Bóng cười đang hủy hoại giới trẻ

Trong vài năm trở lại đây, việc sử dụng “bóng cười” – thực chất là khí nitrous oxide (N₂O) – xuất hiện ngày càng phổ biến trong giới trẻ, nhất là tại các quán bar, karaoke, tụ điểm giải trí ban đêm. Không ít người coi đây chỉ là một “thú vui thời thượng”, ít nguy hiểm hơn các chất kích thích khác. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng tại các cơ sở điều trị tâm thần và thần kinh cho thấy, loại khí này tiềm ẩn những nguy cơ nghiêm trọng đối với cả thể chất lẫn tinh thần.

Tại  buổi Hội thảo Truyền thông Giáo dục Sức khỏe với chủ đề “Bóng cười: ‘Nước mắt’ sau những cuộc vui” do Viện Sức khỏe Tâm thần vừa tổ chức, BKCKII. Lê Thị Phương Thảo, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, sức hấp dẫn của bóng cười nằm ở cơ chế tác động trực tiếp và nhanh chóng lên hệ thần kinh trung ương. Khi hít khí N₂O, chất này nhanh chóng đi vào máu, tác động lên não bộ, kích thích giải phóng dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn, khoái cảm. Người sử dụng có thể cảm thấy lâng lâng, cười không kiểm soát, giảm lo âu chỉ sau vài giây.

Bên cạnh đó, N₂O còn gây hiệu ứng an thần nhẹ, tạo cảm giác “lơ lửng”, tách rời khỏi thực tại. Chính trạng thái này khiến nhiều người trẻ xem bóng cười như một công cụ “xả stress” nhanh chóng. Tuy nhiên, cảm giác hưng phấn chỉ kéo dài trong vài phút. Khi tác dụng hết nhanh, người sử dụng dễ rơi vào trạng thái hụt hẫng và tiếp tục hút thêm quả khác để duy trì cảm giác khoái cảm. Việc sử dụng lặp lại liên tục trong thời gian ngắn khiến liều lượng tăng nhanh, từ vài quả lên đến hàng chục, thậm chí hàng trăm quả trong một đêm.

Một trong những ngộ nhận nguy hiểm là cho rằng bóng cười “không gây nghiện”. BSCKII. Lê Thị Phương Thảo lý giải, dù không gây hội chứng cai vật vã rõ rệt như ma túy truyền thống, N₂O vẫn tạo ra sự lệ thuộc về mặt tâm thần. Não bộ ghi nhớ cảm giác hưng phấn và thôi thúc người sử dụng lặp lại hành vi, khiến việc từ bỏ trở nên khó khăn hơn nhiều so với tưởng tượng.

Điều đáng lo ngại là sau những phút hưng phấn ngắn ngủi, hậu quả để lại có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí vĩnh viễn. Khí N₂O được xác định là tác nhân làm bất hoạt vitamin B12 – một vi chất thiết yếu đối với hệ thần kinh. Khi vitamin B12 bị thiếu hụt kéo dài, lớp myelin bảo vệ dây thần kinh bị tổn thương, dẫn đến thoái hóa sợi trục thần kinh và tổn thương tủy sống.

“Trên thực tế, nhiều bệnh nhân nhập viện trong tình trạng tê bì tay chân, đi lại loạng choạng, yếu liệt chi, thậm chí mất khả năng vận động. Đáng chú ý, những tổn thương này không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn kéo theo rối loạn tâm thần. Viện Sức khỏe Tâm thần từng tiếp nhận các ca bệnh trẻ tuổi có biểu hiện loạn thần sau thời gian dài sử dụng bóng cười, với các triệu chứng như hoang tưởng bị theo dõi, ảo giác, suy giảm trí nhớ và rối loạn cảm xúc” – BS. Thảo nêu thực trạng và nhấn mạnh, đây là hệ quả tất yếu khi não bộ bị tác động lặp đi lặp lại bởi các chất gây ảo giác. Việc sử dụng bóng cười kéo dài khiến hệ thống dẫn truyền thần kinh bị rối loạn, làm thay đổi nhận thức, hành vi và khả năng kiểm soát cảm xúc của người bệnh. Trong nhiều trường hợp, quá trình điều trị không chỉ dừng lại ở bổ sung vitamin B12 hay phục hồi chức năng vận động, mà còn cần can thiệp tâm lý, điều trị chuyên sâu về tâm thần trong thời gian dài.

Trước thực trạng này, chuyên gia khuyến cáo người dân, đặc biệt là giới trẻ, tuyệt đối không thử bóng cười dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả chỉ một lần. Khi có các dấu hiệu bất thường như tê bì tay chân, mệt mỏi kéo dài, khó tập trung, rối loạn cảm xúc hoặc xuất hiện ảo giác sau khi sử dụng, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và can thiệp kịp thời.

“Nụ cười từ bóng cười là nụ cười giả tạo, nhưng nỗi đau và sự tàn phế mà nó để lại là hoàn toàn có thật” - chuyên gia nhấn mạnh, đồng thời kêu gọi gia đình, nhà trường và xã hội tăng cường truyền thông, giáo dục để ngăn chặn nguy cơ từ loại khí tưởng chừng vô hại này.