AFF 2026: Đoàn kết, tự cường, chủ động định hình tương lai
Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) lần thứ ba đã khai mạc vào ngày 9/6 tại Thủ đô Hà Nội- Thành phố vì hoà bình, ngàn năm văn hiến, lương tri và phẩm giá con người. Hai chữ: “đoàn kết” đã được đề cập nhiều lần gửi đi nhiều thông điệp sâu sắc về một ASEAN đoàn kết, hòa bình, ổn định và phát triển bền vững.
Sau gần 6 thập kỷ hình thành và phát triển, dấu ấn lớn nhất của ASEAN không chỉ nằm ở một trong những trung tâm tăng trưởng năng động nhất thế giới mà còn là những nỗ lực vượt lên trên khác biệt; sự vun đắp lòng tin và mở rộng hợp tác để trở thành một cộng đồng đoàn kết, tự cường, thống nhất trong đa dạng.
ASEAN đã trải qua một hành trình chuyển đổi đáng kể, từ một khu vực từng bị chia cắt bởi xung đột, khác biệt ý thức hệ và thiếu lòng tin trở thành một trong những khu vực ổn định và năng động nhất thế giới. Thành quả đó là kết quả của những lựa chọn chiến lược dựa trên đối thoại, xây dựng lòng tin, tôn trọng chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.
Phát biểu tại Diễn đàn, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Lê Minh Hưng gửi đi nhiều thông điệp sâu sắc. Bắt đầu bằng một câu hỏi không mới về tương lai, Thủ tướng đặt ra vấn đề: Trong một thế giới đang thay đổi sâu sắc, vấn đề đặt ra cho chúng ta ngày hôm nay không chỉ là ASEAN sẽ thích ứng ra sao, mà là ASEAN sẽ định hình như thế nào cho tương lai của chính mình trong thế kỷ XXI?
Đặc biệt, theo Thủ tướng Lê Minh Hưng: Trong thời khắc mang tính bước ngoặt như vậy, lợi thế không chỉ thuộc về các quốc gia có nguồn lực lớn mà còn thuộc về các quốc gia và khu vực có khả năng tham gia định hình các quy tắc và chuẩn mực mới của thời đại. Việt Nam tin rằng ASEAN cần và phải trở thành một chủ thể tích cực trong tiến trình đó – nơi không chỉ tiếp nhận các xu thế toàn cầu, mà là một động lực góp phần định hình chính các xu thế đó!
Nhưng quan trọng hơn hết, để hiện thực hóa khát vọng đó, Thủ tướng của chủ nhà AFF năm 2026 cho rằng, ASEAN cần tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, tự cường, thống nhất trong đa dạng - những giá trị làm nên thành công của mình - nhưng với cách tiếp cận sáng tạo hơn: Đồng thuận về giá trị nhưng năng động trong hành động, kiên định về nguyên tắc nhưng đổi mới về phương thức, giữ vững về bản sắc nhưng chủ động tạo thời cơ trước những thay đổi của thời đại mới.
Thủ tướng Vương quốc Campuchia Hun Manet cũng nhìn nhận, chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng và lấy Người dân làm trung tâm” phản ánh đúng yêu cầu cấp thiết của khu vực trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với những biến động sâu sắc về an ninh, kinh tế và phát triển. Nhưng sâu xa hơn, yếu tố “đoàn kết” được người đứng đầu Chính phủ Campuchia đánh giá ở việc không quốc gia nào có thể tự mình đáp ứng toàn bộ nhu cầu phát triển trong một thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau.
Vì vậy, theo ông Hun Manet, ASEAN cần tiếp tục thúc đẩy thương mại và đầu tư tự do, củng cố hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ, đẩy nhanh tiến trình hội nhập kinh tế khu vực, phát triển hạ tầng, tăng cường kết nối và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Những nỗ lực đó sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ASEAN, tạo thêm việc làm và duy trì vai trò của khu vực như một động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế toàn cầu.
Ở mỗi góc độ, sự phát triển của mỗi quốc gia trong ASEAN đều có những sự khác biệt về mô hình, cách thức, và phương thức hành động. Nhưng đều có điểm chung là yếu tố đoàn kết, tự cường để vươn lên, khẳng định mình trong khu vực.
Diễn đàn Tương lai ASEAN do Việt Nam khởi xướng, giờ đây đã thực sự trở thành một nền tảng quan trọng để các nước trao đổi quan điểm và cùng tìm kiếm các cách tiếp cận chung nhằm giải quyết những thách thức mới nổi của khu vực và toàn cầu. Bởi việc tăng cường đoàn kết và thống nhất trong ứng phó với các thách thức chung là nhiệm vụ cấp thiết đối với ASEAN. Nhất là khi thế giới đang chứng kiến những biến động nhanh chóng và phức tạp với cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, căng thẳng địa chính trị kéo dài và các cuộc xung đột tại nhiều khu vực, đặc biệt ở Trung Đông, tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng và an ninh lương thực toàn cầu.
Do đó duy trì đoàn kết, tăng cường khả năng tự cường và phát huy vai trò trung tâm của mình trên cơ sở các nguyên tắc nền tảng và phương thức ASEAN là mục tiêu tối thượng đối với khu vực được đánh giá là ổn định và năng động nhất trên thế giới hiện nay.
Vai trò của AFF, một sáng kiến do Việt Nam khởi xướng giờ đây đã trở thành nền tảng để các nước cùng trao đổi, chia sẻ cách ứng phó chung trước những biến động của thế giới hiện nay. Bên lề Diễn đàn, Đại sứ Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam Julien Guerrier nói rằng đặc biệt ấn tượng khi chứng kiến Hà Nội trở thành nơi quy tụ của các nhà lãnh đạo cấp cao nhất khu vực, bao gồm Thủ tướng các nước Thái Lan, Campuchia, Lào, Timor-Leste và Việt Nam.
Ông Julien Guerrier nhấn mạnh, “Việc quy tụ được nhiều nguyên thủ để cùng thảo luận về hòa bình, ổn định và tăng trưởng bao trùm là một thành tựu đáng trân trọng. Đây chính là cơ hội để bảo đảm ASEAN thực sự phục vụ người dân và đóng góp vào sự thịnh vượng chung”.
Theo đánh giá của ông Julien Guerrier, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La như một minh chứng cho thấy Việt Nam đã trở thành một trong những tiếng nói nổi bật, có trọng lượng trong các cơ chế đối thoại về hòa bình và ổn định khu vực. Tầm nhìn này của Việt Nam hoàn toàn tương đồng với định hướng của ASEAN và EU. Trong một thế giới đầy biến động, nơi luật pháp quốc tế còn nhiều thách thức, EU mong muốn cùng Việt Nam và ASEAN xây dựng những chuẩn mực mới cho tương lai, ngăn ngừa xung đột và bảo vệ an ninh dựa trên luật lệ.
Thủ tướng Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào Sonexay Siphandone thì cho rằng, ASEAN cần tiếp tục duy trì đoàn kết, tăng cường khả năng tự cường và phát huy vai trò trung tâm của mình trên cơ sở các nguyên tắc nền tảng và phương thức ASEAN. Đồng thời, ASEAN cần nâng cao năng lực ứng phó với các thách thức mới nổi, bảo đảm tiếp tục là một nền tảng đáng tin cậy cho tham vấn, hợp tác và ngoại giao phòng ngừa, qua đó biến thách thức thành cơ hội vì lợi ích của khu vực.
Trong trung tâm đoàn kết của ASEAN thì yếu tố con người được coi là trung tâm của tiến trình xây dựng Cộng đồng. Bởi lẽ, con người được đặt ở vị trí trung tâm, và mục tiêu cuối cùng của ASEAN phải là nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm an ninh, phúc lợi và cơ hội phát triển cho người dân. Giá trị lớn nhất của ASEAN trong những thập niên tới đang hứa hẹn ở một Cộng đồng đoàn kết và tự cường hoàn toàn có thể tham gia định hình tích cực cho hòa bình, hợp tác và phát triển của khu vực và thế giới.
Nếu như “trao cho nhau những cái ôm” thể hiện tình cảm chân thành thì những cái "bắt tay chéo" (truyền thống của ASEAN) được 5 nhà lãnh đạo cùng thực hiện tại phiên khai mạc Diễn đàn thể hiện sự đoàn kết, cùng vượt qua thách thức, định hình tương lai đang được xây dựng bằng chính sự đồng lòng, xây dựng lòng tin và tin cậy lẫn nhau.
Bởi đối với khu vực ASEAN, sự đoàn kết chính là sức mạnh của mỗi quốc gia thành viên. Trong khi nhiều khu vực trên thế giới đang trải qua bất ổn và xáo trộn, ASEAN có tiềm năng trở thành một trong những khu vực ổn định nhất toàn cầu và là điểm đến hấp dẫn đối với các dòng đầu tư đang tìm kiếm môi trường phát triển an toàn, đáng tin cậy.
Khả năng hài hòa lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực chính là nền tảng giúp ASEAN duy trì ổn định, củng cố đoàn kết nội khối và trở thành đối tác được nhiều nước lớn lựa chọn hợp tác. Và Việt Nam cùng các thành viên khác trong ASEAN đang chủ động định hình chính tương lai của mình trong tiến trình phát triển.
Hướng đến “ba tầm vóc chiến lược”
Trên hành trình thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Lê Minh Hưng cho rằng, ASEAN cần hướng tới ba tầm vóc chiến lược:
Thứ nhất, không chỉ tham gia các xu thế toàn cầu mà còn góp phần định hình các xu thế đó.
Trong nhiều thập kỷ qua, ASEAN là một trong những khu vực được thụ hưởng hòa bình, hội nhập và thương mại mở. Nhưng trong một thế giới ngày càng phân mảnh và cạnh tranh rất gay gắt, ASEAN cần có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong việc tham gia xây dựng các chuẩn mực, luật lệ và cấu trúc hợp tác mới, giải quyết các khác biệt trên cơ sở luật pháp quốc tế.
ASEAN cần trở thành một trung tâm của đối thoại, tâm điểm của hợp tác và điểm tựa của lòng tin. Đó chính là đóng góp đặc biệt của ASEAN đối với hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực cũng như thế giới.
Thứ hai, không chỉ là một trung tâm sản xuất mà còn là một trung tâm đổi mới sáng tạo.
Lợi thế lao động và vị trí địa lý đã đưa ASEAN trở thành một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng trong kỷ nguyên số, tương lai không thuộc về những nền kinh tế chỉ biết sản xuất mà còn thuộc về những nền kinh tế biết sáng tạo. ASEAN không chỉ là nơi công nghệ được tiêu thụ mà phải trở thành nơi công nghệ được tạo ra, không chỉ là nơi các chuỗi cung ứng đi qua mà phải trở thành nơi các chuỗi giá trị được định hình.
Điều đó đòi hỏi ASEAN phải đầu tư mạnh mẽ hơn cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và nguồn nhân lực chất lượng cao, tiến tới hình thành một hệ sinh thái công nghệ và số hóa mang bản sắc ASEAN – phản ánh giá trị của chính chúng ta, đồng thời đóng góp tích cực vào quá trình hình thành các chuẩn mực chung của thế giới.
Thứ ba, không chỉ là một cộng đồng các quốc gia mà còn là một cộng đồng thực sự của người dân.
Mục tiêu cuối cùng của mọi chiến lược phát triển không phải là những con số tăng trưởng mà là chất lượng cuộc sống của người dân. Chúng ta tin rằng đổi mới mà làm gia tăng khoảng cách thì không phải là tiến bộ. Và tăng trưởng mà thiếu bao trùm thì không thể bền vững.
Vì thế, một ASEAN thành công không chỉ được đo bằng GDP mà bằng cơ hội tạo ra cho thế hệ trẻ, vai trò trao cho phụ nữ, sự bảo vệ dành cho những nhóm dễ bị tổn thương, và mức độ để mỗi người dân đều cảm nhận đây chính là cộng đồng mình thực sự thuộc về.
