Cải cách thủ tục Hải quan theo hướng hiện đại hoá, số hoá: Tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp

Xử lý hồ sơ được thực hiện chủ yếu trên hệ thống điện tử

Nghị định số 08/2015/NĐ-CP và Nghị định số 59/2018/NĐ-CP trong gần một thập kỷ thực thi đã đóng vai trò quan trọng trong cải cách thủ tục hải quan, tạo thuận lợi cho đầu tư, thương mại. Tuy nhiên, trước những thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh, yêu cầu quản lý hiện đại và sự ra đời của nhiều văn bản pháp luật mới, một số quy định đã bộc lộ hạn chế, chồng chéo hoặc không còn phù hợp.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đã xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị định số 167/2025/NĐ-CP nhằm sửa đổi, bổ sung toàn diện các quy định liên quan đến thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát và kiểm soát hải quan, bảo đảm thống nhất với Luật Hải quan sửa đổi tại Luật số 90/2025/QH15 và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đặc biệt là các FTA thế hệ mới như EVFTA, CPTPP.

Một trong những điểm nhấn nổi bật của Nghị định số 167/2025/NĐ-CP là việc cắt giảm, đơn giản hóa mạnh mẽ thủ tục hành chính, hướng tới mục tiêu hải quan số, hải quan thông minh. Theo đó, thành phần hồ sơ hải quan được tinh giản đáng kể, nhiều loại giấy tờ không còn phải nộp, xuất trình dưới dạng bản giấy; việc khai báo, xử lý hồ sơ được thực hiện chủ yếu trên hệ thống điện tử.

Nghị định đã bãi bỏ hoặc đơn giản hóa nhiều loại chứng từ trong hồ sơ hải quan đối với hàng hóa quá cảnh, trung chuyển, tái nhập, tái xuất, phương tiện vận tải xuất nhập cảnh; đồng thời thu hẹp tối đa các trường hợp được phép khai trên tờ khai giấy, qua đó thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi hoàn toàn sang phương thức điện tử. Đây là bước tiến quan trọng nhằm rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí tuân thủ và hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý.

Đáng chú ý, quy định về kiểm tra chuyên ngành cũng được sửa đổi theo hướng kết nối, chia sẻ dữ liệu qua Cổng thông tin một cửa quốc gia, tiến tới chấm dứt yêu cầu nộp hồ sơ giấy ngay trong năm 2025, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về chuyển đổi số quốc gia.

Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, thúc đẩy chuỗi cung ứng

Nghị định số 167/2025/NĐ-CP tiếp tục hoàn thiện chính sách ưu tiên đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp bán dẫn và các doanh nghiệp theo định hướng đổi mới sáng tạo. Việc cắt giảm điều kiện, thành phần hồ sơ khi đề nghị áp dụng chế độ ưu tiên đã giúp giảm đáng kể chi phí tuân thủ, đồng thời đưa chương trình doanh nghiệp ưu tiên (AEO) của Việt Nam tiệm cận với chuẩn mực quốc tế của Tổ chức Hải quan thế giới.

Bên cạnh đó, quy định mới về xuất khẩu, nhập khẩu tại chỗ đã tháo gỡ một trong những vướng mắc lớn nhất thời gian qua liên quan đến điều kiện “không có hiện diện tại Việt Nam” của thương nhân nước ngoài. Theo đó, hàng hóa được giao, nhận tại Việt Nam theo chỉ định của thương nhân nước ngoài sẽ được thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu tại chỗ một cách thống nhất, minh bạch, giúp doanh nghiệp cắt giảm chi phí trung gian, rút ngắn thời gian giao dịch và thúc đẩy hình thành các chuỗi cung ứng liên hoàn ngay trong nước.

Ông Âu Anh Tuấn – Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết, các sửa đổi của pháp luật hải quan đã tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp tổ chức sản xuất, gia công, lắp ráp và xuất khẩu ngay tại Việt Nam, góp phần nâng cao giá trị gia tăng nội địa và sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Cùng với việc hoàn thiện thể chế, cơ quan hải quan cũng tích cực tiếp nhận, giải đáp kịp thời các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai Nghị định, qua đó củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp. Đồng thời, doanh nghiệp xuất nhập khẩu được khuyến nghị chủ động chuẩn hóa dữ liệu, hồ sơ trên môi trường số, nâng cao năng lực quản trị nội bộ, quản lý rủi ro và đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin để thích ứng với lộ trình hải quan số.

Việc triển khai đồng bộ Luật Hải quan sửa đổi, Nghị định số 167/2025/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn không chỉ góp phần hiện đại hóa công tác quản lý hải quan mà còn tạo nền tảng quan trọng để thúc đẩy thương mại, thu hút đầu tư, bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế bền vững.

Giới chuyên gia đánh giá những cải cách của ngành hải quan là tất yếu để đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh xuất hiện ngày càng nhiều mô hình kinh tế mới, phương thức kinh doanh dựa trên công nghệ và nền tảng số, đặc biệt trong các lĩnh vực như công nghệ tài chính, trí tuệ nhân tạo và thương mại điện tử.