Bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư: Các trường đại học đề xuất gì?
Dự thảo quy định mới về bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư nhận được nhiều ý kiến góp ý từ các cơ sở giáo dục đại học, tập trung vào việc ghi nhận sáng chế, công trình đặc thù, tiêu chí đánh giá theo từng ngành và yêu cầu ngoại ngữ. Các trường cho rằng, trao quyền tự chủ cần đi cùng hệ thống tiêu chuẩn rõ ràng, định lượng được và phù hợp với đặc thù đào tạo, nghiên cứu.
Đề xuất ghi nhận đầy đủ kết quả nghiên cứu
Tại hội nghị lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư do Bộ GDĐT tổ chức chiều 7/11, nhiều đại diện cơ sở giáo dục đại học đánh giá cao định hướng tăng quyền tự chủ cho các trường.
Tuy nhiên, các ý kiến cũng đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục điều chỉnh một số tiêu chí để bảo đảm phù hợp với thực tiễn, tránh bỏ sót những đóng góp khoa học có giá trị.
Một trong những vấn đề được đề cập là cách ghi nhận kết quả nghiên cứu, đặc biệt trong bối cảnh giáo dục đại học đang thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm khoa học.
PGS.TS Hoàng Tùng - Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cho biết, theo tinh thần Nghị quyết 57, các hoạt động đổi mới sáng tạo và phát triển văn bằng sáng chế đang được thúc đẩy.
Tuy nhiên, dự thảo hiện chưa đề cập nhiều đến kết quả nghiên cứu thể hiện qua các văn bằng sáng chế. Ông kiến nghị Ban soạn thảo xem xét bổ sung nội dung này vào các điều kiện tối thiểu khi đánh giá, bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư.
Đề xuất này đặt ra vấn đề về cách đánh giá thành tích khoa học trong bối cảnh hiện nay: bên cạnh bài báo quốc tế, những kết quả nghiên cứu được ứng dụng, bảo hộ sở hữu trí tuệ và chuyển giao vào thực tiễn cũng cần được xem xét tương xứng.
Ở góc độ đặc thù ngành đào tạo, PGS.TS Nguyễn Lân Hùng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, kiến nghị bổ sung cơ chế ghi nhận các công trình sách giáo khoa do giảng viên sư phạm chủ trì, tổng chủ biên, chủ biên. Đồng thời, cần tính đến hoạt động bồi dưỡng, tập huấn giáo viên và hướng dẫn sinh viên thực tập sư phạm.
Theo ông, đây là những đóng góp gắn trực tiếp với nhiệm vụ đào tạo, phát triển đội ngũ nhà giáo và phục vụ cộng đồng của các trường sư phạm. Nếu chỉ tập trung vào các tiêu chí công bố khoa học, một số đóng góp chuyên môn đặc thù có thể chưa được phản ánh đầy đủ.
Cần tiêu chí linh hoạt theo từng lĩnh vực
Một nhóm kiến nghị khác tập trung vào yêu cầu ngoại ngữ và cách phân loại ngành trong đánh giá ứng viên.
Đại diện Đại học Đà Nẵng, GS.TS Bùi Văn Ga đề nghị không giới hạn ngoại ngữ trong một số ngôn ngữ cụ thể mà cần mở rộng theo yêu cầu công việc chuyên môn của từng ngành, lĩnh vực. Ngoài tiếng Anh, ứng viên có thể sử dụng những ngoại ngữ phù hợp với đặc thù chuyên môn.
Ông cũng đề nghị quy định rõ thời hiệu tiếp nhận thông tin phản ánh, khiếu nại, tố cáo đối với ứng viên, bảo đảm việc tiếp nhận diễn ra trước thời điểm họp hội đồng để có đủ thời gian xem xét, xử lý, tránh ảnh hưởng đến quyền lợi của ứng viên và hoạt động của hội đồng.
Đối với khối ngành Sức khỏe, GS.TS Trần Huy Thịnh, Trường Đại học Y Hà Nội, cho rằng lĩnh vực này có những đóng góp lớn về nghiên cứu khoa học, đào tạo và phục vụ cộng đồng. Chất lượng, tỷ lệ trích dẫn và sức ảnh hưởng của các công bố khoa học trong lĩnh vực Sức khỏe tương đương với khối ngành 1.
Vì vậy, ông đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc xếp nhóm ngành Sức khỏe vào nhóm ngành 1 và nâng hệ số áp dụng tương ứng.
Một kiến nghị đáng chú ý khác của GS.TS Trần Huy Thịnh là cần lượng hóa tối đa những nội dung có thể định lượng, hạn chế các quy định mang tính định tính. Theo ông, khi có nhiều ứng viên cùng cạnh tranh một vị trí, những tiêu chí thiếu rõ ràng có thể dẫn đến khiếu nại, thắc mắc, gây khó khăn cho cơ sở giáo dục đại học trong quá trình triển khai.
Những ý kiến này cho thấy yêu cầu xây dựng một bộ tiêu chuẩn chung nhưng vẫn phải tính đến sự khác biệt giữa các lĩnh vực. Một công trình nghiên cứu trong khối kỹ thuật, sức khỏe hay khoa học xã hội có thể có hình thức và giá trị đóng góp khác nhau, do đó cần cơ chế đánh giá phù hợp, tránh áp dụng máy móc một thước đo.
Tự chủ phải đi cùng trách nhiệm giải trình
Theo dự thảo, chức danh giáo sư, phó giáo sư sẽ gắn với vị trí việc làm, nhiệm vụ và nguồn lực của cơ sở giáo dục đại học. Các trường được chủ động tuyển chọn cạnh tranh, trong khi Nhà nước ban hành chuẩn tối thiểu và thực hiện hậu kiểm.
Dự thảo xác định ba nhóm năng lực cốt lõi gồm giảng dạy và kết quả đào tạo; nghiên cứu, sáng tạo tri thức và uy tín khoa học; phát triển tập thể và phục vụ cộng đồng. Trọng số tối thiểu tương ứng là 30%, 30% và 20%. Số công bố tối thiểu dự kiến là 12 đối với ứng viên phó giáo sư và 20 đối với ứng viên giáo sư trên các tạp chí loại 1.
Trước những kiến nghị của các trường, Thứ trưởng Phạm Quang Hưng cho biết Ban soạn thảo sẽ tiếp tục tiếp thu, làm rõ các vấn đề về số lượng, cơ cấu chức danh, ngành đặc thù, tiêu chuẩn chuyên gia phản biện và điều khoản chuyển tiếp. Việc xây dựng quy định cần bảo đảm chặt chẽ nhưng khả thi, phù hợp với tính đặc thù và trách nhiệm giải trình của từng cơ sở giáo dục.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, việc trao quyền bổ nhiệm cho các trường sẽ tạo môi trường cạnh tranh trong thu hút và phát triển đội ngũ giáo sư, phó giáo sư. Ứng viên có thể nộp hồ sơ ở nhiều trường, việc bổ nhiệm có thể thực hiện vào bất kỳ thời điểm nào trong năm thay vì theo đợt như trước. Tuy nhiên, cạnh tranh phải gắn với minh bạch, đánh giá công tâm, khách quan; đồng thời tăng cường hậu kiểm, thanh tra và giám sát.