Bộ trưởng Bộ GDĐT: Yêu cầu mới đòi hỏi ngành giáo dục quyết tâm hơn

Trước thềm khai giảng năm học 2026-2027, phóng viên Báo Đại đoàn kết có cuộc trao đổi với Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) Hoàng Minh Sơn về những nhiệm vụ, yêu cầu đặt ra đối với ngành Giáo dục trong giai đoạn mới.

Đổi mới cách thức quản trị nhà trường

Phóng viên: Thưa Bộ trưởng, năm học 2026-2027, các trường phổ thông trên cả nước sẽ bước vào năm học đầu tiên sau khi thực hiện sắp xếp, sáp nhập. Bộ GDĐT có những định hướng, chỉ đạo gì để các trường nhanh chóng ổn định, phát huy lợi thế và khắc phục những khó khăn sau sáp nhập?

Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn: Về mặt tích cực, khi thực hiện sắp xếp sẽ tối ưu hóa được đội ngũ nhà giáo, những người đang làm công tác quản lý có thể xem xét chuyển sang giảng dạy trực tiếp. Đó là những người thầy, người cô rất giỏi chuyên môn và có kinh nghiệm, khi trực tiếp đứng lớp sẽ mang lại chất lượng giảng dạy cho học sinh, đồng thời khắc phục tình trạng thiếu giáo viên hiện nay.

Khi sáp nhập, một giáo viên giỏi trước đây chỉ dạy một trường thì nay có thể dạy nhiều phân hiệu. Học sinh sẽ được học thầy giỏi ở từng môn học. Trước khi sáp nhập, ở trường này có thể thiếu giáo viên môn học này, trường kia thiếu môn kia thì khi một trường có quy mô lớn hơn rõ ràng đội ngũ giáo viên sử dụng sẽ tốt hơn.

Điều quan trọng là sáp nhập không ảnh hưởng đến việc tiếp cận giáo dục của học sinh. Học sinh ở đâu vẫn học ở đấy và thậm chí thuận lợi hơn.

Thách thức đặt ra khi sắp xếp là quy mô trường lớp sẽ lớn hơn, trong khi số lượng cán bộ quản lý, hiệu trưởng, hiệu phó giảm đi. Vì vậy cần phải có một mô hình quản trị mới, đổi mới cách thức quản trị nhà trường, không thể quản lý hành chính theo cách thuần túy.

Bộ GDĐT đã ban hành văn bản hướng dẫn - như là khung quản trị cho các trường phổ thông với quy mô lớn.

Sắp tới, Bộ sẽ triển khai nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia để hỗ trợ các nhà trường. Tất cả sử dụng trên một nền tảng số chung. Như vậy, kết hợp giữa hướng dẫn về mặt phân quyền, phân trách nhiệm trong hoạt động của nhà trường, tổ chức hoạt động của nhà trường và công cụ nền tảng số, tin tưởng rằng sẽ nâng cao được năng lực quản trị và từ đó nâng cao hiệu quả, chất lượng hoạt động của các cơ sở giáo dục sau khi sắp xếp.

Trong giai đoạn đầu thực hiện sáp nhập trường học, một số cán bộ quản lý từ vị trí hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trở lại làm giáo viên có thể còn những tâm tư, trong khi yêu cầu và nhiệm vụ của ngành giáo dục ngày càng lớn. Bộ trưởng nhìn nhận những khó khăn này như thế nào và cần có giải pháp gì để các trường sau sáp nhập không chỉ lớn hơn về quy mô mà còn nâng cao chất lượng giáo dục?

- Tôi rất chia sẻ với những suy nghĩ, tâm tư của đội ngũ nhà giáo và với tư cách là Bộ trưởng, tôi rất cảm ơn đội ngũ nhà giáo vì tinh thần sẵn sàng nhận nhiệm vụ. Các thầy cô vì việc chung, vì lợi ích chung, mang tới cho các em học sinh chất lượng giáo dục tốt nhất.

Trong giai đoạn đầu sắp xếp sẽ có những xáo trộn. Bộ GDĐT cùng với Bộ Nội vụ đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định về chính sách để trong điều kiện có thể thực hiện chế độ chính sách tốt nhất cho đội ngũ nhà giáo.

Trong quá trình sắp xếp các địa phương cũng sẽ có trách nhiệm điều chỉnh, bố trí đội ngũ giáo viên. Có thể qua sắp xếp sẽ bố trí được giáo viên đi lại gần nhà hơn, thuận lợi hơn trong việc giảng dạy. Bên cạnh đó, các địa phương cũng có những chính sách riêng để động viên đối với nhà giáo. Điều này rất quan trọng bởi tất cả chất lượng giáo dục cuối cùng quyết định ở đội ngũ nhà giáo.   

Thời gian tới, Bộ GDĐT sẽ tiếp tục tham mưu Chính phủ ban hành các chính sách đối với đội ngũ nhà giáo theo đúng quy định của Luật Nhà giáo, để không chỉ là vấn đề đãi ngộ về tiền lương như Luật Nhà giáo đề ra là xếp cao nhất trong hệ thống bảng lương hành chính sự nghiệp, mà còn là sự ghi nhận, tôn vinh, đánh giá của cả xã hội đối với nhà giáo. Khi thực hiện được tốt các chính sách đối với nhà giáo và đề cao vai trò của nhà giáo thì đội ngũ nhà giáo mới yên tâm công tác và cống hiến cho công việc.

Việc sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường học không chỉ đặt ra ở bậc phổ thông mà cả ở giáo dục đại học. Thưa Bộ trưởng, lộ trình thực hiện việc này trong thời gian tới sẽ như thế nào?

- Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã đưa ra những chủ trương rất cụ thể. Bộ Chính trị đã Kết luận và Chính phủ đã ban hành Chương trình hành động, giao Bộ GDĐT chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tổ chức sắp xếp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ sở giáo dục đại học.

Thời gian cũng rất cụ thể. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ sắp xếp tinh gọn, giảm tối thiểu 30% đầu mối và chuyển quản lý về địa phương. Bộ GDĐT đã phối hợp với các bộ, ngành, có báo cáo tổng hợp và đề xuất phương án triển khai trong tháng 9/2026, hoàn thành trước 1 tháng theo yêu cầu trong Kết luận của Bộ Chính trị.

Đối với các cơ sở giáo dục đại học vấn đề sẽ khó hơn. Các cơ sở giáo dục đại học hầu hết có quy mô lớn, ngành nghề đào tạo, phân khúc, sứ mạng, chiến lược khác nhau. Có thể trước mắt sẽ có những khó khăn, nhưng về lâu dài việc sắp xếp tổ chức lại là để hệ thống mạnh hơn.

Từng cơ sở giáo dục đại học sẽ mạnh hơn, loại bỏ được những cơ sở, những nơi đào tạo chất lượng kém, hoạt động kém hiệu quả. Để cuối cùng, chúng ta có thể đào tạo được nguồn nhân lực chất lượng cao, chất lượng vượt trội đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ GDĐT đang hoàn thiện đề án, từng bước cùng các bộ, ngành để sắp xếp đến đâu chắc đến đó, từ đó có được hệ thống, mạng lưới đại học hoạt động hiệu quả và chất lượng.

Tạo nền tảng để triển khai mạnh mẽ hơn

Thưa Bộ trưởng, năm học mới đã đến, cũng là thời điểm ngành Giáo dục triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị được một năm. Bộ trưởng đánh giá thế nào về những kết quả nổi bật sau một năm thực hiện Nghị quyết?

- Có thể nói sau năm đầu tiên các chủ trương, định hướng của Nghị quyết 71 đã cơ bản được thể chế hóa đầy đủ. Về mặt tư duy, nhận thức đã có chuyển biến rất mạnh trong toàn xã hội. Giáo dục và đào tạo được đặt trong sự quan tâm và được đặt trong trọng tâm phát triển kinh tế - xã hội của cả nước cũng như của các địa phương.

Các thể chế, chính sách, đặc biệt là các chính sách đối với nhà giáo, đối với người học, các chính sách về trao quyền tự chủ, phân cấp, phân quyền cho các cơ sở giáo dục được hoàn thiện. Các cơ chế chính sách về tài chính cũng đã được chuẩn bị.

Nhìn chung, sau 1 năm triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã tạo nền tảng để triển khai mạnh mẽ hơn trong những năm tới.

Bên cạnh những kết quả đạt được, đâu là những điểm theo Bộ trưởng chưa được như mong muốn và sẽ là những nhiệm vụ quan trọng cần triển khai trong năm học mới này?

- Kết quả đạt được sau năm đầu tiên triển khai 71-NQ/TW là rất đáng ghi nhận. Những giải pháp thực hiện trong năm qua rất quan trọng. Như chủ trương xây dựng trường học ở các xã biên giới, chủ trương sắp xếp trường học tạo ra những tác động rất mạnh, những chính sách đối với người học các ngành học cơ bản, kỹ thuật then chốt hay công nghệ chiến lược cũng có tác động ngay.... Còn rất nhiều các chính sách khác nữa. Nhưng tác động của chính sách sẽ phải cần thêm thời gian.

Năm học tới còn nhiều việc phải làm. Trước hết là việc tiếp tục mở rộng cơ hội học tập, bảo đảm tiếp cận giáo dục công bằng, chất lượng cho mọi đối tượng, các vùng miền. Thứ hai là phải tiếp tục giữ kỷ cương, an toàn trường học, phòng chống bạo lực, gian lận, tiêu cực. Và thứ ba là phải tiếp tục thực hiện nhiệm vụ rất quan trọng, đó là chuẩn bị nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế - xã hội đất nước, nhất là trong các lĩnh vực then chốt và chiến lược.

Thách thức đặt ra là mặc dù cơ chế chính sách như vậy, nhưng việc tổ chức thực hiện, năng lực tổ chức thực hiện còn khác nhau giữa các nơi. Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, cần phải phân bổ và sử dụng sao cho hiệu quả cũng là thách thức.

Đặt người học vào trung tâm đổi mới

Bộ trưởng vừa nhắc tới việc giữ vững kỷ cương, nghiêm túc trong thi cử. Bộ GDĐT sẽ tiếp tục thực hiện mục tiêu “học thật, thi thật, nhân tài thật” như thế nào, để học sinh không học chỉ vì thi mà phát triển năng lực, trở thành những công dân tốt?

- Việc đẩy lùi tiêu cực, gian lận trong học tập và thi cử là một nhiệm vụ rất lớn; không thể ngày một ngày hai, mà cần nhiều thời gian và phải kiên trì để tiếp tục triển khai quyết liệt.

Để thực hiện được nhiệm vụ này trước hết trong ngành Giáo dục phải thay đổi. Bắt đầu từ việc đổi mới đánh giá, bao gồm đánh giá trong học tập, tổ chức thi cử để đánh giá thực chất. Đánh giá thành tích của các trường cũng phải thay đổi, điều chỉnh lại những tiêu chí chỉ số đánh giá về hoạt động của một nhà trường, hoạt động giáo dục tại một địa phương. Rồi đánh giá thế nào là một giáo viên, một nhà giáo hoàn thành tốt nhiệm vụ, đánh giá như thế nào là học sinh hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập.

Từ việc thay đổi đánh giá sẽ có hành động cụ thể để điều chỉnh từ chương trình, sách giáo khoa cho đến phương pháp dạy học. Bộ GDĐT đang xây dựng, hoàn thiện Bộ chỉ số phát triển giáo dục, bao gồm chỉ số phát triển giáo dục địa phương và chỉ số cho từng cơ sở giáo dục đại học. Những chỉ số đưa ra sẽ đi vào bản chất chứ không đi vào thành tích. Chỉ số này phản ánh đúng chất lượng, điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục của các nhà trường và từng địa phương.

Bên cạnh đó, Bộ cũng đang xây dựng chương trình hành động để tiếp tục thực hiện tốt hơn văn hóa học đường, kỷ cương trong dạy học và thi cử, ứng xử đối với nhà giáo và đối với học sinh... Để có được môi trường học tập kỷ cương, thực sự an toàn, lành mạnh bên cạnh sự nỗ lực của ngành Giáo dục rất cần sự vào cuộc của toàn xã hội.

Áp lực thi cử, bệnh thành tích, dạy thêm, học thêm vẫn là những vấn đề xã hội quan tâm. Theo Bộ trưởng, đâu là vấn đề cần ưu tiên xử lý để người học thực sự được đặt ở vị trí trung tâm?

- Đây là những vấn đề tồn tại trong thời gian dài. Muốn giải quyết phải phân tích rõ nguyên nhân để có giải pháp phù hợp.

Với áp lực dạy thêm, học thêm và những tiêu cực phát sinh, trước hết phải nhìn lại vì sao có áp lực thi cử, vì sao có nhu cầu học thêm, dạy thêm.

Một trong những nguyên nhân là trường lớp chưa đủ, chưa đủ chỗ học cho học sinh. Năm nay, số học sinh vào lớp 10 tăng khoảng 20% so với năm học 2025-2026. Cùng với đó là áp lực cạnh tranh vào trường công lập lớp 10 rất lớn, trong khi các trường chuyên biệt cũng tạo thêm áp lực.

Khi chuẩn bị đủ trường lớp, giáo viên, mục tiêu quan trọng là bảo đảm đủ chỗ học cho các em. Cùng với đó, cần đổi mới cách tiếp nhận học sinh vào học thay vì chỉ gọi là tuyển sinh. Khi các em được tiếp nhận vào nơi học tập phù hợp, áp lực thi cử sẽ giảm.

Khi giảm áp lực thi cử, áp lực dạy thêm, học thêm cũng giảm và sẽ giảm được nhiều tiêu cực khác.

Một năm học mới bắt đầu, trước những yêu cầu đặt ra đối với ngành Giáo dục trong giai đoạn mới, Bộ trưởng muốn gửi gắm điều gì về quyết tâm và nỗ lực của toàn ngành?

- Giáo dục và đào tạo là sự nghiệp của toàn dân và luôn luôn được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và của toàn xã hội. Trong bối cảnh mới vai trò của giáo dục và đào tạo còn được quan tâm hơn rất nhiều, đặc biệt là trực tiếp từ lãnh đạo cao nhất của Đảng, Nhà nước.

Trong bối cảnh mới yêu cầu đặt ra đối với giáo dục và đào tạo lớn hơn, thách thức cũng nhiều hơn, đòi hỏi ngành Giáo dục phải trách nhiệm hơn, quyết tâm hơn và nỗ lực lớn hơn để thích ứng, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.

Sự quyết tâm, nỗ lực của toàn ngành thể hiện ngay trong chủ đề năm học mới, đó là: "Đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất". Tôi tin tưởng rằng đội ngũ nhà giáo với tâm huyết, trách nhiệm nghề nghiệp vì sự phát triển chung của ngành Giáo dục và sự phát triển, tiến bộ người học sẽ làm hết mình để chuyển hóa những chính sách, những cơ chế thành kết quả cụ thể, thực chất.

Học sinh, sinh viên hôm nay sẽ là chủ nhân tương lai của đất nước sau này. Các em sinh viên năm nay vào năm thứ nhất đại học đến năm 2030 sẽ tốt nghiệp ra trường. Trong mục tiêu phát triển đất nước, các em sẽ là lực lượng nòng cốt đóng góp vào tăng trưởng, mô hình phát triển mới của đất nước.

Các cháu học sinh năm nay vào lớp 1 có lẽ đến năm 2045 sẽ ra trường ở trình độ đại học. Các cháu sẽ là những chủ nhân trong giai đoạn phát triển rất mới của đất nước.

Những đổi mới hôm nay trong mỗi nhà trường tác động rất quan trọng tới sự phát triển của các em sau này, nguồn nhân lực sau này, con người sau này, chủ nhân đất nước sau này.

Chúng tôi sẽ nỗ lực hết mình đi cùng với các nhà trường, nhà giáo, các em học sinh, sinh viên quyết tâm đáp ứng được sự quan tâm, quan tâm đặc biệt, sự kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đối với ngành Giáo dục.

Trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!