Chấm Ngữ văn tốt nghiệp THPT bằng rubric: Rộng “cửa” cho bài làm sáng tạo

Năm nay, ngoài việc công bố đáp án như thông lệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) công bố hướng dẫn chấm thi với môn Ngữ văn. Đây là năm đầu tiên áp dụng chấm thi môn Ngữ văn theo rubric, tôn trọng phản biện của thí sinh.

Không chấm Văn theo lối “đếm ý”

TS Nguyễn Thị Minh Thương, giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đánh giá, đáp án môn Ngữ văn năm nay chi tiết hơn so với năm 2025, đồng thời bổ sung rubric đánh giá phần viết, giúp việc chấm điểm có cơ sở cụ thể hơn.

Đánh giá về tính mở của đáp án, TS Minh Thương cho rằng, hướng dẫn chấm đã thể hiện tinh thần khuyến khích sự sáng tạo của học sinh khi nêu rõ yêu cầu “đánh giá nội dung bài làm theo hướng mở, khuyến khích sáng tạo nhưng phải phù hợp chuẩn mực đạo đức và pháp luật”. Bên cạnh đó, đáp án cũng nhấn mạnh thí sinh có thể trình bày luận điểm theo cách khác, miễn phù hợp với nội dung văn bản và bảo đảm tính logic, chặt chẽ.

Tuy nhiên, TS Minh Thương lưu ý, việc đáp án và rubric được xây dựng khá chi tiết cũng có thể dẫn tới nguy cơ những bài làm có lập luận tốt, thuyết phục nhưng không hoàn toàn trùng khớp với các ý trong đáp án sẽ bị trừ điểm. Vì vậy, trong quá trình chấm thi, giáo viên cần vận dụng linh hoạt, ghi nhận những cách tiếp cận khác nhau nếu bài viết có lý lẽ xác đáng và đáp ứng yêu cầu của đề. Đối với các câu hỏi mở, học sinh không nhất thiết phải trình bày đầy đủ mọi ý trong đáp án mới được đánh giá cao, miễn là thể hiện được tư duy và giải pháp hợp lý.

TS Minh Thương nhấn mạnh, trong môn Ngữ văn, điều quan trọng không phải là học sinh viết giống đáp án mà là khả năng lập luận hợp lý, có sức thuyết phục. Những bài làm có cách tiếp cận khác đáp án nhưng phù hợp với yêu cầu đề bài cần được ghi nhận. Trong đó, lý lẽ, dẫn chứng, khả năng phân tích và diễn đạt là những yếu tố giữ vai trò quan trọng trong việc đánh giá chất lượng bài làm.

Cô Thái Thị Thanh Huyền, giáo viên Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh cho biết, thực tế các đáp án môn Ngữ văn trong nhiều năm qua đều có lưu ý dành cho giám khảo về việc tôn trọng những cách diễn đạt, cách tiếp cận và tổ chức bài làm khác nhau của học sinh, miễn là đáp ứng yêu cầu của đề bài. Vì vậy, việc đáp án năm nay tiếp tục nhấn mạnh tinh thần khuyến khích sáng tạo là sự phát triển từ những định hướng đã có, không phải là điều quá mới mẻ đối với giáo viên Ngữ văn.

Khắc phục tình trạng “lạm phát” điểm môn Ngữ Văn

Thầy Trần Văn Toàn, giảng viên Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho rằng,  việc sử dụng rubric vào chấm tự luận của môn Ngữ văn giúp việc đánh giá bài viết của thí sinh trở nên khách quan và công bằng, giảm thiểu nhân tố chủ quan, thiên kiến của người chấm. Bên cạnh đó, chấm tự luận bằng rubric cũng hướng tới mục tiêu giúp phân loại học sinh chính xác hơn. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng vì kỳ thi tốt nghiệp THPT phải đảm nhận một nhiệm vụ kép: vừa cho tốt nghiệp vừa cho xét tuyển đại học.

Điều này càng có ý nghĩa hơn khi trong thực tế nhiều năm vừa qua điểm số của môn Ngữ văn ngày một lạm phát và có dấu hiệu loạn chuẩn. Thầy Toàn dẫn ví dụ, dù điểm Ngữ văn xét tuyển vào Trường Đại học Sư phạm ngày một cao nhưng sinh viên năm thứ ba vẫn viết sai chính tả, vẫn viết câu thiếu thành phần…

Theo thầy Toàn, sự xuất hiện của rubric trong chấm tự luận môn Ngữ văn là một tất yếu. Trong những năm qua, đề thi và đáp án môn Ngữ văn đã luôn hướng tới tính mở. Tuy nhiên thực tế việc chấm văn trên phổ rộng toàn quốc, đòi hỏi phải có sự cân bằng giữa tính mở và tính khách quan, cân bằng giữa định tính và định lượng. Sự xuất hiện của rubric trong chấm tự luận môn Ngữ văn 2026 chính là để đáp ứng nhu cầu từ thực tiễn này.

Thầy Dương Trung Thành, giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh Bắc Ninh cho rằng, việc áp dụng rubric trong chấm môn Ngữ văn là bước đổi mới phù hợp với tinh thần đánh giá năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Với đề nghị luận xã hội “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?”, theo thầy Thành nếu chấm theo lối đếm ý truyền thống sẽ khó đánh giá được chiều sâu tư duy của học sinh. Rubric giúp giám khảo không chỉ xem học sinh nêu được bao nhiêu giải pháp, mà còn đánh giá được cách các em phân tích bản chất của sáng tạo, vai trò của cá nhân và môi trường xã hội, cũng như khả năng lập luận, phản biện và đề xuất giải pháp thực tiễn.