời chỉ rõ tình trạng thiếu nhân lực chuyên môn sâu và phối hợp chưa đồng bộ. Đây là đánh giá công tác cán bộ nói chung, không phải bằng chứng riêng phần mềm KPI đã phát huy hiệu quả. Phép kiểm chứng tiếp theo là kết quả đánh giá có dẫn đến bố trí, đào tạo, điều động, sàng lọc phù hợp hay không; những điều chỉnh ấy có làm công việc của người dân, doanh nghiệp thông suốt hơn hay không.
Từ bảo vệ người dám quyết đến đánh giá bằng dữ liệu, trách nhiệm phải được nối thành một chuỗi: giao đủ quyền và điều kiện; quyết định đúng thẩm quyền, có giải trình; đánh giá khách quan và dùng kết quả để sửa cách tổ chức công việc. Khi đó, chủ động không chỉ là lời kêu gọi, còn trách nhiệm không chỉ xuất hiện sau khi công việc đã chậm hoặc sai.


Tinh thần ấy hiện diện rất rõ trong Chỉ thị 09-CT/TW ngày 20/7/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với thực hiện dân chủ ở cơ sở. Chỉ thị xác định Nhân dân là chủ thể, trung tâm; gắn thực hiện dân chủ với chính quyền địa phương hai cấp, với đại đoàn kết toàn dân tộc và trách nhiệm của cấp ủy, người đứng đầu; đồng thời giao Đảng ủy Quốc hội lãnh đạo việc hoàn thiện pháp luật, cơ chế giám sát, nâng cao hiệu quả của cơ quan và đại biểu dân cử trong bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân. Mặt trận Tổ quốc được đặt trong chuỗi tiếp nhận, tổng hợp, phản ánh và giám sát việc tiếp thu, giải quyết, giải trình ý kiến của Nhân dân. Kết luận 96-KL/TW đồng thời yêu cầu gắn kết hoạt động giám sát của Quốc hội với kiểm tra, giám sát của Đảng và giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cùng các thiết chế kiểm tra, thanh tra, kiểm toán khác. Các kênh giám sát vì thế không còn là những đường song song, hiệu quả nằm ở khả năng cùng truy một vấn đề tới đúng địa chỉ chịu trách nhiệm.
Đến ngày 15/9/2026, 854 trong số 855 kiến nghị cử tri sau Kỳ họp thứ Nhất được chuyển tới các cơ quan Trung ương đã được trả lời, đạt 99,88%. Nhưng tỷ lệ trả lời gần như tuyệt đối ấy chưa đồng nghĩa với việc những vấn đề cử tri phản ánh đã được giải quyết đến cùng. Tại phiên họp ngày 21/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm từ “trả lời kiến nghị” sang “giải quyết kiến nghị”. Đáng chú ý, Nghị quyết số 31-NQ/TW ngày 15/10/2026 tiếp tục nâng yêu cầu này lên một cấp độ trách nhiệm rõ ràng hơn: những vấn đề bức xúc kéo dài, kiến nghị lặp lại nhiều lần phải được xem là tín hiệu cảnh báo về chất lượng lãnh đạo, quản lý và trách nhiệm của người đứng đầu. Như vậy, giám sát không thể kết thúc khi một văn bản trả lời được ban hành. Điều cần kiểm chứng là vấn đề đã được xử lý đến đâu, nguyên nhân chậm trễ thuộc về cơ chế hay tổ chức thực hiện và những bất cập được phát hiện có dẫn tới sửa đổi thực chất hay không.
Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị ngày 03/09/2026, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã phát biểu chỉ đạo: "Nhân dân phải được tham gia, thụ hưởng và là người đánh giá cuối cùng." Thước đo của giai đoạn tới vì thế không thể chỉ nằm trong báo cáo của bộ máy. Tỷ lệ trực tuyến cao mà người cao tuổi vẫn phải nhờ cán bộ làm hộ thì dữ liệu phải chỉ ra khoảng trống ấy. Xã được giao quyền mà vẫn thường xuyên xin ý kiến thì tỷ lệ phân cấp phải được đọc cùng con số đó. Niềm tin khi ấy được bồi đắp từ những trải nghiệm kiểm chứng được, thay vì một nhận định nói thay người dân.
Yêu cầu ấy cũng vừa được đặt thành một khung chính thức. Tại hội thảo khoa học cấp quốc gia về tổ chức thi hành pháp luật ngày 21/09/2026, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề nghị quản trị theo "vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật": xây dựng chính sách - đánh giá tác động - ban hành - tổ chức thực hiện - theo dõi kết quả - tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện; kết quả thi hành phải quay trở lại làm dữ liệu đầu vào cho lần hoàn thiện pháp luật kế tiếp. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đồng thời yêu cầu chuẩn hóa tiêu chí, phương pháp và công cụ đánh giá hiệu quả thực thi, lấy kết quả, tác động thực tế và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm căn cứ. Một đạo luật, vì thế, không kết thúc ở ngày được biểu quyết hay công bố, nó chỉ thực sự hoàn thành vòng đời khi kết quả thi hành quay trở lại thành căn cứ cho lần hoàn thiện tiếp theo.
Từ lá phiếu của cử tri đến nghị trường, từ nghị trường đến những quyết định ở cấp xã, rồi từ các vấn đề phát sinh trong đời sống trở lại hoạt động giám sát và sửa đổi chính sách, một chu trình trách nhiệm đang được đặt ra ngày càng cụ thể. Chu trình ấy chỉ thực sự hoàn chỉnh khi mỗi quyết định có địa chỉ thực hiện, mỗi kiến nghị có kết quả xử lý và mỗi bất cập được phát hiện đều dẫn đến hành động khắc phục có thể kiểm chứng. Cuối cùng, chất lượng lãnh đạo và hiệu quả của bộ máy không thể chỉ được xác nhận trong các bản báo cáo; nó phải được chứng minh bằng những công việc đã giải quyết và những quyền lợi chính đáng của người dân được bảo đảm trong thực tế.

Đó là lúc đường đi của một quyết sách trở thành một vòng phản hồi hoàn chỉnh. Nơi nào cấp ủy, chi bộ, đảng viên đi sát nhất với công việc cụ thể: như cách một bí thư đảng ủy xã trực tiếp nhận phản ánh của hơn 7.600 người dân qua kênh của chính mình, hay cách một đoàn kiểm tra của Bộ Chính trị gắn thẳng kết quả đánh giá với quyết định thật về cán bộ… thì nơi đó khoảng cách giữa quyết sách và cuộc sống ngắn lại nhanh nhất. “Vòng phản hồi” ấy không khép kín để tự xác nhận mình đúng, nó luôn để ngỏ khả năng sửa sai.
Cuối cùng, đích của cải cách rất cụ thể: một hành trình ngắn hơn của người dân mỗi khi cần đến Nhà nước. Hành trình ấy có khi chỉ ngắn đi một chuyến xe, một bản photocopy, một lần nhập lại họ tên, một ngày chờ kết quả. Sau những nghị quyết, đạo luật, cuộc sắp xếp và những nút bấm ở nghị trường, câu hỏi còn lại giản dị: Nhà nước đã tiến gần người dân thêm được bao nhiêu?
Tác giả: Lê Thị Hoàng Anh