Bài toán nhân lực cho ngành du lịch TPHCM

Nghị quyết số 26-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 ngành du lịch đóng góp trực tiếp 10-12% GDP, đón 45-50 triệu lượt khách quốc tế, tổng thu 80-90 tỷ USD. Quy mô thị trường được mở rộng đồng nghĩa nhu cầu về nhân lực cho ngành du lịch nói chung, trong đó có lĩnh vực khách sạn, lưu trú, dịch vụ, ngày càng lớn.

TPHCM được xác định là một trong ba cực tăng trưởng du lịch của cả nước, hướng tới mục tiêu đón 10-11 triệu lượt khách quốc tế và lọt vào nhóm các thành phố du lịch hàng đầu Đông Nam Á. Sau hợp nhất, quy mô ngành du lịch thành phố được mở rộng đáng kể, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn về nguồn nhân lực, cả về số lượng và chất lượng.

Khảo sát của Hoteljob.vn chỉ rõ, tại TPHCM có đến 89,7% đơn vị được khảo sát đang có nhu cầu tuyển người, chỉ 10,3% cho biết nhân sự tương đối ổn định. Trong số này, 71,8% đánh giá hoạt động tuyển dụng hiện nay ở mức khó hoặc rất khó.

Ông Lê Quốc Việt - CEO Hoteljob.vn cho biết, tình trạng thiếu nhân lực đang tác động trực tiếp tới kế hoạch kinh doanh của nhiều doanh nghiệp. Có những đơn vị chỉ cần tuyển thêm vài người nhưng vẫn không tuyển đủ. Một số doanh nghiệp muốn mở rộng thị trường, đầu tư thêm cơ sở vật chất, phát triển hoạt động kinh doanh nhưng lại lo ngại không có đủ lực lượng lao động để vận hành.

Không chỉ khó tuyển, bài toán giữ người cũng đang trở thành thách thức lớn. Tỷ lệ nghỉ việc bình quân trong ngành được ghi nhận ở mức 18,9% mỗi năm, riêng khối khách sạn 4 sao lên tới 22,4%. Có 35,9% đơn vị có tỷ lệ nhân sự nghỉ việc từ 20% trở lên. Thu nhập thấp và thiếu lộ trình thăng tiến được xác định là những nguyên nhân nổi bật khiến lao động trẻ rời ngành.

Bà Đặng Thị Phương Anh -  Quản lý Phát triển nguồn nhân lực Dự án Du lịch Thuỵ Sĩ vì sự phát triển bền vững tại Việt Nam thông tin, trước hợp nhất, TPHCM có hơn 2.320 cơ sở lưu trú, trong đó khoảng 20 khách sạn 5 sao và 120 khách sạn từ 3 sao trở lên.

Sau hợp nhất, toàn thành phố có khoảng 4.805 cơ sở lưu trú với 106.292 phòng, trong đó có 81 khách sạn 4–5 sao với hơn 17.100 phòng cao cấp. Quy mô cơ sở lưu trú vì vậy đã tăng hơn gấp đôi, đồng thời mở rộng đáng kể phạm vi và mức độ phức tạp của hoạt động quản trị.

Nói về nguồn nhân lực du lịch, bà Võ Ngọc Điệp - Trưởng Phòng Quản lý cơ sở lưu trú du lịch, Sở Du lịch TPHCM nhận định, Đề án phát triển du lịch thành phố lựa chọn kịch bản ngành du lịch đóng góp 12% GRDP vào năm 2030. Theo đó, TPHCM đặt mục tiêu đón 20 triệu lượt khách quốc tế, 67 triệu lượt khách nội địa, với tổng thu du lịch khoảng 684.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 2,4 lần quy mô tổng thu năm 2025.

Theo tính toán của Đề án, đến năm 2030 thành phố cần khoảng 197.000-210.000 phòng, kéo theo nhu cầu rất lớn về nhân lực vận hành hệ thống cơ sở lưu trú. Bà Điệp lưu ý, đây mới là tính toán sơ bộ phục vụ thảo luận và cần tiếp tục được rà soát, cập nhật trên cơ sở số liệu thực tế.

Từ quy mô khoảng 122.000 lao động hiện nay, đến năm 2030 thành phố cần bổ sung bình quân khoảng 17.000-22.000 lao động mỗi năm. Nếu tính thêm nhu cầu thay thế do nghỉ việc, chuyển ngành và biến động lao động, tổng nhu cầu tuyển mới có thể lên tới khoảng 23.000-28.000 người mỗi năm.

Bà Điệp cho biết, mỗi năm các cơ sở đào tạo du lịch tại thành phố chỉ đào tạo khoảng 5.000-6.000 sinh viên chuyên ngành khách sạn. Như vậy, nhu cầu tuyển mới có thể cao hơn 4-6 lần năng lực đào tạo chính quy hiện nay.

Khoảng trống không chỉ nằm ở số lượng. Khoảng 36% lao động chưa qua đào tạo hoặc mới ở trình độ sơ cấp. Ngành còn thiếu đội ngũ quản lý cấp trung, giám sát, trưởng bộ phận và tổng quản lý người Việt có năng lực; đồng thời thiếu nhân sự giỏi ngoại ngữ, có năng lực số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), quản trị doanh thu và khai thác các nền tảng phân phối trực tuyến (OTA).

Thực tế này cho thấy yêu cầu chuyển trọng tâm từ đào tạo theo số lượng sang đào tạo theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp đang trở nên cấp thiết. Cùng với đào tạo chính quy, cần tăng cường đào tạo lại, đào tạo tại chỗ, liên kết giữa cơ sở giáo dục và doanh nghiệp để người học có thể tiếp cận sớm với môi trường làm việc thực tế.

Ông Lê Trương Hiền Hòa - Phó Giám đốc Sở Du lịch TPHCM nhấn mạnh, bài toán nguồn nhân lực hiện nay không chỉ là có đủ người mà phải có đúng người, đúng năng lực và sẵn sàng cho những yêu cầu mới của ngành. Thị trường lao động khách sạn đang thay đổi nhanh cùng với sự phát triển của công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Trong bối cảnh du khách ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, tính cá nhân hóa, tốc độ và sự chuyên nghiệp, người lao động phải liên tục cập nhật kiến thức, kỹ năng và học tập suốt đời để thích ứng với thị trường.