Bản Mông bình yên giữa xứ Mường

Từ gian khó đến những đổi thay

Dọc Quốc lộ 32 qua xã miền núi Thu Cúc, phía Tây tỉnh Phú Thọ, những ngôi nhà khang trang, đường bê tông rộng mở, trường học kiên cố và màu xanh của những cánh rừng đã tạo nên diện mạo mới cho vùng đất từng được biết đến là “cửa ngõ thuốc phiện Tây Bắc”. Theo Bí thư Đảng ủy xã Thu Cúc Trần Khắc Thăng, sự đổi thay ấy là kết quả của quá trình đầu tư đồng bộ, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao dân trí, trong đó có thôn Mỹ Á - bản người Mông duy nhất nằm giữa xứ Mường.

Một cổng làng gắn chữ “Bản Mông bình yên” rất đẹp. Trưởng thôn trẻ Mùa A Cáng (sinh năm 1996) rải chiếu đón khách giữa ngôi nhà mới xây. Rời quân ngũ từ Sư đoàn 316, Mùa A Cáng đầy khát vọng góp sức đổi thay bản Mông quê hương ngay từ ngày đầu trở về. Nuôi bò, trồng keo, chăm ngô nương, anh còn động viên cả bản rời xa ma túy, bỏ hủ tục, cùng nỗ lực sinh kế, nhất là khi được Nhà nước hỗ trợ nông cụ, con giống, kéo điện. “Tuần sau bản sẽ làm con đường 300m chạy lên phía nương cuối Khu 4. Nhà nước hỗ trợ xi măng, Chi ủy gương mẫu đóng góp, tôi và Trưởng ban Công tác Mặt trận Sùng A Nhà chỉ một lượt đi động viên là cả bản ủng hộ chung tay. Có ông Mùa A Ly là bộ đội về hưu còn nhiệt tình hiến tới 500m2 đất”, Trưởng thôn Mùa A Cáng nét mặt tươi rói chỉ tay ra phía núi khi nói về việc mở rộng thêm các tuyến giao thông liên thôn.

Nguồn lực từ những Chương trình MTQG và đồng bộ nhiều giải pháp của xã Thu Cúc, thôn Mỹ Á đang từng bước “thay da, đổi thịt”. Từ ngày đầu thành lập, bản lọt sâu giữa bốn bề núi cao, từng bao năm “tự cung, tự cấp” với củ sắn, măng rừng và có tới 90% là hộ nghèo, chỉ nói tiếng Mông.

Đến nay Mỹ Á chỉ còn một nửa số hộ khó khăn, được khám chữa bệnh miễn phí với 10% người dân được hưởng bảo hiểm y tế, tảo hôn và hôn nhân cận huyết đã chuyển biến tích cực dù còn hủ tục lâu đời. Điện, sóng tivi, internet đã phủ khắp bản. “Mỹ Á chỉ còn 25% dân số mù chữ, 15% dân chưa nói được tiếng phổ thông, và đã có tới 302 em đi học trên xã, 4 sinh viên đại học, 3 sinh viên cao đẳng, 5 học sinh trung cấp”, Chánh Văn phòng Đảng ủy xã Thu Cúc, anh Lê Minh cho biết.

Trưởng ban Công tác Mặt trận Sùng A Nhà dẫn chúng tôi tới thăm gia đình chị Sùng Thị Vân, quê ở Suối Giàng, hiện là mẹ của hai con nhỏ. Từng trải qua nhiều khó khăn do lập gia đình sớm, cuộc sống của chị đang dần ổn định nhờ các chính sách hỗ trợ sinh kế và việc làm của chồng. Cuộc sống gia đình chị từng bước cải thiện nhờ được hỗ trợ máy móc, phương tiện sản xuất từ các tiểu dự án thuộc chương trình mục tiêu quốc gia.

Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Mỹ Á cho biết, hiện thôn chỉ còn vài trường hợp tảo hôn chứ không nhiều như trước. “Nhà nào cũng có con em đi học, Mặt trận thì quyết liệt tuyên truyền, bà con giờ nhận thức khác hẳn ngày xưa rồi”, anh Sùng A Nhà nói.

Chung sức giữ bình yên cho bản

Cái tên “Bản Mông bình yên” ra đời bởi nó từng không bình yên. Theo Bí thư Đảng ủy xã Thu Cúc Trần Khắc Thăng, thôn Mỹ Á được xã đặc biệt quan tâm khi năm ngoái xóa tới 35 ngôi nhà tạm. Dù hôn nhân cận huyết và tảo hôn chưa giải quyết triệt để, lại là xóm núi bị các đối tượng “đạo lạ” trái phép hoạt động lôi kéo, nên Công an xã thường xuyên bám sát, cùng mọi lực lượng giúp đỡ dân, cùng ăn, cùng ở, cùng làm, từng bước tuyên truyền pháp luật như mưa núi thấm dần. Cách đây không lâu, một nhóm đối tượng lạ móc nối với mấy hộ dân dưới vỏ bọc từ thiện để gieo ý đồ xấu, đã kịp thời bị ngăn chặn.

Những già làng, người uy tín gắn tính cộng đồng và người nghèo từng rất dễ bị lợi dụng, đã cùng tạo “lũy bản” đồng hành với tất cả thành viên Ban Công tác Mặt trận. Một thế trận được phân công chặt chẽ, Bí thư Sùng A Lâu, Trưởng thôn Mùa A Cáng, người Mặt trận Sùng A Nhà, đảng viên Mùa A Su, Mùa A Ly…, vừa gương mẫu lao động, vừa trẻ khỏe phản ứng nhanh, đã luôn là chỗ dựa bền chặt của cả bản mà nền nếp, kỷ cương pháp luật để giữ bình yên và kiến tạo sức sống mới. “Chi bộ đã lập nhóm Zalo, lại có Mặt trận số, vừa cập nhật chỉ đạo, vừa áp sát việc dân, lại nắm bắt nhanh chuyện bản. Rất hiệu quả”, Trưởng thôn Mùa A Cáng nói.

Mỹ Á bây giờ hộ nào tang lễ, cấp cứu bệnh nhân, san nền, kéo gỗ, dựng nhà, có ngay bàn tay đoàn kết cả bản. Những dự án MTQG được tập huấn khoa học kỹ thuật kỹ lưỡng, và dân bản đã lên đồi trồng quế, trồng keo giống mới, nuôi lợn đàn, từng bước mở ra hướng thoát nghèo. “Chúng tôi đề xuất trao máy nông cụ, hỗ trợ giống và chủ động giúp vay tín dụng cho chính những hộ từng bị kẻ xấu lôi kéo. Hiệu quả ngay mà”, Trưởng thôn tâm sự cách làm khéo của Chi ủy khi dẫn chúng tôi tới thăm nhà anh Chảo A Chầu, một gia đình từng có “đạo lạ” dẫn dụ. Bây giờ anh Chầu còn sẵn sàng thường trực đi khắp xóm sửa máy giúp bản vì rất thạo sử dụng.

Mô hình “Bản Mông bình yên” Mỹ Á được duy trì từ năm 2021 và vinh dự được Bộ Công an công nhận. Đảng ủy xã Thu Cúc cho biết một mô hình mới có tầm chiến lược diện rộng được tiếp nối mang tên “Bản Mông văn hóa, an toàn và phát triển” đã chính thức được triển khai. Sau hàng chục năm, ký ức về một thời du canh du cư, cuộc sống tạm bợ của người Mông bản Mỹ Á đang “thay da, đổi thịt”, xa dần tập tục lạc hậu, có Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tưng bừng và không còn heo hút, lầy lội như cảnh xứ núi thuở nào.

Những mô hình hỗ trợ của Nhà nước dồn về Mỹ Á. Từng có Chương trình 135, lại có hỗ trợ phân bón của Công ty Supe và Phốt phát Lâm Thao, có Viện Nghiên cứu Chè đến cầm tay chỉ việc, có Công ty Lâm nghiệp Tam Sơn nhượng đất, có lực lượng Thanh niên xung kích của Tỉnh đoàn Phú Thọ thường xuyên đến làm tình nguyện… Nhiều hộ đã tiết kiệm đầu tư mua đất trồng rừng, mua sắm các nông cụ phục vụ sản xuất, xây dựng nhà cửa khang trang, mua ô tô làm phương tiện...