Nhìn lại chặng đường ấy, điều đáng chú ý không chỉ là quy mô nguồn lực đã được dành cho cộng đồng, mà còn ở cách nguồn lực được chuyển thành những giá trị có khả năng ở lại lâu dài. Đó có thể là một ngôi trường, một con đường, một sinh kế, một cơ hội học tập hay điều kiện để một gia đình vượt qua thời điểm khó khăn. Hai thập kỷ của Quỹ Thiện Tâm, vì thế, có thể nhìn từ những con số lớn, nhưng cũng có thể bắt đầu từ những thay đổi rất cụ thể trong đời sống của hàng triệu người.

Trong hoạt động thiện nguyện, thời điểm trao tặng thường là khoảnh khắc dễ nhìn thấy nhất. Nhưng với người nhận, cuộc sống vẫn tiếp diễn ngay sau đó. Một gia đình nhận con giống vẫn phải chăm sóc, gây đàn và tìm đầu ra. Một học sinh nhận học bổng vẫn phải tiếp tục học. Một địa phương có công trình nước sạch vẫn phải vận hành và bảo quản công trình. Một người được khám chữa bệnh vẫn cần trở lại với công việc, gia đình và cuộc sống thường ngày.

Bởi vậy, câu chuyện của một chương trình không chỉ nằm ở việc đã trao bao nhiêu, mà còn ở việc sự hỗ trợ có thể đi cùng người nhận được bao xa.

Theo số liệu Quỹ Thiện Tâm công bố, gần 2 triệu suất quà đã được trao cho người nghèo trong các dịp lễ, Tết; 25.000 bò giống được hỗ trợ; hơn 11.000 hộ được hỗ trợ thoát nghèo thông qua các chương trình sinh kế. Quỹ cũng đồng hành với 50 cơ sở tình thương, tổ chức từ thiện trên cả nước.

Những chương trình sinh kế sau đó được mở rộng hơn việc trao con giống. Quỹ cho biết đã hỗ trợ 200 hợp tác xã điển hình liên kết với các hộ nông dân nghèo để phát triển kinh tế; hỗ trợ hệ thống tưới thông minh cho các hộ dân tại 10 tỉnh và hỗ trợ 35 hộ lắp đặt lồng HDPE nuôi biển xa bờ.

Giữa một phần quà và một sinh kế có một khoảng cách không nhỏ. Một bên giúp giải quyết nhu cầu ở hiện tại; bên kia đòi hỏi người nhận tiếp tục lao động, tổ chức sản xuất và tự tạo ra kết quả trong những năm sau đó.

Không phải chương trình sinh kế nào cũng có thể bảo đảm kết quả giống nhau. Hiệu quả còn phụ thuộc vào điều kiện sản xuất, thị trường, năng lực của người dân và cách tổ chức tại từng địa phương. Nhưng việc dành nguồn lực cho sinh kế cho thấy một hướng tiếp cận khác: hỗ trợ không nhất thiết phải làm thay, mà có thể bắt đầu bằng việc tạo thêm điều kiện để người dân tự mình cải thiện cuộc sống.

Đó cũng là tinh thần được Quỹ Thiện Tâm xác định: “làm việc Thiện không chỉ đơn giản là sự cho đi, mà phải kiến tạo sự thay đổi”.

Với giáo dục, khoảng thời gian để nhìn thấy một sự thay đổi thường còn dài hơn. Một suất học bổng có thể chỉ đến trong một năm học, nhưng điều nó hướng tới là những năm tháng sau đó của một đứa trẻ. Theo bộ số liệu Quỹ cung cấp, trong 20 năm đã có 90.000 suất học bổng được trao; 581 công trình trường học, nhà bán trú và bếp ăn được xây dựng; 24.000 máy vi tính được trao cho 1.125 trường khó khăn; 6 bộ sách giáo khoa chữ nổi được biên soạn cho học sinh khiếm thị.

Một ngôi trường khác với một món quà ở chỗ nó ở lại lâu hơn thời điểm trao tặng. Một chiếc máy tính có thể tiếp tục phục vụ những lớp học sau. Một bộ sách chữ nổi có thể mở thêm một cánh cửa tiếp cận tri thức cho học sinh khiếm thị.

Đặt trong bối cảnh hiện nay, những công việc đã được Quỹ theo đuổi từ nhiều năm trước cũng gặp một định hướng lớn đang được nhấn mạnh trong chính sách phát triển đất nước. Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, có vai trò đặc biệt đối với tương lai phát triển của đất nước. Điều đó càng đặt ra yêu cầu mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục và huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực dành cho lĩnh vực này.

Từ giáo dục đến y tế là một bước chuyển tự nhiên của những nhu cầu căn bản. Theo số liệu Quỹ cung cấp, hơn 7 triệu lượt người đã được khám, chữa bệnh; 600 bác sĩ miền núi, hải đảo được hỗ trợ đào tạo; 1.200 cô đỡ thôn bản được hỗ trợ đào tạo và thu nhập hằng tháng. Quỹ thống kê 1.000 tỷ đồng dành cho Đề án cấp cứu ngoại viện quốc gia và 7.500 tỷ đồng hỗ trợ phòng, chống Covid-19.

Ở đây, nguồn lực không chỉ hướng đến một người bệnh. Đào tạo một bác sĩ, hỗ trợ một cô đỡ thôn bản hay đầu tư cho hệ thống cấp cứu là cách đưa sự hỗ trợ từ một trường hợp cụ thể sang năng lực phục vụ nhiều người hơn. Tác động của những chương trình như vậy vì thế cũng không dễ đo đếm trong một lần trao tặng.

Đáng chú ý, một số hướng đi này hiện cũng xuất hiện rõ trong Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết đặt trọng tâm vào nâng cao năng lực y tế cơ sở, phát triển nhân lực y tế cho vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, biên giới, hải đảo; duy trì đội ngũ cô đỡ thôn bản và xây dựng hệ thống cấp cứu ngoại viện trên toàn quốc. Đồng thời, Nghị quyết đặt vấn đề huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội cho chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Sự tương đồng ấy không có nghĩa những chương trình đã triển khai trước đó được thực hiện theo một nghị quyết ra đời sau này. Nhưng nó cho thấy một điểm gặp đáng chú ý: nguồn lực xã hội, khi đi vào những vấn đề căn bản như y tế và giáo dục, có thể bổ sung thêm điều kiện để những nhu cầu thiết yếu của người dân được giải quyết.

Cách tiếp cận tương tự xuất hiện ở lĩnh vực văn hóa. Hơn 600 công trình văn hóa, lịch sử được tôn tạo và xây dựng; 100 trạm phát thanh thông minh, 44 xe thư viện lưu động được triển khai; Quỹ cũng hỗ trợ bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật Xẩm truyền thống. Đó là những nhu cầu không cấp bách theo nghĩa thông thường, nhưng lại gắn với chất lượng sống và ký ức của cộng đồng. Cũng có những công trình rất gần với đời sống thường ngày: 400 km đường giao thông, 98 công trình nước sạch và 500 công trình dân sinh được Quỹ thống kê trong hành trình 20 năm.

Những con số ấy dễ trở nên trừu tượng nếu chỉ đặt trên giấy. Nhưng một con đường là những chuyến đi được rút ngắn. Một công trình nước sạch là một nhu cầu thiết yếu được giải quyết. Một trường học là nơi những đứa trẻ tiếp tục đến lớp. Một công trình dân sinh có thể trở thành tài sản chung của cả cộng đồng. Từ đó, hoạt động thiện nguyện không còn chỉ được nhìn qua những gì được trao trong một thời điểm, mà qua những gì được để lại trong đời sống sau đó.

Thiên tai là một phép thử khác đối với hoạt động thiện nguyện. Nhu cầu xuất hiện đột ngột, phạm vi thiệt hại lớn và khoảng thời gian để hỗ trợ thường rất ngắn. Khi đó, có nguồn lực là một chuyện; đưa nguồn lực đến đúng nơi, đúng người và đúng thời điểm lại là chuyện khác.

Năm 2025, sau các đợt bão lũ, Quỹ Thiện Tâm - Tập đoàn Vingroup phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam triển khai gói hỗ trợ 500 tỷ đồng tại nhiều địa phương. Theo Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, đến ngày 30/10/2025, Quỹ Thiện Tâm đã phối hợp với MTTQ triển khai 207,41 tỷ đồng trong gói hỗ trợ này.

Một cập nhật sau đó của MTTQ cho biết Quỹ Thiện Tâm phối hợp với MTTQ các địa phương đã phân bổ hơn 211 tỷ đồng, hỗ trợ 124 gia đình có người chết, gần 8.000 hộ có nhà bị tốc mái, sập đổ hoặc hư hỏng nặng, cùng 241 trường học và trạm y tế bị thiệt hại. Những con số được cập nhật ở các thời điểm khác nhau phản ánh quá trình hỗ trợ được triển khai theo từng giai đoạn. Nhưng phía sau đó còn có một yếu tố đáng chú ý: sự phối hợp giữa nguồn lực xã hội và hệ thống Mặt trận tại cơ sở.

Quỹ có nguồn lực để triển khai chương trình; Mặt trận có hệ thống tại các địa phương, khả năng nắm tình hình và kết nối với cộng đồng dân cư. Khi hai phía phối hợp, một khoản đóng góp có thể được chuyển thành những căn nhà được sửa chữa, những gia đình được hỗ trợ, những trường học và trạm y tế được khắc phục.

Ở quy mô rộng hơn, Quỹ cho biết năm 2025 đã đóng góp 1.000 tỷ đồng cho hai đợt mưa bão, trong đó có hỗ trợ khắc phục hậu quả siêu bão Yagi. Cùng với cứu trợ sau thiên tai, 150 công trình phòng tránh thiên tai và 655 trạm đo mưa tự động được triển khai; 129 bể bơi phục vụ cộng đồng được xây dựng.

Cứu trợ và phòng tránh thiên tai vì thế nằm trên cùng một hành trình. Một khoản hỗ trợ sau bão giúp người dân vượt qua thời điểm khó khăn. Một trạm đo mưa hay công trình phòng tránh thiên tai lại hướng tới việc giảm thiểu rủi ro cho những lần sau.

Ở một bình diện rộng hơn, cách nguồn lực xã hội tham gia giải quyết những vấn đề của cộng đồng cũng đang được đặt trong một nhận thức mới về vai trò của khu vực kinh tế tư nhân. Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng đội ngũ doanh nhân có khát vọng cống hiến, tích cực thực hiện trách nhiệm xã hội.

Nhìn từ đó, đóng góp của khu vực tư nhân không chỉ nằm trong các chỉ tiêu sản xuất, kinh doanh hay số việc làm được tạo ra. Một phần nguồn lực được tạo lập từ hoạt động kinh tế còn có thể trở lại phục vụ cộng đồng thông qua giáo dục, y tế, sinh kế, cứu trợ thiên tai và những công trình dân sinh. Quỹ Thiện Tâm là một trường hợp có thể quan sát quá trình ấy trong một khoảng thời gian đủ dài: gần hai thập kỷ.

Hành trình đó còn đi qua nhiều lĩnh vực khác. Quỹ thành lập Trung tâm Từ thiện và Hướng nghiệp Phật Tích, hiện nuôi dưỡng hơn 250 trẻ mồ côi trên khuôn viên rộng 12 ha; đồng thời bảo trợ một doanh nghiệp xã hội hỗ trợ đào tạo nghề cho thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn.

Từ một suất quà đến một sinh kế, từ một học bổng đến một ngôi trường, từ một ca khám bệnh đến năng lực y tế, từ một khoản cứu trợ đến một công trình phòng tránh thiên tai - các chương trình rất khác nhau, nhưng cùng tạo nên diện mạo của Quỹ Thiện Tâm sau hai thập kỷ.

Theo số liệu Quỹ công bố, hơn 46.000 tỷ đồng đã và đang được dành cho các chương trình cộng đồng; hơn 10 triệu người được hỗ trợ tại 34 tỉnh, thành phố, thông qua hơn 50 chương trình quy mô lớn. Quỹ cũng được trao Huân chương Lao động hạng Nhất, hai Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, Giải thưởng ASEAN về Phát triển nông thôn và Xóa đói giảm nghèo và được vinh danh ở “Hạng mục Năm” tại Giải thưởng Vì cộng đồng 2025.

Nhưng một hành trình 20 năm không chỉ được tính bằng số tiền đã trao hay số chương trình đã thực hiện. Điều đáng quan tâm hơn là những gì còn lại sau mỗi chương trình. Một gia đình có thêm sinh kế. Một đứa trẻ tiếp tục đến trường. Một người bệnh có cơ hội được chữa trị. Một ngôi trường được dựng lại sau bão. Một con đường nối những vùng đất xa xôi. Một cộng đồng có thêm điều kiện ứng phó với thiên tai. Những thay đổi ấy không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay trong ngày trao tặng. Có những giá trị cần nhiều năm mới có thể nhìn thấy đầy đủ.

Hai mươi năm vì thế không chỉ là một cột mốc để nhìn lại những gì đã làm được. Đó còn là khoảng thời gian đủ dài để một cách làm thiện nguyện được kiểm nghiệm trong thực tế, từ hỗ trợ trước mắt đến đồng hành lâu dài hơn với những nhu cầu của cộng đồng. Với một quỹ có quy mô ngày càng lớn, chặng đường phía trước cũng đặt ra những yêu cầu lớn hơn: nguồn lực được sử dụng thế nào, tác động thực tế đến đâu và những giá trị nào có thể tiếp tục ở lại sau khi một chương trình khép lại. Có lẽ đó mới là thước đo dài nhất của một hành trình thiện nguyện: không chỉ là khoảnh khắc trao đi, mà là những gì có thể bắt đầu từ khoảnh khắc ấy.

Thực hiện: Quang Hùng