Bộ tiêu chí mỗi xã một sản phẩm OCOP: Nhấn mạnh đánh giá từ cộng đồng
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm mỗi xã một sản phẩm tới đây sẽ đề cao đánh giá về sản phẩm và sức mạnh cộng đồng, sau đó mới tới chất lượng sản phẩm.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT), sau hơn 7 năm triển khai thực hiện Chương trình đánh giá, phân hạng sản phẩm mỗi xã một sản phẩm OCOP (giai đoạn: 2018-2020 và 2021-2025) cho thấy Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP đã lan toả mạnh mẽ, rộng khắp cả nước.
Tính đến tháng 12/2025, cả nước có 18.234 sản phẩm OCOP đạt 3 sao trở lên (13.756 sản phẩm so với năm 2020, tăng 9.367 sản phẩm so với năm 2022, vượt 1,82 lần chỉ tiêu giao theo Quyết định số 919/QĐ-TTg ngày 1/8/2022 của Thủ tướng Chính phủ), trong đó 71,4% sản phẩm 3 sao, 27,7% sản phẩm 4 sao, 126 sản phẩm 5 sao, còn lại là tiềm năng 5 sao; 9.820 chủ thể OCOP, trong đó có 33,4% là hợp tác xã, 26,5% là doanh nghiệp nhỏ, 32,6% là cơ sở sản xuất/hộ kinh doanh, còn lại là tổ hợp tác.
Tuy nhiên, Bộ NNMT cho biết, theo phản ánh của một số địa phương, Bộ tiêu chí vẫn còn tồn tại, hạn chế như: Một số chỉ tiêu khó đo đếm, đánh giá chính xác, như: vùng nguyên liệu, chất lượng cảm quan; cơ cấu điểm của một số tiêu chí chưa phù hợp với định hướng, yêu cầu trong bối cảnh mới, như: phát triển kinh tế tư nhân, chuyển đổi số; một số nội dung chưa thực sự phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và bộ máy quản lý nhà nước sau sáp nhập. Điều này cần thiết phải xây dựng, hoàn thiện Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP.
Theo Thứ trưởng Bộ NNMT Nguyễn Hoàng Hiệp, Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm mỗi xã một sản phẩm OCOP được Bộ xây dựng dựa trên cơ sở kế thừa Bộ tiêu chí đã áp dụng trong giai đoạn 2021-2025, vì vậy vẫn tiếp tục quy định các nhóm sản phẩm tham gia OCOP gồm 6 nhóm: Thực phẩm; Đồ uống; Dược liệu và sản phẩm từ dược liệu; Thủ công mỹ nghệ; Sinh vật cảnh; và Dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch.
Điểm mới ở chỗ, có sự phân hạng sản phẩm OCOP gồm 3 phần: Phần A: Các tiêu chí đánh giá về sản phẩm và sức mạnh cộng đồng (40 điểm), gồm: Tổ chức sản xuất; phát triển sản phẩm; sức mạnh cộng đồng; Phần B: Các tiêu chí đánh giá về khả năng tiếp thị (25 điểm), gồm: Tiếp thị; câu chuyện về sản phẩm; Phần C: Các tiêu chí đánh giá về chất lượng sản phẩm (35 điểm), gồm: Chỉ tiêu cảm quan, dinh dưỡng, tính độc đáo của sản phẩm; tiêu chuẩn sản phẩm; khả năng xuất khẩu, phân phối tại thị trường quốc tế.
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp giải thích, sự phân hạng trên nhằm đảm bảo phù hợp với định hướng tiếp cận và yêu cầu triển khai của Chương trình OCOP, nâng cao vai trò và giá trị cộng đồng (vùng nguyên liệu địa phương, sử dụng lao động địa phương), đảm bảo giá trị, tính đặc trưng của sản phẩm thông qua câu truyện sản phẩm.
Về phân hạng sản phẩm OCOP được căn cứ vào kết quả đánh giá sản phẩm và tổng điểm. Như vậy, tổng điểm đánh giá cho mỗi sản phẩm tối đa là 100 điểm và được phân thành 5 hạng: Hạng 5 sao: Tổng điểm trung bình đạt từ 90 đến 100 điểm, là sản phẩm đặc trưng, có thương hiệu, đạt tiêu chuẩn chất lượng cao và hội tụ điều kiện để xuất khẩu. Hạng 4 sao: Tổng điểm trung bình đạt từ 70 đến dưới 90 điểm, là sản phẩm đặc trưng, từng bước có thương hiệu, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và tiếp cận thị trường tốt, có tiềm năng nâng cấp lên hạng 5 sao. Hạng 3 sao: Tổng điểm trung bình đạt từ 50 đến dưới 70 điểm, là sản phẩm có đặc thù, có sự ổn định về chất lượng, được quản lý và thương mại ổn định, có thể nâng cấp lên hạng 4 sao. Hạng 2 sao: Tổng điểm trung bình đạt từ 30 đến dưới 50 điểm, là sản phẩm bước đầu hình thành chất lượng, có thể tiếp tục nâng cấp để nâng lên hạng 3 sao. Hạng 1 sao: Tổng điểm trung bình đạt dưới 30 điểm, là sản phẩm sơ khai, chưa được thương mại, có thể nâng cấp lên hạng 2 sao.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, quy định công tác đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP được chia làm 2 cấp: cấp tỉnh và cấp trung ương. Theo đó, UBND cấp tỉnh đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP 3 sao và 4 sao; Bộ NNMT chủ trì, phối hợp với các bộ ngành đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP 5 sao (cấp quốc gia).
“Bộ tiêu chí OCOP là sự cụ thể hóa về tiếp cận, định hướng phát triển sản phẩm OCOP, phù hợp với thực tiễn sau 8 năm thực hiện. Đồng thời, được điều chỉnh theo hướng nâng cao chất lượng, đặc trưng, thương hiệu sản phẩm gắn với yêu cầu của thị trường; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và phát triển theo hướng xanh, bền vững trong sản xuất, chế biến sản phẩm OCOP; khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân, sự tham gia của phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số” - Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp chia sẻ.
