AI có chủ quyền: Khi người Việt dùng hạ tầng AI Việt
AI đang trở thành hạ tầng của nền kinh tế số. Để không phụ thuộc vào các nền tảng bên ngoài, Việt Nam cần từng bước làm chủ năng lực tính toán, công nghệ và nhân lực AI. Đó cũng là nền tảng để người Việt sử dụng hạ tầng AI do doanh nghiệp Việt phát triển.
Từ chuyển đổi số đến năng lực AI quốc gia
Trong bối cảnh AI dần trở thành công nghệ nền tảng của nền kinh tế số, bài toán này không còn dừng ở phạm vi từng doanh nghiệp mà được xem như một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây cũng là lý do khái niệm "AI có chủ quyền" (Sovereign AI) ngày càng được nhiều quốc gia quan tâm.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cho rằng chuyển đổi số không đơn thuần là đầu tư hạ tầng, phần mềm hay thiết bị công nghệ mà quan trọng hơn là tạo ra giá trị thực tiễn cho người dân và doanh nghiệp.
“Điểm cốt lõi của chuyển đổi số không phải là câu chuyện mua sắm thiết bị, mà quan trọng hơn là phải xuất phát từ việc giải quyết các bài toán thực tế hàng ngày của địa phương, doanh nghiệp và người dân. Mục tiêu chuyển đổi số không phải là làm việc cũ trên môi trường số, mà là làm tốt hơn, nhanh hơn, đơn giản hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn” - Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương chia sẻ.
Theo ông Trần Duy Ninh - Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, năng lực số quốc gia là khả năng huy động, tổ chức, làm chủ và khai thác hiệu quả các nguồn lực số nhằm tạo ra giá trị cho phát triển kinh tế - xã hội. Trong mô hình này, tầng cao nhất không phải là hạ tầng hay dữ liệu mà là khả năng làm chủ các công nghệ chiến lược.
Nếu trước đây chủ quyền số thường được nhìn nhận qua nơi dữ liệu được lưu trữ, thì trong thời đại AI, cách tiếp cận này đã thay đổi. Theo các chuyên gia, “AI có chủ quyền” không chỉ là việc dữ liệu được lưu trữ trong lãnh thổ một quốc gia mà còn là khả năng làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị AI, từ hạ tầng tính toán, dữ liệu, mô hình, đội ngũ kỹ sư đến năng lực vận hành và phát triển công nghệ.
Dữ liệu được ví như nguyên liệu của nền kinh tế số, còn năng lực tính toán chính là “nhà máy” của nền kinh tế AI. Một quốc gia có thể sở hữu lượng dữ liệu lớn nhưng sẽ khó tạo ra giá trị nếu không có khả năng xử lý, huấn luyện và triển khai các mô hình AI trên quy mô lớn.
Muốn làm chủ AI phải làm chủ hạ tầng AI
Khi nhu cầu ứng dụng AI tăng nhanh, hạ tầng tính toán đang trở thành một trong những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp công nghệ Việt Nam bắt đầu đầu tư dài hạn cho AI thay vì chỉ phát triển các tính năng đơn lẻ.
Từ năm 2023, VNG triển khai chiến lược AI trên 3 lớp gồm hạ tầng, nền tảng và ứng dụng nhằm xây dựng năng lực AI dài hạn. GreenNode, đơn vị kinh doanh AI Cloud của VNG, hiện cung cấp hạ tầng AI cho hàng nghìn doanh nghiệp, giúp các tổ chức tiếp cận năng lực tính toán phục vụ AI mà không phải đầu tư lớn cho hạ tầng ban đầu.
Theo các chuyên gia, nếu toàn bộ quá trình xử lý, huấn luyện và vận hành AI phụ thuộc vào các nền tảng nước ngoài, doanh nghiệp có thể tiếp cận công nghệ nhanh hơn trong ngắn hạn nhưng cũng đối mặt với sự phụ thuộc về chi phí, năng lực tính toán và công nghệ lõi.
Điều này ảnh hưởng đến khả năng tích lũy năng lực công nghệ trong nước cũng như cơ hội phát triển đội ngũ kỹ sư và hệ sinh thái AI nội địa. Muốn hình thành một nền kinh tế AI bền vững, Việt Nam không thể chỉ là người sử dụng công nghệ mà cần từng bước làm chủ hạ tầng phục vụ công nghệ đó.
Ông Vũ Thanh Tùng - Tổng giám đốc GreenNode cho rằng phần lớn doanh nghiệp hiện nay đều nhìn thấy cơ hội từ AI nhưng vẫn gặp nhiều rào cản trong quá trình triển khai. “Nhu cầu của doanh nghiệp Việt Nam không khác nhiều so với những hệ thống mà chúng tôi đã và đang vận hành. Dù là thương mại điện tử, ví điện tử, nền tảng số hay các ứng dụng AI, tất cả đều cần một hạ tầng đủ mạnh, ổn định và có khả năng mở rộng” - ông Tùng nhận định.
Chủ quyền dữ liệu và tuân thủ pháp luật cũng là thách thức khi triển khai AI. Khi dữ liệu và hạ tầng AI được đặt hoàn toàn ở nước ngoài, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với các yêu cầu về bảo mật, kiểm soát dữ liệu và tuân thủ quy định, đặc biệt trong các lĩnh vực như tài chính, ngân hàng, bảo hiểm hay dịch vụ công.
Trên thực tế, AI đã bắt đầu tạo ra giá trị cụ thể. Giải pháp Intelligent Document Processing (IDP) do GreenNode phát triển hiện hỗ trợ các tổ chức tài chính, ngân hàng và bảo hiểm xử lý hàng trăm nghìn tài liệu, đồng thời tiết kiệm hàng chục tỷ đồng.
“Chúng tôi tập trung phát triển các nền tảng AI và giải quyết những bài toán thực tế cho khách hàng. Điều quan trọng không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở khả năng tạo ra giá trị từ công nghệ đó. Khi doanh nghiệp có thể ứng dụng AI để nâng cao năng suất và hiệu quả vận hành, AI mới thực sự tạo ra giá trị cho nền kinh tế” - ông Tùng cho biết.
Về dài hạn, AI có chủ quyền sẽ không chỉ được đo bằng nơi dữ liệu được lưu trữ mà còn bằng khả năng sở hữu hạ tầng, công nghệ và nguồn nhân lực để biến dữ liệu thành giá trị. Khi người Việt có thể phát triển, vận hành và sử dụng hạ tầng AI do doanh nghiệp Việt làm chủ, Việt Nam mới có cơ hội tiến xa hơn từ vị thế ứng dụng công nghệ sang tham gia phát triển những công nghệ chiến lược của tương lai.
