Cảnh giác với các chiêu lừa đảo trên không gian mạng

Thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi trên môi trường số

Đại úy Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh – Trinh sát Đội Hình sự đặc nhiệm, PC02, Công an TP Hồ Chí Minh nhận định, thời gian gần đây tình hình tội phạm cướp tài sản, trộm cắp và lừa đảo chiếm đoạt tài sản diễn biến phức tạp. Đáng chú ý, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và mạng xã hội, nhiều đối tượng đã lợi dụng môi trường mạng để thực hiện hành vi phạm tội với phương thức ngày càng tinh vi.

Theo đại diện PC02, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên môi trường số đang gia tăng nhanh chóng với nhiều hình thức khác nhau. Một số thủ đoạn phổ biến hiện nay là lừa bán các gói du lịch giá rẻ để thu hút người mua, lừa đảo thông qua các cuộc gọi video sử dụng công nghệ Deepfake nhằm giả mạo người quen hoặc người có uy tín để yêu cầu chuyển tiền.

Ngoài ra, nhiều đối tượng còn giả danh nhà mạng thông báo khóa SIM do chưa chuẩn hóa thông tin thuê bao, từ đó yêu cầu người dùng cung cấp dữ liệu cá nhân hoặc truy cập vào các đường link giả mạo. Một số trường hợp khác dụ dỗ nạn nhân cài đặt ứng dụng chứa mã độc hoặc truy cập các đường link quảng cáo cờ bạc, cá độ, tín dụng đen.

Các hình thức phát tán tin nhắn giả mạo thương hiệu ngân hàng hoặc tổ chức tài chính cũng xuất hiện ngày càng nhiều, nhằm đánh lừa người dùng cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện giao dịch tài chính.

Bên cạnh đó, các đối tượng lừa đảo thường lợi dụng tâm lý muốn kiếm tiền nhanh của nhiều người để đưa ra các lời mời đầu tư tài chính hoặc tuyển cộng tác viên làm việc trực tuyến với mức thu nhập hấp dẫn. Không ít trường hợp các đối tượng giả danh cơ quan công an, viện kiểm sát hoặc tòa án gọi điện đe dọa nạn nhân liên quan đến các vụ án, từ đó yêu cầu chuyển tiền để “phục vụ điều tra”.

Thực tế cũng ghi nhận, nhiều chiêu trò khác như: giả chuyển nhầm tiền vào tài khoản rồi yêu cầu hoàn trả, cung cấp dịch vụ lấy lại tài khoản mạng xã hội hoặc lợi dụng mối quan hệ tình cảm để dụ dỗ nạn nhân chuyển tiền. Thậm chí, thời gian gần đây đã xuất hiện hình thức “bắt cóc online” nhằm gây hoang mang và buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền chuộc.

Vì sao nhiều người trở thành nạn nhân?

Theo TS. Võ Tiến Lộc – Phó Trưởng khoa Kế toán - Tài chính, Trường Đại học Văn Hiến thanh toán số hiện nay đã trở thành một phần quan trọng của hạ tầng kinh tế - xã hội. Đáng chú ý, Khi số lượng người tham gia hệ sinh thái thanh toán số ngày càng lớn, quy mô rủi ro cũng gia tăng tương ứng.

Đại diện một số ngân hàng nhận định, các hình thức lừa đảo, đánh cắp dữ liệu, giả mạo tài khoản hay tấn công mạng ngày càng tinh vi, gây thiệt hại lớn về tài sản và ảnh hưởng đến niềm tin của người dân đối với dịch vụ tài chính số. Đáng chú ý, nhóm người trẻ, đặc biệt là sinh viên, là một trong những đối tượng dễ bị lợi dụng do thiếu kinh nghiệm quản lý tài chính và đôi khi còn chủ quan khi giao dịch trực tuyến.

Luật sư Lê Trung Phát – Giám đốc Hãng luật Lê Trung Phát, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh cho rằng: “Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ đã tạo ra một môi trường mới cho các hành vi phạm tội. Công nghệ mang lại nhiều tiện ích cho xã hội nhưng cũng có tính hai mặt khi bị các đối tượng xấu lợi dụng”.

Luật sự Phát dẫn chứng, trước đây, các giao dịch trên mạng chủ yếu diễn ra qua website, nhưng hiện nay người dùng có thể tiếp cận thông tin và thực hiện giao dịch trên nhiều nền tảng khác nhau như Facebook, Zalo, TikTok hoặc các ứng dụng nhắn tin. Khi không gian giao tiếp và giao dịch mở rộng ra nhiều kênh, tội phạm cũng có thêm nhiều “địa bàn” để tiếp cận nạn nhân.

“Chỉ cần một thao tác xác nhận, tiền trong tài khoản có thể bị chuyển đi trong tích tắc. Tuy nhiên, không ít người sau khi bị lừa lại không trình báo cơ quan chức năng vì tâm lý sợ phiền, xấu hổ hoặc lo bị gia đình trách móc. Việc không cung cấp thông tin kịp thời khiến cơ quan chức năng gặp khó khăn trong việc nhận diện và ngăn chặn tội phạm”, luật sư Lê Trung Phát nói.

Các chuyên gia khuyến cáo, để hạn chế rủi ro, người dân cần nâng cao ý thức cảnh giác khi tham gia các hoạt động trên không gian mạng. Tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, số căn cước công dân hay tài khoản ngân hàng cho người lạ; đồng thời thận trọng với các cuộc gọi, tin nhắn yêu cầu chuyển tiền.

Khi gặp các tình huống nghi vấn, người dân cần chủ động xác minh thông tin qua các kênh chính thức hoặc liên hệ với cơ quan công an để được hướng dẫn xử lý kịp thời. Theo các chuyên gia, phải nhận thức rõ rằng không có lợi ích nào “từ trên trời rơi xuống” cũng là cách đơn giản nhưng hiệu quả để tránh rơi vào các cạm bẫy lừa đảo trên không gian mạng.