Biến kho tàng văn hóa dân gian thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ

Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam là Hội do Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ sưu tầm, nghiên cứu, phổ biến và truyền dạy văn hóa văn nghệ dân gian các dân tộc Việt Nam. Nhiệm kỳ vừa qua, trong điều kiện khó khăn, công việc sưu tầm, nghiên cứu của Hội vẫn có được nhiều thành tích đáng khích lệ, với một số lượng lớn các công trình tham dự xét giải thưởng và nhiều đầu sách được xuất bản. Công tác phát triển hội viên được duy trì. Số lượng hội viên trẻ tăng lên đáng kể so với nhiệm kỳ trước.

Tại các địa phương, hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam cũng có sự đóng góp tốt vào các giải thưởng 5 năm của hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật các tỉnh thành phố. Hội viên tích cực tham gia vào việc sưu tầm, nghiên cứu văn hóa dân gian của các dân tộc trên địa bàn tỉnh nhằm bảo vệ, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc tại các địa phương.

Một nét mới trong nhiệm kỳ qua đó là sự kết hợp của các chi hội trong một khu vực nhằm mở ra diễn đàn giao lưu, trao đổi kinh nghiệm hoạt động. Đây là hình thức cần được nhân rộng và phát triển trong thời gian tới.

Nhiệm kỳ mới, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đề ra nhiều nhiệm vụ trọng tâm, trong đó đẩy mạnh triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Hội đặt mục tiêu chiến lược là đổi mới toàn diện hoạt động, trọng tâm đột phá là công cuộc chuyển đổi số, xác định việc số hóa là giải pháp sống còn để bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể trong kỷ nguyên công nghệ. Đồng thời tích cực phổ biến văn hóa truyền thống trên các nền tảng không gian mạng, tiếp cận mạng xã hội để thu hút giới trẻ.

Để văn hóa dân gian được tiếp nối, sáng tạo bởi thế hệ trẻ

Phát biểu tại Đại hội, Phó Chủ tịch Trần Thắng cho biết, văn hóa dân gian là cội nguồn nuôi dưỡng tâm hồn, cốt cách, bản lĩnh và sức sống mãnh liệt của dân tộc Việt Nam qua hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước. Đó không chỉ là những giá trị được lưu truyền từ quá khứ, mà còn là nguồn lực tinh thần, là điểm tựa để dân tộc ta bồi đắp sức mạnh nội sinh, vượt qua khó khăn, thử thách và vững bước phát triển.

Nhìn lại nhiệm kỳ VIII vừa qua, trong điều kiện còn nhiều khó khăn, thách thức, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đã không ngừng nỗ lực, đoàn kết, đổi mới và đạt được những kết quả rất rõ nét, đáng trân trọng. Hội đã bám sát các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam; triển khai toàn diện, đồng bộ và có hiệu quả các mặt công tác, góp phần nâng cao vai trò, vị thế của Hội trong đời sống văn hóa của đất nước.

Theo Phó Chủ tịch Trần Thắng, Đại hội lần thứ IX của Hội diễn ra trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta đang nỗ lực phấn đấu thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, đòi hỏi phải phát huy cao độ mọi nguồn lực, trong đó văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần, là mục tiêu và là động lực nội sinh quan trọng của sự phát triển bền vững của đất nước.

Phó Chủ tịch Trần Thắng đề nghị, để hiện thực hóa những mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể mà Đại hội đề ra, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò của văn hóa dân gian trong xây dựng con người và phát triển đất nước. Với tư cách là Hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ và là thành viên của MTTQ Việt Nam, Hội cần tiếp tục quán triệt, cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam.

Đặc biệt cần làm cho mỗi hội viên, mỗi nghệ nhân thấm nhuần sâu sắc vai trò, sứ mệnh cao cả của mình; từ đó khơi dậy khát vọng cống hiến, sức sáng tạo và trách nhiệm trao truyền các giá trị văn hóa, biến kho tàng văn hóa dân gian thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Cùng với đó, Hội cần làm tốt hơn nữa công tác bảo tồn, kế thừa và trao truyền di sản qua các thế hệ. Hội cần tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nghệ nhân và cộng đồng; chú trọng phát hiện, bồi dưỡng thế hệ trẻ, nhất là những người có năng lực và niềm say mê văn hóa truyền thống.

"Trong nhiệm kỳ tới, mỗi di sản được nghiên cứu, sưu tầm không chỉ được lưu giữ trong sách vở, bảo tàng hay hồ sơ, mà quan trọng hơn là phải tìm được cách để tiếp tục sống trong cộng đồng, hiện diện trong đời sống văn hóa và được tiếp nối, sáng tạo bởi công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ" - Phó Chủ tịch Trần Thắng gợi mở.

Phó Chủ tịch Trần Thắng cũng đề nghị, Hội cần đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động để thích ứng với bối cảnh mới, tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số trong bảo tồn và lan tỏa văn hóa dân gian, đặc biệt triển khai kịp thời và hiệu quả các nội dung đã được cụ thể hóa trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết MTTQ Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031; tiếp tục xây dựng các hình thức truyền thông trên nền tảng số phù hợp với công chúng và giới trẻ, đưa văn hóa dân gian đến gần hơn với công chúng thông qua các nền tảng số.

Đồng thời Hội cần nghiên cứu, đề xuất với Đảng, Nhà nước những cơ chế, chính sách phù hợp để chăm lo, động viên đội ngũ hội viên, nhà nghiên cứu và đặc biệt là các nghệ nhân dân gian ở những vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Họ chính là những người thầm lặng, vượt qua nhiều khó khăn để gìn giữ “hồn cốt” của dân tộc. Việc tôn vinh, đãi ngộ và tạo điều kiện để các nghệ nhân truyền dạy di sản cho thế hệ sau là việc làm vô cùng cấp thiết và có ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

"MTTQ Việt Nam với sứ mệnh đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, tập hợp và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, khẳng định sẽ luôn đồng hành, sát cánh, tạo mọi điều kiện thuận lợi để Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam hoạt động hiệu quả, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam" - Phó Chủ tịch Trần Thắng nhấn mạnh, đồng thời tin tưởng Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam sẽ gặt hái được nhiều thành tựu to lớn hơn nữa, xứng đáng với sự tin cậy của Đảng, Nhà nước và niềm tin, kỳ vọng của Nhân dân.