Chủ động đổi mới, đóng góp vào quá trình kiến tạo và phát triển của đất nước

Nhiều nhiệm vụ đi kèm với thách thức lớn

Sau nhiều thập kỷ xây dựng và phát triển, KTNN đã khẳng định vị thế là một trong những công cụ quan trọng của Đảng và Nhà nước trong, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và quản lý tài sản công. Nhưng, trong giai đoạn hiện nay, nhiệm vụ đặt ra đối với KTNN không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sai phạm, kiến nghị xử lý tài chính hay đánh giá tính tuân thủ pháp luật.

Tại cuộc làm việc với Đảng ủy KTNN mới đây, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu rõ, trong giai đoạn hiện nay để khơi thông các nguồn lực cho phát triển đất nước, một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng là huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển, nhằm nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia. Để làm được điều đó là nhiệm vụ song hành,  nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý tài chính công, tài sản công; nâng cao chất lượng chính sách tài khóa, đầu tư công và bảo đảm an ninh tài chính quốc gia. Trong bối cảnh đó, KTNN cần được đặt ở vị trí cao hơn trong hệ thống quản trị quốc gia hiện đại.

Đặc biệt, Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 đã rút ngắn đáng kể thời hạn phê chuẩn quyết toán, buộc KTNN phải hoàn thành kiểm toán quyết toán ngân sách địa phương trước ngày 30/6 hằng năm. Nếu vẫn duy trì phương thức tổ chức kiểm toán truyền thống, áp lực đối với ngành sẽ là rất lớn. Cùng với đó, Kết luận số 18-KL/TW và Chỉ thị số 16/CT-TTg, KTNN được yêu cầu không chỉ kiểm toán quyết toán dự án mà còn phải đánh giá toàn diện hiệu quả đầu tư sau khi dự án hoàn thành và đưa vào khai thác, sử dụng.

Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung cho biết, thời gian qua KTNN mới chủ yếu thực hiện các cuộc kiểm toán dự án đơn lẻ trong quá trình đầu tư, chưa triển khai nhiều cuộc kiểm toán chuyên đề chuyên sâu đánh giá hiệu quả đầu tư sau khi dự án hoàn thành, bàn giao và đưa vào vận hành. Vì vậy, hiệu quả đầu tư sau khai thác của nhiều dự án vẫn chưa được đánh giá đầy đủ.

Cùng với đó, công tác theo dõi, kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán cũng gặp nhiều khó khăn khi thực hiện sáp nhập, hợp nhất Bộ, ngành, địa phương và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Nhiều kiến nghị kiểm toán không còn tính khả thi hoặc khó thực hiện do những nguyên nhân khách quan, bất khả kháng, trong khi chưa có quy trình pháp lý thống nhất để xử lý các trường hợp này.

Đổi mới để làm tốt hơn nữa sứ mệnh đồng hành, kiến tạo

Phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, KTNN cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hoạt động kiểm toán theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và gia tăng giá trị; chuyển từ tư duy “hậu kiểm, bắt lỗi” sang tư duy “đồng hành, phòng ngừa, kiến tạo phát triển và quản trị rủi ro từ sớm, từ xa”; đồng thời lấy việc khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả phân bổ vốn và tài sản công làm thước đo chất lượng hoạt động kiểm toán.

Thay mặt toàn ngành, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa khẳng định, thời gian tới, KTNN sẽ chuyển nhanh, chuyển mạnh và chuyển vững chắc sang kiểm toán hoạt động, kiểm toán đánh giá hiệu quả các dự án sử dụng nguồn lực công, đặc biệt là các dự án quan trọng quốc gia, các chương trình mục tiêu quốc gia; đánh giá việc thực hiện các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội.

Ngay tại buổi làm việc, KTNN đã đề xuất Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét bổ sung các cuộc kiểm toán chuyên đề chuyên sâu đánh giá hiệu quả đầu tư đối với dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước vào Kế hoạch kiểm toán năm 2026, nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương, kiên quyết phòng, chống tham nhũng, lãng phí trong đầu tư công.

Trong lộ trình đổi mới, toàn ngành kiểm toán đang khẩn trương tổng kết, đánh giá việc sửa đổi, bổ sung Luật KTNN, đồng thời định hình chiến lược phát triển KTNN trong giai đoạn tới nhằm khắc phục những khó khăn, bất cập để định hường phù hợp cho sự phát triển của ngành, KTNN cũng đang thí điểm ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu kiểm toán, và từng bước hướng tới mô hình kiểm toán trong môi trường số.