Chính sách học bổng tạo cú hích thu hút người học STEM

Hướng ưu đãi trực tiếp tới người học

Nguồn nhân lực STEM được xem là nền tảng để Việt Nam phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Phát biểu tại Hội thảo “Đào tạo nhân lực STEM - Động lực phát triển kinh tế số”, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, việc đầu tư cho đào tạo STEM không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực trước mắt mà còn tạo nền tảng để đất nước làm chủ các công nghệ chiến lược trong tương lai.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, hiện cả nước có khoảng 771.475 sinh viên theo học các ngành STEM, chiếm gần 29% tổng quy mô giáo dục đại học. Mục tiêu đến năm 2030 là nâng tỷ lệ này lên khoảng 35%, đồng thời mở rộng đào tạo ở những lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, điện tử, khoa học dữ liệu, công nghệ sinh học và năng lượng.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 179/2026/NĐ-CP quy định chính sách học bổng đối với người học các ngành STEM trọng điểm. Đây được xem là bước chuyển quan trọng khi chính sách hỗ trợ không chỉ dành cho các cơ sở đào tạo mà hướng trực tiếp tới người học.

Theo quy định, sinh viên theo học các ngành STEM trọng điểm tại các cơ sở giáo dục đại học đủ điều kiện sẽ được xem xét cấp học bổng từ ngân sách nhà nước, từ 37-55 triệu đồng/năm đối với sinh viên 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Đối với thạc sĩ, nghiên cứu sinh có thể nhận 55-84 triệu đồng/năm.

Việc duy trì học bổng gắn với kết quả học tập và rèn luyện, qua đó khuyến khích sinh viên nỗ lực học tập, nghiên cứu trong suốt quá trình đào tạo.

Chính sách mới được kỳ vọng sẽ giảm bớt áp lực tài chính cho người học, đồng thời tạo động lực để học sinh mạnh dạn lựa chọn các ngành khoa học, kỹ thuật và công nghệ – những lĩnh vực vốn đòi hỏi thời gian đào tạo dài và cường độ học tập cao.

Xây dựng nền tảng nhân lực cho công nghệ chiến lược

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh của các công nghệ mới như AI, bán dẫn, robot, dữ liệu lớn hay công nghệ sinh học. Việt Nam muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu thì phải chuẩn bị đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học và chuyên gia đủ năng lực làm chủ các lĩnh vực này.

Ông Sơn cho rằng, rất khó dự báo chính xác trong 10 hay 20 năm tới ngành nghề nào sẽ phát triển mạnh nhất. Tuy nhiên, nền tảng STEM sẽ giúp người học có khả năng thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động, tiếp cận nhanh các công nghệ mới và đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số.

Thực tế cho thấy, nhiều lĩnh vực đang thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao như thiết kế vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, dữ liệu lớn hay công nghệ sinh học. Trong khi đó, quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang mở ra nhu cầu rất lớn về lao động có trình độ STEM.

Song song với chính sách học bổng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đang triển khai nhiều giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo. Hiện cả nước có khoảng 90 chương trình đào tạo tài năng tại 23 cơ sở giáo dục đại học, tập trung vào các ngành khoa học cơ bản và công nghệ mũi nhọn. Các trường được khuyến khích đầu tư phòng thí nghiệm, đổi mới chương trình đào tạo, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để sinh viên có thêm cơ hội thực hành và nghiên cứu.

Đồng tình với quan điểm cần có chính sách đủ mạnh để thu hút người học STEM, GS.TS Chử Đức Trình - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (ĐHQG Hà Nội) cho rằng, cùng với học bổng, cần xây dựng một hệ thống quản trị xuyên suốt quá trình đào tạo nguồn nhân lực chiến lược. Nền tảng này sẽ hỗ trợ quản lý từ khâu tuyển sinh, xét cấp học bổng, theo dõi kết quả học tập đến kết nối người học với các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Về lâu dài, hệ thống không chỉ phục vụ triển khai chính sách học bổng mà còn góp phần hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về nguồn nhân lực chiến lược, hỗ trợ hoạch định chính sách và đáp ứng nhu cầu nhân lực của các lĩnh vực công nghệ trọng điểm.

Theo GS.TS Lê Anh Tuấn - Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, để chính sách học bổng phát huy hiệu quả, việc phát triển nguồn nhân lực STEM cần được chuẩn bị ngay từ bậc phổ thông nhằm tạo nguồn đầu vào chất lượng cho các trường đại học. Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ sinh thái kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp để sinh viên được tham gia các dự án thực tế, qua đó nâng cao năng lực và đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.