AI làm thay đổi thế giới nghệ thuật như thế nào?

Hệ sinh thái nghệ thuật thay đổi

Theo báo cáo về AI và âm nhạc do Công ty công nghệ AI Stability AI công bố năm 2025, dựa trên phân tích 337 dự án âm nhạc ứng dụng AI trên thế giới, phần lớn nghệ sĩ hiện sử dụng công nghệ này như một "cộng sự sáng tạo". Trong số các dự án được khảo sát có 212 đĩa đơn, 41 album, 51 buổi biểu diễn trực tiếp, 27 dự án nghệ thuật thị giác cùng nhiều vở opera, ballet và nhạc phim. AI được ứng dụng trong nhiều khâu như sáng tác, viết lời, thiết kế âm thanh, dịch thuật và biểu diễn.

Sự phát triển của AI cũng mở ra những hình thức sáng tạo hoàn toàn mới. Nhiều nghệ sĩ đã sử dụng AI để phát hành cùng một ca khúc bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau hoặc kết hợp những thể loại âm nhạc vốn khó dung hòa. Một số nghệ sĩ quốc tế như Holly Herndon, Grimes hay Sevdaliza còn cho phép người khác sử dụng phiên bản AI mô phỏng giọng hát của mình để sáng tạo tác phẩm mới và chia sẻ doanh thu bản quyền.

Mới đây, nền tảng nghe nhạc trực tuyến lớn nhất thế giới Spotify đã giới thiệu nhiều công cụ AI mới, trong đó có tính năng cho phép người dùng tạo các bản hát lại hoặc phối lại từ kho nhạc của tập đoàn âm nhạc Universal Music Group. Xu hướng này cho thấy người nghe ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình sáng tạo âm nhạc, thay vì chỉ đóng vai trò thưởng thức như trước đây.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của AI cũng đặt ra nhiều thách thức. Theo Deezer, hiện có khoảng 60.000 bài hát do AI tạo ra được tải lên nền tảng này mỗi ngày, chiếm 39% tổng lượng nhạc mới, tăng mạnh so với mức 10% vào đầu năm 2025. Trong năm qua, Deezer đã phát hiện hơn 13,4 triệu bản nhạc AI và loại bỏ 85% lượt phát bị nghi ngờ gian lận khỏi quỹ phân chia tiền bản quyền. Thực trạng này làm gia tăng lo ngại về tình trạng "ngập lụt nội dung", khi số lượng tác phẩm do AI tạo ra ngày càng lớn, khiến các tác phẩm của nghệ sĩ ngày càng khó nổi bật giữa lượng nội dung khổng lồ được tạo ra mỗi ngày.

Ông Alexis Lanternier – Giám đốc điều hành Deezer cho biết, công ty buộc phải phát triển các công cụ nhận diện nhạc AI vì quy mô nội dung tạo sinh đang tăng quá nhanh. Hệ thống của Deezer được huấn luyện trên 94 triệu bài hát và có khả năng phát hiện những dấu hiệu đặc trưng của các công cụ tạo nhạc như Suno hay Udio mà tai người gần như không thể nhận ra.

Bên cạnh những thay đổi về công nghệ và thị trường, AI cũng đang làm dấy lên những cuộc tranh luận pháp lý chưa từng có về quyền tác giả và bản quyền. Tháng 3/2026, Tòa án Tối cao Mỹ từ chối xem xét đơn kháng cáo của nhà khoa học Stephen Thaler về việc cấp bản quyền cho một tác phẩm nghệ thuật do AI tạo ra. Quyết định này giữ nguyên quan điểm của Văn phòng Bản quyền Mỹ rằng chỉ con người mới có thể được công nhận là tác giả. Trong một phán quyết trước đó, Thẩm phán liên bang Beryl Howell cho rằng việc tác phẩm được tạo ra bởi con người là yêu cầu cốt lõi của luật bản quyền.

AI cũng đang làm gia tăng những tranh cãi liên quan đến danh tính số của nghệ sĩ. Tháng 4/2026, Taylor Swift nộp hồ sơ bảo hộ giọng nói và hình ảnh của mình nhằm ngăn chặn các sản phẩm deepfake (nội dung giả mạo được tạo bằng AI có thể sao chép giọng nói hoặc hình ảnh của người thật). Động thái này diễn ra sau nhiều vụ việc AI giả lập trái phép giọng hát của các nghệ sĩ nổi tiếng, trong đó có ca khúc "Heart on My Sleeve" sử dụng công nghệ này để tái tạo giọng hát của Drake và The Weeknd, thu hút hơn 600.000 lượt nghe trên Spotify và 15 triệu lượt xem trên TikTok trước khi bị gỡ bỏ.

Bài toán bản quyền AI

Khi AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động sáng tạo, vấn đề bảo vệ quyền lợi của con người trở nên cấp thiết. Tranh cãi lớn nhất hiện nay xoay quanh việc ai sẽ được hưởng lợi từ giá trị mà AI tạo ra khi các mô hình được huấn luyện từ kho dữ liệu gồm sách, hình ảnh, âm nhạc và tác phẩm nghệ thuật của hàng triệu người. Vì vậy, năm 2026 được nhiều chuyên gia xem là năm bản lề của cuộc chiến bản quyền AI, khi hàng loạt vụ kiện liên quan đến OpenAI, Google, Meta, Anthropic, Suno và Udio đang được xét xử nhằm xác định liệu việc sử dụng tác phẩm có bản quyền để huấn luyện AI có phải xin phép và trả phí hay không.

Bên cạnh các biện pháp pháp lý, xu hướng hợp tác giữa ngành công nghiệp sáng tạo và các công ty AI cũng đang ngày càng rõ nét. Nhiều doanh nghiệp và tổ chức đang thử nghiệm các cơ chế cấp phép, chia sẻ doanh thu và ghi nhận quyền tác giả nhằm giúp nghệ sĩ được hưởng lợi từ chính dữ liệu và tác phẩm của mình, thay vì chỉ tìm cách hạn chế sự phát triển của AI.

Ở khía cạnh văn hóa, sự phát triển của AI cũng làm xuất hiện một làn sóng phản ứng trong cộng đồng nghệ thuật. Nhiều nghệ sĩ lựa chọn quay về với những giá trị thủ công, đề cao dấu ấn cá nhân và tính không hoàn hảo của con người. Trong thiết kế, hội họa, âm nhạc hay điện ảnh, ngày càng nhiều tác phẩm giữ lại những chi tiết thô mộc và dấu vết của quá trình sáng tạo thủ công như một cách khẳng định bản sắc con người trước sự phát triển của AI.

Nhà thiết kế và nhiếp ảnh gia Mỹ Michael Schmelling cho rằng AI đang hiện diện ngày càng dày đặc trong đời sống sáng tạo, kéo theo một làn sóng phản ứng từ giới nghệ sĩ nhằm bảo vệ những giá trị mang dấu ấn con người.

AI đang mở ra một chương mới cho nghệ thuật và âm nhạc, đồng thời đặt ra những câu hỏi chưa từng có về bản quyền, danh tính và giá trị sáng tạo. Trong tương lai, bài toán quan trọng nhất sẽ là làm sao để công nghệ trở thành động lực hỗ trợ con người, thay vì làm lu mờ vai trò của người nghệ sĩ.