Ám ảnh rác thải nông nghiệp

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hương - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong các bao bì thuốc BVTV luôn tồn dư một lượng hóa chất nhất định. Nếu không được xử lý đúng cách, các chất này sẽ tích tụ trong đất, thấm vào nguồn nước mặt và nước ngầm, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của nông dân và người tiêu dùng. Không chỉ vậy, hệ sinh thái nông nghiệp cũng bị tác động tiêu cực khi các vi sinh vật có lợi trong đất bị tiêu diệt, còn các loài thủy sinh như cá, tôm, cua có thể bị nhiễm độc hoặc chết nếu tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm.

Ông Lương Ngọc Quang - Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường (Cục Trồng trọt và BVTV) cho hay, trong 3 năm từ 2022-2024, cả nước đã thu gom gần 2.500 tấn bao gói thuốc BVTV sau sử dụng, nhưng vẫn còn hơn 550 tấn chưa được xử lý. Nguyên nhân được cho là do hệ thống thu gom và xử lý vẫn còn nhiều hạn chế. Mạng lưới thu gom chưa hoàn chỉnh, cơ chế xử lý chưa thống nhất, trong khi nhận thức của một bộ phận người dân chưa cao.

Ông Nguyễn Hữu Chiến - Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp Tân Thuận Đông (Đắk Lắk) cho rằng, người dân và hợp tác xã hoàn toàn có thể tổ chức thu gom, thậm chí đã chủ động đề xuất phương tiện, thiết bị để thực hiện. Tuy nhiên, sau khi thu gom, vấn đề lớn nhất là không có nơi tiếp nhận và xử lý, dẫn đến tình trạng “gom rồi nhưng không biết đưa đi đâu”. Ngay cả khi đại lý vật tư nông nghiệp có trách nhiệm thu mua, với lượng bao bì thuốc BVTV phát sinh lớn, chỉ sau vài ngày đã tồn đọng hàng trăm kg, đặt ra câu hỏi về trách nhiệm lưu giữ và xử lý tiếp theo.

Chính vì thiếu khâu tiêu hủy nên việc thu gom nếu làm không đồng bộ có thể phản tác dụng, thậm chí gây ô nhiễm nghiêm trọng hơn.

Từ thực trạng trên, các chuyên gia cho rằng, các chương trình giảm thiểu rác thải trong nông nghiệp cần thêm những giải pháp cụ thể. Trong đó, điều quan trọng nhất là thay đổi cách tiếp cận, thay vì đổ lỗi giữa các bên, cần xây dựng tinh thần Nhà nước và nông dân cùng làm, cùng hưởng ứng. Khi có sự đồng thuận, việc giảm rác thải mới có thể đạt hiệu quả bền vững.

Đề xuất chính sách, ông Lê Văn Vương - Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Vương Thành Công cho rằng, cần chú trọng hơn đến khâu thu gom và tái chế. Các chai lọ, bao bì nhựa sau khi sử dụng hoàn toàn có thể được tái sử dụng trong đời sống hoặc bán lại cho các đơn vị thu gom phế liệu. Tuy nhiên, thói quen xả thải trực tiếp ra môi trường vẫn phổ biến...

Từ đó, ông đề xuất cần có hệ thống điểm thu gom an toàn, quy trình xử lý rõ ràng và cơ chế khuyến khích phù hợp để người dân yên tâm tham gia.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP, là dấu mốc quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) tại Việt Nam. Tại Việt Nam, cơ chế EPR đã được luật hóa trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và từng bước cụ thể hóa qua các văn bản dưới luật. Tuy nhiên, phải đến khi Nghị định 110/2026/NĐ-CP được ban hành, khung pháp lý cho EPR mới tương đối đầy đủ, đồng bộ và rõ ràng, từ nghĩa vụ đóng góp của doanh nghiệp đến cơ chế phân bổ...

Đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, cơ chế này ngày càng giữ vai trò quan trọng, giúp nhà sản xuất, nhập khẩu thực hiện trách nhiệm trong giảm thiểu tác động của hoạt động canh tác tới môi trường, là một trụ cột của phát triển nông nghiệp bền vững.

Với tính chất đặc thù, bao bì thuốc bảo vệ thực vật là loại chất thải khó thu gom, xử lý. Vì vậy, việc thiết lập cơ chế tài chính và tổ chức phù hợp không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng, hướng tới nền nông nghiệp bền vững. Để triển khai chính sách này hiệu quả, ông Andrew Ward, Giám đốc Quản lý sử dụng sản phẩm Croplife cho rằng, cần xây dựng cơ chế minh bạch và công bằng, trong đó mọi doanh nghiệp đều phải đóng góp tương ứng với lượng bao bì đưa ra thị trường. Nguồn tài chính từ EPR cần được sử dụng trực tiếp cho hoạt động thu gom và xử lý, đồng thời khuyến khích thiết kế bao bì dễ tái chế, giảm tác động môi trường.