Ẩm thực kể câu chuyện văn hóa, lịch sử

Nhiều tiềm năng kinh tế sáng tạo

Khi nhắc đến Hà Nội, nhiều người sẽ nhớ ngay đến phở, bún chả, chả cá, cốm làng Vòng, trà sen Tây Hồ hay những món quà vặt dân dã nơi phố cổ. Mỗi món ăn không chỉ mang hương vị riêng mà còn chứa đựng những câu chuyện về lịch sử, tập quán, nghề thủ công và nếp sống của người Tràng An.

Nhiều năm qua, ẩm thực Hà Nội liên tục được các tổ chức quốc tế, chuyên trang du lịch uy tín và du khách nước ngoài đánh giá cao. Không ít món ăn của Thủ đô đã trở thành biểu tượng của ẩm thực Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế. Các tuyến phố ẩm thực, tour khám phá ẩm thực đêm hay những không gian giới thiệu đặc sản địa phương ngày càng thu hút đông đảo du khách.

Điều đó cho thấy ẩm thực không chỉ là một giá trị văn hóa cần được bảo tồn mà còn là nguồn lực có khả năng tạo ra giá trị kinh tế lớn. Đây cũng là lý do Hà Nội đưa ẩm thực vào nhóm ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm trong giai đoạn tới.

Nhìn từ những mô hình đó, có thể thấy giá trị lớn nhất của công nghiệp văn hóa không nằm ở bản thân sản phẩm mà nằm ở khả năng chuyển hóa giá trị văn hóa thành sức mạnh kinh tế, thương hiệu và sức ảnh hưởng mềm.

Đối với Hà Nội, lợi thế này là rất rõ ràng. Thủ đô không chỉ sở hữu kho tàng món ăn phong phú mà còn có hệ thống làng nghề truyền thống, các không gian văn hóa, các khu phố cổ và những câu chuyện lịch sử gắn liền với từng món ăn. Đây là nguồn tài nguyên đặc biệt mà không phải địa phương nào cũng có được.

PGS.TS Phạm Quỳnh Phương – ĐH Quốc gia Hà Nội cho rằng, trong hệ sinh thái của các ngành công nghiệp văn hóa, không thể không nhắc đến ẩm thực, bởi nó là một thành tố văn hóa vật chất và tinh thần quan trọng trong sự giao thoa giữa văn hóa và kinh tế.

Ẩm thực Hà Nội là một phần trong bản sắc tổng thể của thành phố như một thành phố sáng tạo. Nhưng hơn thế nữa, chúng ta đang chứng kiến sự giao thoa giữa ẩm thực và công nghiệp văn hóa và khả năng thích ứng của các truyền thống với bối cảnh đương đại. Ẩm thực đã và đang trở thành một phương tiện hữu hiệu để biểu đạt văn hoá đa dạng của Hà Nội, có khả năng khơi gợi cảm xúc và tạo ra những trải nghiệm được chia sẻ, đã củng cố vị trí của nó trong hệ sinh thái của các ngành công nghiệp văn hóa”.

Cùng quan điểm trên, TS Đặng Phương Anh, Giảng viên khoa Du lịch học, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn khẳng định: Để các giải pháp phát triển mang lại hiệu quả, cần có sự tham gia của các tổ chức hiệp hội và đẩy mạnh hoạt động của hiệp hội nghệ nhân ẩm thực. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa các bên liên quan: quản lý nhà nước – doanh nghiệp du lịch – chủ nhân di sản – người dân địa phương.

Cần hệ thống nhận diện thương hiệu bài bản

Tuy có nhiều tiềm năng nhưng việc phát triển ẩm thực thành ngành công nghiệp văn hóa vẫn còn không ít thách thức. Một thực tế dễ nhận thấy là phần lớn các giá trị ẩm thực Hà Nội hiện nay vẫn được khai thác dưới dạng dịch vụ ăn uống đơn thuần. Nhiều món ăn nổi tiếng nhưng chưa xây dựng được hệ thống nhận diện thương hiệu bài bản. Các câu chuyện văn hóa đằng sau món ăn vẫn chưa được truyền tải đầy đủ tới công chúng và du khách quốc tế.

Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội và các nền tảng số cũng đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động quảng bá ẩm thực. Trong bối cảnh hiện nay, một món ăn ngon chưa đủ để tạo nên sức hút. Điều quan trọng là phải kể được câu chuyện văn hóa phía sau món ăn đó.

PGS.TS Nguyễn Thị Anh Quyên, Trường ĐH Văn hóa Hà Nội cho rằng, Hà Nội cần xây dựng chiến lược và kế hoạch phát huy văn hóa ẩm thực gắn với phát triển các ngành công nghiệp văn hóa để địa phương làm căn cứ triển khai nhiệm vụ. Một mặt, thành phố quy hoạch, đầu tư xây dựng các tour trải nghiệm ẩm thực, sản phẩm văn hóa ẩm thực có trọng tâm, trọng điểm. Xác định các thị trường khách du lịch mục tiêu để xây dựng các chương trình quảng bá phù hợp, hiệu quả.

Tuy nhiên, để tạo nên bước đột phá, Hà Nội cần một chiến lược dài hạn hơn. Trong đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu về di sản ẩm thực, hỗ trợ nghệ nhân và làng nghề, phát triển các sản phẩm du lịch chuyên đề, tăng cường ứng dụng công nghệ số và đẩy mạnh quảng bá quốc tế là những nhiệm vụ cần được quan tâm.

PGS.TS Trần Thị Ngọc Quyên, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu sáng tạo, Trường Đại học Ngoại thương cho rằng việc xây dựng bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa, cần xuất phát từ mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa của Hà Nội để xác định những lĩnh vực trọng tâm và các chỉ số phù hợp. Trong đó, việc đưa ẩm thực vào hệ thống công nghiệp văn hóa là một lựa chọn có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là thế mạnh riêng của Hà Nội. Bộ chỉ tiêu cần phản ánh rõ vai trò và đóng góp của lĩnh vực ẩm thực đối với sự phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Ẩm thực Hà Nội không thiếu những món ăn nổi tiếng. Điều Thủ đô cần lúc này là biến những món ăn ấy thành những đại sứ văn hóa có khả năng kể câu chuyện về con người, lịch sử và bản sắc của vùng đất nghìn năm văn hiến. Khi đó, ẩm thực sẽ không chỉ là sản phẩm phục vụ nhu cầu thưởng thức. Chúng sẽ trở thành những sản phẩm văn hóa mang giá trị kinh tế, góp phần tạo dựng thương hiệu cho Hà Nội trong dòng chảy hội nhập quốc tế. Vì vậy việc đưa ẩm thực vào nhóm ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm không chỉ là một định hướng phát triển mới. Đó còn là cơ hội để những giá trị được lưu giữ qua nhiều thế hệ tiếp tục được phát huy, lan tỏa và đóng góp thiết thực cho sự phát triển bền vững của Thủ đô trong tương lai.