Chiến dịch 500 ngày đêm: Thắp sáng hành trình trở về của các Anh hùng, liệt sĩ

Từ những nguồn tin chắp nối

Theo Bộ Tư lệnh TPHCM, thống kê sơ bộ từ ngày 23/6 đến 18/8 lực lượng làm nhiệm vụ đã phát hiện, quy tập được 368 bộ hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, trong đó có 206 bộ có di vật kèm theo. Đáng chú ý, có 335 bộ được phát hiện riêng lẻ và 33 bộ được quy tập tại 8 vị trí mộ tập thể ở công viên này.

Tại các vị trí vừa mở rộng tìm kiếm, lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh TPHCM đã đào hàng trăm m3 đất mỗi ngày, cùng với việc phát hiện thêm nhiều bộ hài cốt liệt sĩ cùng các bộ di vật. Đây là các căn cứ quan trọng để phục vụ công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ sau khi được phát hiện, khai quật.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM, các nỗ lực tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng đã kéo dài nhiều tháng qua, dựa trên căn cứ từ các bức ảnh do hãng AP cung cấp và lời kể của nhiều nhân chứng và nhân dân sống gần khu vực công viên này. Sau đó, các rãnh mộ lần lượt được tổ chức tìm kiếm thông qua sử dụng radar xuyên đất và nhiều phương pháp hiện đại khác.

Từ thực tế này, lãnh đạo Bộ Tư lệnh TPHCM thống nhất đánh giá, với những khu mộ tập thể tồn tại hàng chục năm, không thể dựa vào một nguồn thông tin hay một phương pháp duy nhất. Thay vào đó, thông tin nhân chứng phải được đối chiếu với hồ sơ lịch sử; căn cứ vào dấu hiệu dưới lòng đất được kiểm chứng bằng khảo sát; di vật phải được đặt trong mối liên hệ với hồ sơ, đơn vị và những người từng chiến đấu, để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Mở rộng tìm kiếm

Ngoài Công viên Lê Thị Riêng, Ban Chỉ đạo 515 TPHCM và các đơn vị có liên quan đang rà soát, nghiên cứu 12 vị trí nghi có mộ liệt sĩ tập thể. Mỗi vị trí được đánh giá trên cơ sở tổng hợp tài liệu lịch sử, sơ đồ, bản đồ, không ảnh, lời kể nhân chứng và kết quả khảo sát. Các vị trí được xem xét về độ tin cậy, khả năng còn hài cốt, số lượng dự kiến và điều kiện tổ chức tìm kiếm để xác định thứ tự ưu tiên.

Đáng chú ý, một khu vực đang được TPHCM chú trọng là xã Thường Tân (huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dương cũ). Hiện nay, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TPHCM đã triển khai tìm kiếm, quy tập tại khu mộ tập thể thuộc ấp Lạc An 3 của xã Thường Tân. Theo thông tin ban đầu, tại đây có 5 hài cốt liệt sĩ, trong đó 2 liệt sĩ đã có thông tin và 3 liệt sĩ chưa xác định được danh tính.

Đối với khu vực tìm kiếm này, Đại tá Nguyễn Đình Chuẩn, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM, Phó trưởng Ban Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TPHCM yêu cầu, các lực lượng phát huy cao nhất tinh thần trách nhiệm, chấp hành nghiêm quy định, bảo đảm an toàn; đồng thời chủ động khắc phục khó khăn về địa hình, thời tiết, tổ chức tìm kiếm khoa học, cẩn trọng, tỉ mỉ, không bỏ sót khu vực và thông tin có giá trị.

Ngoài các khu vực trên, TPHCM cũng tiếp tục thu thập thông tin, xác minh các địa điểm chôn cất liệt sĩ hy sinh trong trận đánh sân bay Tân Sơn Nhất đêm 30 rạng sáng 31/1/1968. Theo nhiều tài liệu lịch sử và nguồn tư liệu trong nước, quốc tế, có 2 rãnh mộ tập thể được hình thành tại khu vực đầu phía tây sân bay Tân Sơn Nhất. Đây là nơi an táng nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong trận đánh lịch sử mùng 1, mùng 2 Tết Mậu Thân 1968.

Để phục vụ đẩy nhanh công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, Bộ Tư lệnh TPHCM đang kêu gọi cựu chiến binh từng tham gia hoặc biết thông tin về trận đánh; cựu quân nhân Hoa Kỳ và đồng minh từng hoạt động tại khu vực sân bay; thân nhân liệt sĩ, người dân địa phương, các nhà nghiên cứu lịch sử và những người còn lưu giữ tài liệu, nhật ký, bản đồ, hình ảnh hoặc ký ức liên quan đến việc chôn cất liệt sĩ cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng.

Bài học từ Công viên Lê Thị Riêng

Tại Công viên Lê Thị Riêng, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ được thực hiện song song với khâu xác định danh tính liệt sĩ. Khi phát hiện hài cốt, lực lượng chức năng quản lý chặt chẽ di vật, lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN; đồng thời rà soát danh sách liệt sĩ của các đơn vị từng chiến đấu trên địa bàn và chủ động tìm kiếm thân nhân để lấy mẫu đối chứng.

Trường hợp liệt sĩ Huỳnh Văn Quên là một kinh nghiệm điển hình về phương pháp thực chứng hồ sơ. Khi thông tin từ gia đình, hồ sơ quân đội và các nguồn tư liệu được tổng hợp, đối chiếu, những dữ liệu khác nhau đã được chắp nối và trở thành căn cứ phục vụ xác định danh tính. Đối với lực lượng Biệt động Sài Gòn, việc xác minh càng phức tạp do đặc thù hoạt động bí mật, đơn tuyến, sử dụng bí danh, bí số. Nhiều cán bộ, chiến sĩ khi thực hiện nhiệm vụ không mang theo giấy tờ tùy thân hoặc thông tin về thân nhân. Vì vậy, hồ sơ quân sự, lời kể nhân chứng và tài liệu lịch sử trở thành những căn cứ bổ trợ quan trọng.

Tại Công viên Lê Thị Riêng, radar xuyên đất và các phương pháp hiện đại được triển khai nhằm khảo sát những dấu hiệu bất thường dưới lòng đất. Song song đó, công nghệ được kết hợp hồ sơ lịch sử và thông tin nhân chứng, nhằm thu hẹp phạm vi, tăng hiệu quả công tác xác định vị trí nghi vấn trước khi đào thăm dò. Theo Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM, các lực lượng chuyên môn của Bộ Tư lệnh thành phố đã làm việc với Đại học Quốc gia TPHCM để xây dựng đề tài khoa học về ứng dụng công nghệ trong tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, đúc kết từ thực tiễn tại Công viên Lê Thị Riêng. Mục tiêu là nghiên cứu, hoàn thiện phương pháp tìm kiếm hiện đại, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa phục vụ lâu dài.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 thành phố nhận định, “Chiến dịch 500 ngày đêm” đã tạo dấu ấn sâu đậm, thu hút sự quan tâm, đồng tình, ủng hộ của toàn xã hội. Qua đó, khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước trong thực hiện chính sách người có công với cách mạng.