Chủ động ổn định chuỗi nông sản

Xuất khẩu nông sản trước áp lực chi phí

Theo Bộ NNMT xung đột tại Trung Đông không chỉ làm gia tăng áp lực lạm phát mà còn thúc đẩy sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu, tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, logistics và nhu cầu thị trường. Trước hết, chi phí đầu vào nông nghiệp chịu ảnh hưởng rõ rệt từ biến động giá năng lượng. Giá dầu tăng kéo theo chi phí vận chuyển và giá vật tư nông nghiệp, đặc biệt là phân bón và nhiên liệu phục vụ sản xuất, khai thác, vận chuyển nông sản. Trong bối cảnh Đồng bằng sông Cửu Long bước vào vụ thu hoạch lúa Đông - Xuân, áp lực chi phí càng gia tăng. Dự báo, chi phí sản xuất có thể tăng 3-5%, qua đó làm tăng giá nông sản.

Trong cơ cấu đầu vào, phân bón là yếu tố chịu tác động đáng kể. Dù Việt Nam cơ bản tự chủ được phân urê và lân, nhưng vẫn phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu đối với một số loại khác. Giá phân bón thế giới đã tăng và có thể tiếp tục tăng 5-15%, ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường trong nước.

Ông Nguyễn Hoàng Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP DAP - VINACHEM, cho biết nhu cầu tiêu thụ phân bón DAP trong nước khoảng 1 triệu tấn/năm, nhưng 80% chi phí sản xuất phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Đông, dẫn đến giá thành tăng khoảng 1,97 triệu đồng/tấn (tương đương 12%).

Dù giá xuất khẩu cao hơn trong nước khoảng 1,5 triệu đồng/tấn, DN vẫn ưu tiên cung ứng thị trường nội địa. Trong quý I, DAP - VINACHEM đã cung ứng 110.000 tấn, tăng 60% so với cùng kỳ năm trước. Ông Trung đề nghị tăng hạn mức khai thác quặng Apatit cho Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam để đảm bảo nguồn nguyên liệu, đồng thời triển khai giải pháp bình ổn thị trường, kiểm soát phân phối và chia sẻ khó khăn với nông dân.

Tương tự, giá thức ăn chăn nuôi có xu hướng tăng khoảng 1,5-2% do chi phí nguyên liệu nhập khẩu và vận tải quốc tế gia tăng, trong khi nguồn cung trong nước còn phụ thuộc lớn vào bên ngoài. Đối với thuốc bảo vệ thực vật, tác động chưa rõ rệt trong ngắn hạn, nhưng nếu xung đột kéo dài, chi phí năng lượng tăng có thể dẫn đến nguy cơ tăng giá và thiếu hụt cục bộ.

Ở khâu lưu thông, chi phí logistics và xuất khẩu chịu ảnh hưởng mạnh. Cước vận tải biển tăng 25-35%, thời gian vận chuyển kéo dài thêm 7-14 ngày làm giảm sức cạnh tranh của nhiều mặt hàng như thủy sản, gỗ và nông sản...

Đặc biệt, nhóm hàng tươi sống đối mặt rủi ro lớn hơn. Nhiều DN thủy sản gặp khó khăn trong vận chuyển, thậm chí tạm dừng xuất khẩu sang Trung Đông. Các lô hàng rau quả đã hạ cảng phải chờ lịch tàu mới, kéo dài thời gian vận chuyển, làm tăng chi phí bảo quản và nguy cơ suy giảm chất lượng.

Đa dạng thị trường để thích ứng

Trước những rủi ro khó lường, Bộ NNMT đã xây dựng 3 kịch bản ứng phó tương ứng với các mức độ kéo dài của xung đột: 1 tháng, 3 tháng và 1 năm. Mỗi kịch bản đều tính toán cụ thể mức độ ảnh hưởng đến xuất khẩu và tăng trưởng của ngành.

Mục tiêu đặt ra cho năm 2026 là đạt mức tăng trưởng 3,7 - 4,0% và kim ngạch xuất khẩu từ 73 - 74 tỷ USD. Để đạt được mục tiêu này, ngành nông nghiệp buộc phải hành động quyết liệt và linh hoạt hơn bao giờ hết.

Với lĩnh vực phân bón, ông Huỳnh Tấn Đạt - Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ NNMT) nhấn mạnh, trong bối cảnh xung đột địa chính trị tại một số khu vực trọng điểm đang tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu, chi phí nguyên liệu và vận tải tăng cao, áp lực lên mặt bằng giá phân bón ngày càng lớn. Để đảm bảo ổn định sản xuất, duy trì nguồn cung vật tư nông nghiệp và hạn chế gia tăng chi phí đầu vào, đồng thời nâng cao khả năng tự chủ và góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu, các hiệp hội và DN cần đảm bảo cân đối cung - cầu trong nước, duy trì hoạt động sản xuất ổn định, khai thác tối đa công suất các nhà máy. Minh bạch thông tin thị trường và kiểm soát hệ thống phân phối để tránh đầu cơ, găm hàng gây biến động giá bất hợp lý, từ đó giữ ổn định mặt bằng giá và nguồn cung.

Trong bối cảnh thị trường truyền thống gặp nhiều rủi ro, Thứ trưởng Bộ NNMT Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu là yêu cầu bắt buộc. Theo đó, ngành nông nghiệp đang đẩy mạnh mở rộng sang các thị trường tiềm năng như Đông Á, Nam Á, châu Phi và Mỹ Latinh.

Đồng thời, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) cũng được xem là “chìa khóa” để gia tăng thị phần. Song song đó, các chính sách về tín dụng và thuế đang được nghiên cứu điều chỉnh theo hướng hỗ trợ DN giảm chi phí, duy trì sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Giới chuyên gia nhận định, xung đột Trung Đông không chỉ là một thách thức ngắn hạn mà còn là phép thử đối với khả năng thích ứng của nông nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, trong áp lực luôn tồn tại cơ hội. Khi chủ động xây dựng kịch bản, điều hành linh hoạt và kiên định với mục tiêu phát triển bền vững, ngành nông nghiệp hoàn toàn có cơ sở để không chỉ vượt qua khó khăn mà còn “chuyển mình” mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.