258.000 tỷ đồng vốn giao thông và bài toán giải ngân

Hơn 258.000 tỷ đồng vốn cho các dự án giao thông trọng điểm

Theo Bộ Tài chính, năm 2026, tổng kế hoạch vốn ngân sách Nhà nước được các bộ, địa phương phân bổ cho các dự án trọng điểm ngành giao thông là 258.502 tỷ đồng, gồm 200.779 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương và 57.723 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương.

Số vốn này chiếm khoảng 25,5% tổng kế hoạch vốn đầu tư công của cả nước, tương đương 1.014.234 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến hết ngày 21/9, các dự án giao thông trọng điểm mới giải ngân được 105.257 tỷ đồng, đạt 40,7% kế hoạch.

Khoảng cách gần 16 điểm phần trăm so với tỷ lệ giải ngân bình quân của cả nước cho thấy điểm nghẽn tại các dự án giao thông đang tác động đáng kể đến tiến độ giải ngân chung.

Đáng chú ý, đây đều là những dự án có quy mô vốn lớn, nhiều dự án mang tính liên vùng, có vai trò kết nối hạ tầng và tạo tác động lan tỏa đến phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, việc vốn chậm được đưa vào công trình không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ dự án mà còn làm chậm khả năng phát huy hiệu quả của nguồn lực đầu tư công.

Thực tế cho thấy những nguyên nhân khiến vốn đầu tư công giải ngân chậm trong năm 2026 khá đa dạng.

Một số dự án đang tập trung hoàn thành khối lượng công việc đã được tạm ứng từ các năm trước nên chưa tạo được khối lượng tương ứng để giải ngân kế hoạch vốn năm nay. Một số dự án khác chậm tiến độ do thiếu nguồn cung vật liệu, giá nguyên nhiên vật liệu tăng, khó khăn trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Bên cạnh đó là những vấn đề về chi phí nhân công, thời tiết, khả năng huy động thiết bị và nhân lực của nhà thầu. Năng lực tổ chức thực hiện của một số chủ đầu tư còn hạn chế, trong khi việc đăng ký kế hoạch vốn ở một số dự án chưa sát với khả năng thực hiện thực tế.

Đặc biệt, năm 2026 chứng kiến việc triển khai đồng thời nhiều dự án đầu tư cả công và tư, dẫn tới tình trạng thiếu nhân lực cục bộ. Một số nhà thầu phải cùng lúc triển khai nhiều công trình, trong khi nguồn nhân lực và thiết bị không tăng tương ứng.

Với các dự án cao tốc phía Nam, nguồn vật liệu, nhất là cát và đá, tiếp tục là một trong những vấn đề cần xử lý. Nếu nguồn vật liệu không được bảo đảm, công trường dù có vốn cũng khó chuyển hóa thành khối lượng xây dựng để thực hiện giải ngân.

Như vậy, bài toán giải ngân hiện nay không đơn thuần nằm ở việc “có vốn hay không”, mà nằm ở khả năng biến kế hoạch vốn thành khối lượng thực hiện trên công trường.

Hai dự án đường sắt đề xuất giảm hơn 72.000 tỷ đồng

Áp lực giải ngân còn thể hiện rõ tại hai dự án đường sắt quan trọng quốc gia gồm đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Trong quá trình triển khai, việc điều chỉnh tiến độ, hướng tuyến và một số vị trí ga do phát sinh từ khảo sát đã tác động đến tiến độ thực hiện và giải ngân vốn năm 2026.

Trên cơ sở nhu cầu vốn và khả năng thực tế, Bộ Xây dựng đề nghị điều chỉnh giảm 72.092 tỷ đồng kế hoạch vốn năm 2026 của hai dự án. Bộ Tài chính đang rà soát để tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền phương án điều chỉnh.

Việc này cho thấy một vấn đề lớn trong phân bổ vốn đầu tư công: kế hoạch vốn phải sát với khả năng triển khai thực tế. Nếu vốn được bố trí nhưng dự án chưa đủ điều kiện thực hiện, nguồn lực sẽ bị “nằm chờ”, trong khi những dự án có khả năng thi công và giải ngân lại có thể thiếu vốn.

Trong bối cảnh chỉ còn thời gian ngắn để hoàn thành kế hoạch năm 2026, yêu cầu đặt ra là phải xử lý từng điểm nghẽn cụ thể thay vì chỉ thúc tiến độ giải ngân trên tổng thể.

Theo Bộ Tài chính, các bộ, ngành, địa phương cần rà soát, chủ động điều hòa vốn trong nội bộ, chuyển từ những dự án giải ngân chậm sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn.

Đối với các dự án dự kiến hoàn thành trong năm 2026, giải ngân được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong chỉ đạo, điều hành. Các dự án phải hoàn thành trong năm cần khẩn trương xây dựng giải pháp để bảo đảm hoàn thành kế hoạch giải ngân đã đăng ký.

Một điểm đáng chú ý là không thực hiện giảm kế hoạch vốn năm 2026 để chuyển sang năm 2027 trong trường hợp dự án vẫn còn nhiệm vụ chi. Việc giảm kế hoạch chỉ được xem xét khi dự án đã hết nhiệm vụ chi; nếu còn nhiệm vụ trong kế hoạch trung hạn thì không giảm vốn.