Chủ động mở rộng thị trường xuất khẩu gạo

Xuất khẩu gạo đứng trước nhiều biến động

Theo báo cáo của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), tính đến ngày 15/3/2026, cả nước đã xuất khẩu hơn 1,7 triệu tấn gạo, trị giá khoảng 826,2 triệu USD, giá gạo xuất khẩu bình quân đạt 477,6 USD/tấn. So với cùng kỳ năm 2025, tăng 2,3% về lượng, giảm 8,7% về trị giá, giá gạo xuất khẩu bình quân giảm 10,7%.

Mặc dù đạt được kết quả trên nhưng theo ông Nguyễn An Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, xuất khẩu gạo Việt Nam đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Trong đó, tình hình xung đột, bất ổn địa chính trị tại một số khu vực, đặc biệt là Trung Đông, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và gia tăng chi phí logistics; nguồn cung gạo thế giới dồi dào trong khi cạnh tranh từ các nước xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan ngày càng gay gắt; giá gạo xuất khẩu có xu hướng giảm, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh.

Bên cạnh đó, chi phí đầu vào cho sản xuất và vận chuyển vẫn ở mức cao; các quy định nhập khẩu ngày càng chặt chẽ tạo thêm rào cản cho doanh nghiệp (DN). Ngoài ra, xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào một số thị trường truyền thống, tiềm ẩn rủi ro khi các thị trường này thay đổi chính sách hoặc nhu cầu nhập khẩu.

Thực tế cũng cho thấy, thời gian tới hoạt động xuất khẩu gạo Việt Nam bị tác động nhiều yếu tố, như: Philippines, Trung Quốc, Bangladesh, châu Phi quay trở lại nhập khẩu; Áp lực cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu gạo lớn như Thái Lan, Ấn Độ, Pakistan…Đặc biệt, từ tháng 3, hoạt động xuất khẩu gạo Việt Nam sang các thị trường bị ảnh hưởng bởi xung đột tại khu vực Trung Đông vừa qua đã làm chi phí logistics quốc tế (bảo hiểm tăng, thời gian vận chuyển kéo dài 10 -15 ngày), nguồn cung đầu vào bị siết chặt, tăng chi phí (phân bón, giá dầu) đồng thời chi phí vận chuyển trong nước tăng 20.000 – 30.000 đồng/tấn gạo.

Bức tranh xuất khẩu gạo 2 tháng đầu năm 2026 cho thấy nhiều tín hiệu đáng chú ý. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 2 tháng đầu năm Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,27 triệu tấn gạo, tăng 3,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Tuy nhiên, kim ngạch chỉ đạt khoảng 594 triệu USD, giảm 11,9%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự sụt giảm mạnh của giá xuất khẩu. Giá gạo bình quân chỉ còn khoảng 460-465 USD/tấn, thấp hơn khoảng 15% so với cùng kỳ năm trước. Trên thị trường, gạo 5% tấm của Việt Nam hiện dao động quanh mức 360-370 USD/tấn, giảm sâu so với đỉnh năm 2025.

Cần giải pháp linh hoạt

Trước bối cảnh trên, các chuyên gia cho rằng, một trong những định hướng quan trọng là thúc đẩy liên kết chuỗi từ sản xuất tới chế biến, tiêu thụ. Các kiến nghị cũng tập trung vào việc xây dựng cơ chế thu mua tạm trữ đủ mạnh, hỗ trợ lãi suất ưu đãi, mở rộng hạn mức tín dụng và đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường. Bên cạnh đó, cần kiểm soát hợp lý gạo nhập khẩu nhằm bảo vệ sản xuất trong nước nhưng vẫn tuân thủ cam kết quốc tế.

Theo ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), Philippines tiếp tục là thị trường lớn nhất, trong khi Trung Quốc, Malaysia tăng trưởng tích cực, còn châu Phi suy giảm. Dự báo nhu cầu thế giới vẫn cao nhưng phân hóa rõ rệt, để tận dụng cơ hội, cần đa dạng hóa thị trường, nâng chất lượng gạo, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và điều hành xuất khẩu linh hoạt.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, giải pháp căn cơ lúc này cho xuất khẩu gạo chính là bên cạnh việc giữ vững các thị trường chủ lực, việc mở rộng hiện diện tại các thị trường còn dư địa tăng trưởng, như Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc... trở thành yêu cầu mang tính chiến lược đối với ngành lúa gạo Việt Nam. Đây là những thị trường đang có sức mua lớn và cấu trúc tiêu dùng đa dạng, nhất là ở các dòng gạo thơm, gạo chế biến giá trị cao.

Với thị trường Nhật Bản, hiện Việt Nam đã vươn lên là nhà cung cấp gạo lớn thứ 7 cho thị trường Nhật Bản. Năm 2025, Việt Nam cũng đánh dấu một bước tiến lớn khi xuất khẩu thành công những tấn gạo đầu tiên mang nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” sang Nhật Bản, mở ra cơ hội tiếp cận sâu hơn với thị trường chất lượng cao, tiêu chuẩn nghiêm ngặt hàng đầu thế giới.

Đối với thị trường Hàn Quốc, bảng cân đối cung-cầu gạo mới nhất của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) cho thấy triển vọng niên vụ 2025/2026 của Hàn Quốc nhìn chung ổn định. Sản lượng gạo xay xát dự kiến đạt 3,54 triệu tấn; lượng tiêu thụ dự báo đạt 3,86 triệu tấn chủ yếu đến từ nhu cầu của ngành thực phẩm chế biến. Với điều kiện thuận lợi về vị trí địa lý và lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do khu vực và song phương, gạo Việt Nam có nhiều khả năng thâm nhập sâu hơn vào thị trường này.

Trước những biến động của thị trường, mới đây, Bộ Công thương đã ban hành Chỉ thị số 08/CT-BCT, đưa ra loạt giải pháp đồng bộ nhằm thúc đẩy xuất khẩu gạo gắn với ổn định thị trường trong nước và bảo đảm an ninh lương thực.

Theo lãnh đạo Bộ Công thương, việc ban hành Chỉ thị số 08/CT-BCT không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn trước mắt, mà còn định hướng lại chiến lược xuất khẩu gạo theo hướng bền vững hơn. “Xuất khẩu gạo cần chuyển từ mục tiêu sản lượng sang chất lượng và giá trị, đồng thời bảo đảm cân đối với nhu cầu tiêu dùng trong nước và an ninh lương thực quốc gia” - đại diện Bộ Công thương nhấn mạnh.