Cảnh báo viêm não Nhật Bản “vào mùa”

Bệnh viện Nhi đồng TPHCM đang điều trị hai trường hợp viêm não Nhật Bản rất nặng. Cả hai bệnh nhi đều rơi vào tình trạng hôn mê sâu, phụ thuộc máy thở và đã phải mở khí quản để duy trì hô hấp.

Trường hợp thứ nhất là nam sinh 16 tuổi, quê Vĩnh Long, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Đầu tháng 5, sau buổi học, em xuất hiện sốt, mệt mỏi, đau đầu và nôn ói. Gia đình đưa trẻ đi khám tại cơ sở y tế địa phương, được chẩn đoán sốt xuất huyết và điều trị ngoại trú.

Tuy nhiên, chỉ sau hai ngày, bệnh diễn tiến nhanh. Trẻ sốt liên tục, đau đầu dữ dội, chóng mặt, nói không rõ nghĩa rồi rơi vào trạng thái nói sảng. Bệnh nhi phải đặt nội khí quản tại tuyến trước và chuyển khẩn cấp lên Bệnh viện Nhi đồng TPHCM. Sau nhiều ngày hồi sức tích cực tại đây, trẻ vẫn hôn mê, phải mở khí quản và tiếp tục phụ thuộc máy thở.

Trường hợp thứ hai là bé trai 10 tuổi ở Cà Mau. Ban đầu, trẻ sốt cao tới 41 độ C, sau dùng thuốc hạ sốt có giảm nhiệt. Sang ngày hôm sau, trẻ tiếp tục sốt, đau đầu, đau họng và được chẩn đoán viêm amidan. Đến ngày thứ ba, bé bất ngờ co giật tại nhà, đau đầu dữ dội, giảm tri giác và ăn uống kém. Sau nhập viện, hiện bệnh nhi vẫn hôn mê, phụ thuộc máy thở và đã được mở khí quản.

Từ đầu năm đến nay, Bệnh viện Nhi đồng TPHCM đã tiếp nhận 7 trường hợp viêm não Nhật Bản, trong đó có 2 trẻ tử vong và 2 bệnh nhi đang điều trị trong tình trạng rất nặng.

Các bác sĩ lưu ý, hai trường hợp trên đặc biệt đáng chú ý vì đều xảy ra ở trẻ lớn. Đây là nhóm tuổi mà nhiều gia đình thường không còn kiểm tra lại lịch tiêm chủng. Không ít phụ huynh chỉ nhớ con từng được tiêm vaccine lúc nhỏ, nhưng không biết trẻ đã hoàn thành đầy đủ các mũi cơ bản và mũi nhắc theo khuyến cáo hay chưa.

Theo BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, viêm não Nhật Bản lưu hành quanh năm tại Việt Nam nhưng thường tăng mạnh từ tháng 4 đến tháng 10, đặc biệt trong tháng 6 và tháng 7. Vì đặc điểm này, bệnh thường được gọi là “bệnh mùa hè”.

Khác với nhiều bệnh truyền nhiễm lây trực tiếp từ người sang người, viêm não Nhật Bản lây qua muỗi Culex, thường được gọi là muỗi ruộng. Virus lưu hành tự nhiên ở các vật chủ như lợn, trâu, bò, ngựa và nhiều loài chim hoang dã. Khi muỗi hút máu từ động vật mang virus rồi tiếp tục đốt người, virus có thể được truyền sang cơ thể người và gây bệnh.

Mùa hè tại Việt Nam hội tụ nhiều yếu tố thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển, gồm nhiệt độ cao, độ ẩm lớn và mưa nhiều. Các ao hồ, ruộng lúa, kênh rạch, mương máng, vùng trũng ngập nước trở thành nơi muỗi Culex sinh sản. Sau những đợt mưa kéo dài, mật độ muỗi có thể tăng nhanh, kéo theo nguy cơ lây truyền virus.

Bên cạnh yếu tố khí hậu, mùa hè cũng là thời điểm trẻ thay đổi môi trường sinh hoạt. Nhiều trẻ về quê thăm ông bà, đi du lịch, tham gia hoạt động ngoài trời, vui chơi ở sân vườn, ruộng lúa, ao hồ hoặc khu vực gần chuồng trại chăn nuôi. Đây là những nơi có thể gần môi trường sống của muỗi Culex và các vật chủ mang virus.

Chuyên gia cũng lưu ý, quan niệm viêm não Nhật Bản chỉ là bệnh ở nông thôn không còn phù hợp. Quá trình đô thị hóa, mở rộng vùng ven đô, giao thương giữa các địa phương và thay đổi môi trường sống của muỗi truyền bệnh khiến ranh giới nguy cơ ngày càng mờ nhạt.

Viêm não Nhật Bản hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn, kiểm soát co giật, chống phù não và xử trí biến chứng. Khi bệnh đã diễn tiến nặng, trẻ có thể tử vong hoặc để lại di chứng thần kinh lâu dài như rối loạn vận động, chậm phát triển, giảm khả năng học tập, co giật kéo dài.

Dấu hiệu ban đầu của bệnh có thể giống nhiều bệnh nhiễm trùng khác như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn, mệt mỏi. Phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác khi trẻ sốt cao kèm đau đầu dữ dội, nôn nhiều, lơ mơ, nói sảng, co giật, yếu liệt, giảm tri giác hoặc thay đổi hành vi bất thường. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.

Theo các bác sĩ, tiêm vaccine đầy đủ và đúng lịch vẫn là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Phụ huynh nên kiểm tra lại lịch sử tiêm chủng của trẻ, nhất là trước khi cho trẻ về quê, đi du lịch hoặc tham gia các hoạt động ngoài trời kéo dài trong mùa hè.

Trẻ chưa tiêm, tiêm chưa đủ hoặc bỏ sót mũi nhắc cần được đưa đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn và bổ sung phù hợp. Với trẻ lớn, thanh thiếu niên và người trưởng thành chưa rõ tiền sử tiêm chủng, việc rà soát miễn dịch cũng cần được quan tâm, thay vì cho rằng chỉ trẻ nhỏ mới có nguy cơ mắc bệnh.

Song song với tiêm chủng, gia đình cần duy trì các biện pháp phòng muỗi đốt như ngủ màn, mặc quần áo dài tay khi cần thiết, vệ sinh môi trường, loại bỏ nước đọng, phát quang bụi rậm, che chắn khu vực chuồng trại và hạn chế để trẻ vui chơi gần đồng ruộng, ao hồ vào thời điểm muỗi hoạt động mạnh.

Mùa hè đã bước vào giai đoạn cao điểm của nhiều bệnh truyền nhiễm. Với viêm não Nhật Bản, chỉ một vết muỗi đốt mang virus cũng có thể dẫn đến hậu quả nặng nề. Vì vậy, chủ động tiêm chủng, phòng muỗi đốt và nhận biết sớm dấu hiệu bất thường là những việc phụ huynh cần thực hiện trước khi quá muộn.