Báo chí cách mạng Việt Nam trước bài toán kiến tạo giá trị mới

Từ AI đến hệ sinh thái giá trị mới

Tại Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026 khai mạc chiều 25/9 tại Quảng Ninh, nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, công nghệ đang chuyển từ một công cụ hỗ trợ thành một phần ngày càng quan trọng trong hạ tầng hoạt động của tòa soạn.

Đáng chú ý là sự xuất hiện của Agentic AI - những hệ thống có khả năng thực hiện liên tiếp nhiều tác vụ theo mục tiêu được giao. Khi AI tham gia sâu hơn vào quy trình nghiệp vụ, tòa soạn không thể chỉ đặt câu hỏi sử dụng công cụ nào, mà phải tính đến việc tổ chức lại quy trình, dữ liệu, hạ tầng và nguồn nhân lực.

Một dịch chuyển đáng chú ý khác là từ “AI trong truyền thông” sang “truyền thông trong AI”. Nếu trước đây độc giả tìm kiếm thông tin rồi truy cập trang báo, thì các hệ thống AI ngày càng trở thành giao diện trực tiếp cung cấp câu trả lời tổng hợp. Nội dung báo chí vẫn được sử dụng nhưng lượng truy cập trở lại nguồn tin gốc không còn được bảo đảm.

Điều này đặt ra yêu cầu mới về khả năng được AI nhận diện, trích dẫn, cơ chế cấp phép và chia sẻ giá trị. Cùng với đó là những rủi ro về thông tin sai lệch, “ảo giác” AI, deepfake và bản quyền.

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, khi thông tin do AI tạo ra ngày càng phổ biến, độ tin cậy và tính kiểm chứng trở thành lợi thế quan trọng của báo chí. AI không thể được coi là nguồn tin; nội dung do AI tạo ra không thể đưa nguyên văn lên mặt báo. Nguồn tin phải được bảo vệ, bản quyền được tôn trọng và việc sử dụng AI phải minh bạch.

Từ góc độ quản lý, ông Lưu Đình Phúc, Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho rằng chuyển đổi số không nên chỉ dừng ở xây dựng hệ sinh thái số hay phát triển nội dung số, mà cần hướng tới xây dựng một hệ sinh thái giá trị báo chí trong không gian phát triển mới.

Theo ông Lưu Đình Phúc, các cơ quan báo chí cần xác định AI được sử dụng ở cấp độ nào, vào việc gì và thống nhất cách sử dụng trong toàn cơ quan. Thay vì triển khai tràn lan, cần thử nghiệm theo từng bước, đánh giá chất lượng, rủi ro, chi phí trước khi đưa vào vận hành chính thức.

AI cũng đặt lại bài toán kinh tế báo chí. Nguồn thu của các cơ quan báo chí có thể được đa dạng hóa từ quảng cáo, dịch vụ, bản quyền, sự kiện, thương mại, affiliate, B2B và các sản phẩm dựa trên dữ liệu. Tuy nhiên, việc tìm kiếm nguồn thu mới phải gắn với thế mạnh cốt lõi của từng cơ quan báo chí, tránh phân tán nguồn lực.

Ông Trần Xuân Toàn, Phó Tổng Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh - Truyền hình TPHCM, Tổng Biên tập Báo Tuổi Trẻ cho rằng cần nghiên cứu cơ chế để các nền tảng AI trả phí khi khai thác, sử dụng nội dung báo chí; tăng cường chế tài đối với việc tự ý khai thác nội dung báo chí để tạo ra sản phẩm khác nhằm thu lợi; đồng thời đẩy mạnh đào tạo nhân lực trong quá trình chuyển đổi số.

Khi video trở thành cuộc đua về nguồn lực

Nếu AI đang làm thay đổi cách tòa soạn vận hành thì việc sản xuất sản phẩm báo chí theo hình thức video cho thấy rõ sức ép từ thị trường nội dung số. Công chúng ngày càng ưu tiên nội dung trực quan, ngắn gọn, nhưng sản xuất video chất lượng đòi hỏi nhân lực, thiết bị, thời gian và chi phí lớn.

Từ thực tiễn Quảng Ninh, nhà báo Nguyễn Thế Lãm, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, Chủ tịch Hội Nhà báo TP Quảng Ninh cho biết đơn vị đang mở rộng sản phẩm trên nền tảng số, phối hợp phát triển nội dung truyền hình trên VTVgo, đồng thời khai thác dữ liệu truyền hình để sản xuất video ngắn cho báo điện tử và mạng xã hội.

Tuy nhiên, mở rộng sản phẩm cũng đồng nghĩa với áp lực về nguồn lực. Trong bối cảnh tinh gọn tổ chức bộ máy, nhân sự giảm nhưng khối lượng công việc tăng, Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh tập trung ứng dụng công nghệ, tổ chức lại quy trình và đào tạo theo hướng một người có thể đảm nhiệm nhiều công việc nhưng vẫn bảo đảm chất lượng.

Cho rằng chi phí sản xuất video tại toà soạn vẫn là bài toán lớn, ông Phạm Văn Hiếu, Tổng Biên tập Báo VnExpress chia sẻ: “Hiện nguồn thu quảng cáo của VnExpress được sử dụng để bù đắp một phần chi phí sản xuất video. Thực tế này cho thấy không phải cứ có thêm nền tảng, thêm định dạng là tạo thêm giá trị tương ứng. Nội dung chỉ thực sự tạo ra giá trị khi đáp ứng nhu cầu công chúng, củng cố thương hiệu và tạo nguồn lực quay trở lại tòa soạn”.

Ở một hướng khác, ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) cho rằng các cơ quan báo chí cần xác định rõ thế mạnh riêng thay vì chạy theo tất cả xu hướng công nghệ.

“Với VOV, gốc vẫn là phát thanh. Vì vậy, bên cạnh việc phát triển đa phương tiện, chúng tôi tiếp tục tập trung phát triển mạnh nội dung âm thanh”, ông Phạm Mạnh Hùng nói.

Ngoài ra, các ý kiến tại Diễn đàn còn tập trung vào các vấn đề như: Kho bản quyền quốc tế đối với các cơ quan báo chí; Kinh nghiệm tổ chức, vận hành và phát triển; Tìm kiếm nguồn thu và xây dựng những mô hình hợp tác, liên kết giữa các cơ quan báo chí…

Phát biểu bế mạc Diễn đàn, ông Lê Quốc Minh cho rằng trong không gian phát triển mới, công nghệ có thể giúp tòa soạn sản xuất hiệu quả hơn. Nhưng nền tảng của báo chí vẫn là sự thật, trách nhiệm xã hội và niềm tin công chúng. Làm chủ công nghệ, phát huy thế mạnh riêng và xây dựng một hệ sinh thái giá trị phù hợp sẽ là những yếu tố quan trọng để báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục phát triển trong môi trường truyền thông mới. Việc chia sẻ kinh nghiệm, cách làm và cả những khó khăn trong thực tiễn sẽ giúp các tòa soạn hiểu nhau hơn, từ đó có thể hỗ trợ nhau trong quá trình phát triển.