Bạo lực học đường thời số hóa

Từ mâu thuẫn TikTok đến tấn công bằng AI

Ngày 26/3, Công an phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk, cho biết đơn vị đang củng cố hồ sơ để xử lý hai nhóm học sinh mang hung khí đi đánh nhau vì mâu thuẫn trên Tiktok. Trước đó, đêm 23/3, Công an phường Ea Kao nhận tin báo của người dân về việc có hai nhóm thiếu niên mang theo gạch, đá, gậy tụ tập tại hẻm 25 đường Mai Thị Lựu (phường Ea Kao) đánh nhau.

Ngay trong đêm, Công an phường Ea Kao đã chỉ đạo các tổ nghiệp vụ khẩn trương vào cuộc điều tra, truy xét kịp thời, không có học sinh bị thương. Qua điều tra, công an làm rõ có 15 thiếu niên của hai nhóm liên quan vụ việc. Trong đó có 13 nam và 2 nữ đều đang là học sinh cấp 2 của một số trường trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

Tại Hà Nội, ngày 10/3, hai nữ sinh của lớp 11A5, trường THPT Ngô Gia Tự (phường Phúc La) đã quay video cận mặt bạn cùng lớp và đăng tải lên mạng xã hội. Sau khi phát hiện thông tin, giáo viên chủ nhiệm lớp đã tiến hành trao đổi với phụ huynh và yêu cầu học sinh gỡ bài. Tuy nhiên, sau khi được chấn chỉnh, hai nữ sinh vẫn tiếp tục cắt ghép ảnh bằng trí tuệ nhân tạo (AI), tạo video chế giễu, bôi nhọ bạn học. Các video này đều được đăng tải lên mạng xã hội.

Thống kê của Bộ GDĐT, giai đoạn 2021–2023 cả nước ghi nhận gần 700 vụ với hơn 2.000 học sinh liên quan; riêng năm học 2023–2024 xảy ra 466 vụ, giảm đáng kể so với năm trước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy bức tranh không hề “dễ thở” hơn, bởi bạo lực học đường ngày càng biến tướng tinh vi, đặc biệt là bạo lực tinh thần và bạo lực trên không gian mạng – những dạng khó phát hiện nhưng gây tổn thương sâu sắc và kéo dài. Theo Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, bắt nạt trên môi trường mạng đang gia tăng, đặc biệt ở trẻ em khi không gian kỹ thuật số ngày càng mở rộng và phát triển mạnh mẽ.

Chìa khóa là phòng ngừa từ sớm

Để giải quyết vấn đề này, trước hết cần chuyển từ tư duy “xử lý khi xảy ra” sang “phòng ngừa từ sớm”. Theo TS Nguyễn Quỳnh Phương - Phó trưởng Khoa Chính trị, tâm lý và giáo dục thể chất (Trường Đại học Hải Phòng), giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và nhận diện hành vi bạo lực phải được thực hiện thường xuyên trong nhà trường. Điều này không chỉ dừng ở lý thuyết mà cần gắn với các hoạt động trải nghiệm, tình huống thực tế để học sinh biết cách kiểm soát cảm xúc và giải quyết mâu thuẫn một cách tích cực.

Quan điểm này cũng tương đồng với nhận định của PGS.TS Trần Thành Nam - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội). Chuyên gia này cho rằng giới trẻ hiện nay đang thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc, dễ bị kích động, vì vậy giáo dục cảm xúc cần trở thành một nội dung cốt lõi.

Bên cạnh đó, vai trò của giáo viên đặc biệt quan trọng trong phòng ngừa bạo lực học đường. Không chỉ truyền đạt kiến thức, giáo viên cần trở thành “người quan sát tâm lý”, kịp thời nhận diện những thay đổi bất thường ở học sinh để can thiệp sớm, ngăn chặn hành vi bạo lực từ khi còn manh nha. Song song, nhà trường cần xây dựng hệ thống tư vấn tâm lý chuyên nghiệp, tạo không gian an toàn để học sinh chia sẻ và được hỗ trợ kịp thời.

Một hướng đi đáng chú ý là ứng dụng AI trong giám sát, cảnh báo sớm. TPHCM đã yêu cầu các trường thiết lập nhiều kênh tiếp nhận thông tin như hộp thư góp ý, đường dây nóng, camera và nền tảng số để học sinh phản ánh. Dữ liệu được thu thập, phân tích nhằm nhận diện nhóm có nguy cơ, từ đó xây dựng biện pháp can thiệp phù hợp. Đây là bước chuyển từ xử lý bị động sang phòng ngừa chủ động trong bối cảnh bạo lực lan sang môi trường mạng.

Cùng với đó là sự phối hợp liên ngành giữa công an, y tế và các tổ chức đoàn thể trong tuyên truyền, hỗ trợ và xử lý vụ việc. TPHCM cũng tăng cường kiểm soát nội dung trên mạng, hạn chế thông tin độc hại ảnh hưởng đến học sinh.