Cần đánh giá động cơ, mục đích và khả năng chăm sóc trẻ của người nhận nuôi

Bộ Tư pháp vừa tổ chức Hội nghị lấy ý kiến góp ý đối với Hồ sơ dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi).

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nêu rõ, qua quá trình tổng kết, đánh giá thực tiễn thi hành Luật Nuôi con nuôi trong thời gian qua, có thể thấy việc đề xuất sửa đổi Luật là cần thiết và cơ bản bám sát những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Hiện nay, trên thực tế tồn tại nhiều loại hình tổ chức với cách thức hoạt động khác nhau, tuy nhiên, cơ chế pháp lý đối với các tổ chức này vẫn chưa thật sự rõ ràng. Có những tổ chức hoạt động rất tích cực trong việc nắm bắt nhu cầu, kết nối thông tin và hỗ trợ các bên liên quan, nhưng cũng có những trường hợp phát sinh bất cập. Vì vậy, cần nghiên cứu kỹ để có cơ chế quản lý phù hợp, vừa phát huy được vai trò hỗ trợ, vừa bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm.

Cần xác định rõ mục đích của chính sách nuôi con nuôi là bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ em, mục tiêu cuối cùng không phải là tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người nhận nuôi, mà là bảo đảm trẻ em được sống trong môi trường gia đình phù hợp, được chăm sóc, giáo dục và phát triển toàn diện. Do đó, các điều kiện về sức khỏe, kinh tế, năng lực pháp lý và các tiêu chí liên quan vẫn cần được duy trì ở mức cần thiết. Bên cạnh các tiêu chí mang tính định lượng, cần nghiên cứu các giải pháp phù hợp để đánh giá động cơ, mục đích và khả năng chăm sóc trẻ của người nhận nuôi, mặc dù đây là những yếu tố khó lượng hóa.

Tại Hội nghị, các đại biểu đánh giá dự thảo Luật lần này đã có nhiều điểm mới tích cực. Theo đó, đề xuất nhiều nội dung liên quan đến về khái niệm nuôi con nuôi trong nước và nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài; về hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi; về quan hệ giữa cha mẹ đẻ và con sau khi cho làm con nuôi, lấy trẻ em làm trung tâm, tăng cường trách nhiệm bảo vệ trẻ em và từng bước tiếp cận theo hướng đề cao vai trò của công tác xã hội trong lĩnh vực nuôi con nuôi.

Các đại biểu cho rằng, vai trò của công tác xã hội trong quy trình nuôi con nuôi cần được quy định rõ hơn và mang tính bắt buộc, thay vì chỉ dừng lại ở mức hỗ trợ. Bà đề nghị quy định theo hướng người làm công tác xã hội phải tham gia trực tiếp trong toàn bộ quá trình, bao gồm: đánh giá nhu cầu của trẻ em; đánh giá điều kiện của người được nhận làm con nuôi; đánh giá năng lực của người nhận con nuôi; hỗ trợ gia đình trước, trong và sau quá trình nhận nuôi; đồng thời theo dõi, hỗ trợ việc hòa nhập của trẻ sau khi hoàn tất thủ tục nuôi con nuôi.

Đồng thời, nghiên cứu quy định UBND cấp xã và cơ quan đại diện được sử dụng người làm công tác xã hội hoặc các cơ sở cung cấp dịch vụ công tác xã hội tại địa phương để thực hiện việc kiểm tra, theo dõi, hỗ trợ tâm lý và đánh giá tình hình phát triển của trẻ em được nhận làm con nuôi.

Dự thảo quy định người nhận con nuôi phải đáp ứng các điều kiện theo pháp luật Việt Nam; đối với người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài còn phải đáp ứng các điều kiện theo pháp luật nơi họ thường trú. Tuy nhiên, một số quy định cụ thể vẫn chưa thật sự rõ ràng. Cụ thể là dự thảo quy định trong trường hợp đặc biệt người nhận con nuôi có thể hơn người được nhận làm con nuôi trên 50 tuổi. Quy định như vậy chưa xác định giới hạn tối đa, do đó cần quy định theo hướng xác định rõ giới hạn tuổi tối đa, bảo đảm tính minh bạch và thống nhất trong thực hiện.

Cần nghiên cứu bổ sung quy định về khoảng cách tuổi tối thiểu trong các trường hợp nhận con nuôi giữa những người có quan hệ thân thích trong gia đình. Khoảng cách này có thể từ 10 đến 15 tuổi nhằm bảo đảm sự chênh lệch thế hệ và phù hợp với bản chất của quan hệ cha mẹ - con.