2 loại ý kiến về kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản đối với pháp nhân thương mại

Theo Báo cáo về công tác tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) do Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày, tiếp thu ý kiến đại biểu, quá trình hoàn thiện dự thảo Bộ luật, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục đánh giá đầy đủ các tác động của dự thảo Bộ luật, đặc biệt là khả năng tiếp cận tố tụng điện tử của người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số.

Về nguyên tắc, tại Điều 18 dự thảo Bộ luật đã nêu rõ “hoạt động tố tụng điện tử không được làm hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng”; việc triển khai sẽ được cụ thể hóa trong nghị quyết thi hành Bộ luật, trong đó xác định rõ lộ trình, điều kiện hạ tầng và phương thức thay thế phù hợp khi chưa thể đáp ứng yêu cầu về điều kiện bảo đảm.

Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã rà soát các quy định cụ thể của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, chuyển đổi số, kiểm soát quyền lực, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo đảm tính khả thi, điều kiện thực hiện và trách nhiệm của từng cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Đồng thời, phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan hữu quan đối chiếu các nội dung liên quan giữa các dự án luật cùng được trình Quốc hội xem xét thông qua và các luật khác đang có hiệu lực để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ.

Báo cáo ý kiến về báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), ông Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cho hay, qua rà soát, Thường trực Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, một số nội dung của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) chưa thống nhất với quy định của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Đề nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an để bảo đảm thống nhất giữa các dự thảo Luật.

Về vấn đề khởi tố bị can, áp dụng các biện pháp cưỡng chế (kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản) đối với pháp nhân thương mại, ông Hiếu thông tin Thường trực Uỷ ban này còn có 2 loại ý kiến.

Theo đó, đa số ý kiến tán thành việc dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) quy định vấn đề khởi tố bị can, áp dụng các biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản của pháp nhân thương mại. Quy định như dự thảo Bộ luật đã bảo đảm thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và thực hiện đúng kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khi cho ý kiến về báo cáo của Đảng ủy Công an Trung ương đối với vấn đề trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) quy định pháp nhân thương mại thực hiện hành vi chỉ đạo, điều hành cá nhân thực hiện hành vi phạm tội (khoản 3 Điều 78); pháp nhân thương mại được thành lập chỉ để phục vụ mục đích phạm tội (khoản 2 Điều 81); quy định truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại, quy định pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, quy định kết án đối với pháp nhân thương mại, quy định pháp nhân thương mại phải chịu hình phạt. Do đó, để thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự, kết án và áp dụng hình phạt đối với pháp nhân thương mại thì dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) cần phải quy định khởi tố pháp nhân thương mại thì mới có thể tiến hành điều tra, truy tố, xét xử, quyết định hình phạt. Đối với các biện pháp (kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản), trong trường hợp cần thiết cần phải được áp dụng nhằm tránh tẩu tán tài sản, bảo đảm thi hành án.

Việc quy định tư cách tố tụng của pháp nhân thương mại là bị can, bị cáo trong quá trình truy cứu trách nhiệm hình sự không đồng nghĩa với việc xác định họ phạm tội, bởi vì theo quy định tại Điều 31 của Hiến pháp, thì một người chỉ bị coi là có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã chỉnh lý cụm từ “pháp nhân thương mại phạm tội” thành “pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự” là đã bảo đảm phù hợp với nguyên tắc của Hiến pháp, phù hợp với nội dung sửa đổi về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và quá trình truy cứu trách nhiệm hình sự.

Bên cạnh đó, ông Hiếu thông tin một số ý kiến cho rằng, do dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không quy định pháp nhân thương mại là chủ thể tội phạm, mà là chủ thể phải chịu trách nhiệm hình sự. Do đó, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) không nên quy định khởi tố bị can và áp dụng các biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản đối với pháp nhân thương mại. Có ý kiến tán thành cần áp dụng biện pháp kê biên tài sản và phong tỏa tài khoản đối với pháp nhân thương mại trong quá trình truy cứu trách nhiệm hình sự; tuy nhiên về tư cách tố tụng trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử thì nên quy định là “pháp nhân thương mại bị xem xét trách nhiệm hình sự” và khi tuyên án là “pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự”.