Bảo tồn nghiêm ngặt tính toàn vẹn của di sản sau vinh danh

Tại Hội nghị tổng kết công tác xây dựng Hồ sơ di sản văn hóa thế giới Quần thể di tích và dnah thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Công Sơn, Kiếp Bạc vừa diễn ra tại Hà Nội, về công tác xây dựng Hồ sơ đề cử, bà Nguyễn Thị Hạnh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh cho biết, quá trình hoàn thiện Hồ sơ khoa học Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử được triển khai mạnh mẽ từ năm 2020, sau khi Thủ tướng Chính phủ đồng ý về nguyên tắc việc mở rộng nghiên cứu hồ sơ liên tỉnh. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt phức tạp bởi phạm vi di sản trải rộng trên nhiều địa phương, gồm hàng trăm di tích, danh thắng gắn với lịch sử Phật giáo Trúc Lâm và văn hóa dân tộc Việt Nam.

Ngay từ những ngày đầu, ba địa phương đã xác định đây không chỉ là một hồ sơ di sản đơn thuần mà còn là hành trình khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của không gian văn hóa Yên Tử. Nhiều hội nghị, hội thảo khoa học trong nước và quốc tế được tổ chức với sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành về lịch sử, khảo cổ, tôn giáo, di sản văn hóa, địa chất và bảo tồn.

Một trong những thách thức lớn nhất là việc lựa chọn các điểm di tích tiêu biểu đưa vào hồ sơ đề cử. Từ tổng số 214 di tích thuộc nhiều khu vực khác nhau, các chuyên gia đã nghiên cứu, sàng lọc để lựa chọn những cụm di tích tiêu biểu nhất phản ánh đầy đủ giá trị của Phật giáo Trúc Lâm, quá trình hình thành không gian văn hóa Yên Tử cũng như mối liên kết lịch sử – tâm linh giữa các vùng di sản.

Trong quá trình làm việc với UNESCO và ICOMOS, hồ sơ nhiều lần được chỉnh sửa, bổ sung nhằm làm rõ giá trị nổi bật toàn cầu, tính xác thực và tính toàn vẹn của di sản. Không chỉ dừng ở công tác chuyên môn, hành trình xây dựng hồ sơ còn là một chiến dịch ngoại giao văn hóa quy mô lớn. Nhiều đoàn công tác của Việt Nam đã tới Pháp để đối thoại trực tiếp với ICOMOS, gặp gỡ lãnh đạo UNESCO và các nước thành viên Ủy ban Di sản thế giới nhằm giới thiệu sâu hơn về giá trị của quần thể di sản.

Các cuộc vận động quốc tế được tiến hành bài bản, liên tục với sự tham gia của Bộ Ngoại giao, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam cùng lãnh đạo ba địa phương. Năm 2025, Việt Nam còn tổ chức Chương trình “Ngày tìm hiểu về Việt Nam” để quảng bá sâu rộng giá trị văn hóa, lịch sử và tâm linh của Yên Tử tới ngoại giao đoàn các nước. Việc được UNESCO ghi danh không chỉ góp phần nâng tầm vị thế văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế mà còn tạo động lực mới cho phát triển du lịch văn hóa, kinh tế di sản và liên kết vùng.

Và thực tế cho thấy, ngay sau khi được ghi danh, lượng khách tới các điểm di tích thuộc quần thể đã tăng mạnh. Trong những tháng đầu năm 2026, Khu di tích và danh thắng Yên Tử đón hơn 1 triệu lượt khách, tăng trên 122% so với cùng kỳ năm trước. Nhiều điểm di tích khác như Bạch Đằng, chùa Bổ Đà hay chùa Thanh Mai cũng ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng.

Ông Hoàng Đạo Cương - Thứ trưởng Bộ VHTTDL đề nghị tỉnh Quảng Ninh phối hợp chặt chẽ với TP Hải Phòng và tỉnh Bắc Ninh, các cơ quan liên quan tiếp tục tập trung triển khai nghiêm túc các khuyến nghị của UNESCO và ICOMOS. Đồng thời, khẩn trương hoàn thiện Kế hoạch quản lý di sản thế giới; xây dựng cơ chế phối hợp liên tỉnh hiệu quả, thực chất; tăng cường nghiên cứu chuyên sâu các giá trị nổi bật toàn cầu của di sản, nhất là hệ thống di sản văn hóa phi vật thể gắn với Phật giáo Trúc Lâm và vai trò trung tâm của cộng đồng trong gìn giữ, thực hành di sản. Đặc biệt, cần quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới.

Theo đó, trong thời gian tới, Bộ VHTTDL sẽ tiếp tục đồng hành cùng các địa phương trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc; tăng cường hướng dẫn chuyên môn, hoàn thiện cơ chế, chính sách; đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản văn hóa; gắn bảo tồn với phát triển du lịch văn hóa bền vững, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.