Chỉ bảo hộ quyền tác giả đối với sáng tạo có kiểm soát của con người

Góp ý vào dự thảo của Bộ VHTTDL, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đề nghị, làm rõ mối quan hệ giữa nghĩa vụ chứng minh của người yêu cầu bảo hộ với nghĩa vụ giải trình của các chủ thể khác có liên quan, nhằm bảo đảm cân bằng lợi ích và tránh tạo gánh nặng chứng minh quá lớn cho người sáng tạo.

Đại diện Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm nêu thực trạng, hiện nay ở Việt Nam và nhiều nước khác trên thế giới, tranh, ảnh được tạo ra từ việc sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) hầu hết đều chưa được công nhận là “tác phẩm mỹ thuật, tác phẩm nhiếp ảnh”, mà chỉ được coi là “sản phẩm AI”. Vì vậy, cần cân nhắc kỹ việc quy định bổ sung trường hợp phát sinh quyền tác giả, quyền liên quan trong trường hợp có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Về phía Hội Luật gia Việt Nam cho rằng, tiêu chí xác định quyền tác giả, khái niệm “đóng góp đáng kể và mang tính quyết định” còn mang định tính, vì vậy cần nghiên cứu, bổ sung tiêu chí hướng dẫn để áp dụng thống nhất và làm rõ hơn dấu ấn sáng tạo của con người trong việc lựa chọn, chỉnh sửa, quyết định sản phẩm cuối cùng. Đối với dữ liệu đầu vào, cần làm rõ việc sử dụng phải tuân thủ quy định về quyền tác giả, tránh hiểu máy móc rằng mọi việc sử dụng dữ liệu có bản quyền đều bị coi là vi phạm. Về nghĩa vụ chứng minh, đề nghị quy định rõ các loại tài liệu chứng minh ở mức khuyến nghị, tránh tạo gánh nặng hành chính không cần thiết cho tác giả.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hồ An Phong cho biết, tại đề xuất gửi tới Chính phủ, Bộ VHTTDL đã tiếp thu các ý kiến đóng góp và có những điều chỉnh cụ thể, trong đó làm rõ quy định việc phát sinh quyền tác giả, quyền liên quan trong trường hợp có sử dụng AI, đáp ứng thực tiễn và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo hiện nay, trên cơ sở nguyên tắc chỉ bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đối với những sáng tạo có dấu ấn cá nhân, sự lựa chọn sáng tạo và kiểm soát trực tiếp của con người. Như vậy, người sáng tạo tác phẩm được xác định là tác giả của tác phẩm được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo. Quyền liên quan của người biểu diễn theo quy định chỉ phát sinh đối với cá nhân trực tiếp thực hiện cuộc biểu diễn bằng hành vi nghệ thuật của mình.

Thứ trưởng Hồ An Phong hướng dẫn, khi có yêu cầu bảo vệ quyền tác giả, người sáng tạo, định hình hoặc thực hiện đối tượng quyền tác giả, quyền liên quan phải có tài liệu chứng minh gồm: Dữ liệu đầu vào, tham số kỹ thuật hoặc tài liệu thiết kế đối với chương trình máy tính, bản thảo, các bản trung gian, chỉnh sửa trong quá trình sáng tạo; Lịch sử câu lệnh, dữ liệu tương tác, tham số kỹ thuật; Tài liệu mô tả quá trình sáng tạo hoặc các tài liệu hợp pháp khác thể hiện sự đóng góp trí tuệ và sự kiểm soát của con người.

Việc sử dụng văn bản và dữ liệu là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan theo khoản 5 Điều 7 của Luật Sở hữu trí tuệ phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau: Chỉ nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo và không nhằm mục đích thương mại; Không được mâu thuẫn với việc khai thác bình thường văn bản và dữ liệu là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan và không gây thiệt hại một cách bất hợp lý đến lợi ích hợp pháp của tác giả, người biểu diễn, chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan; Kết quả đầu ra của hệ thống trí tuệ nhân tạo không thay thế thị trường tiêu thụ hoặc khai thác bình thường đối tượng quyền tác giả, quyền liên quan, không tạo ra việc cạnh tranh không lành mạnh đối với việc khai thác, sử dụng đối tượng quyền tác giả, quyền liên quan; Không được chuyển giao dữ liệu huấn luyện hoặc kết quả xử lý dữ liệu huấn luyện cho bên thứ 3 sử dụng vào mục đích thương mại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác với chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan.