Chủ động phòng ngừa bệnh hô hấp ở trẻ nhỏ

Những năm gần đây, các bệnh viêm đường hô hấp cấp tiếp tục phổ biến tại Việt Nam. Theo các chuyên gia y tế, biến đổi khí hậu, thời tiết thất thường, mật độ dân cư cao và ô nhiễm không khí đang tạo điều kiện cho các tác nhân gây bệnh lưu hành mạnh hơn, trong đó trẻ nhỏ là nhóm dễ bị tổn thương do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Đáng chú ý, phế cầu khuẩn là tác nhân nguy hiểm có thể gây viêm phổi, nhiễm trùng huyết, viêm màng não; trường hợp nặng dẫn tới suy hô hấp, suy đa cơ quan. Ngay cả khi điều trị thành công, trẻ vẫn có nguy cơ gặp di chứng lâu dài như tổn thương não, suy giảm nhận thức hoặc mất thính lực.

TS Phan Hữu Phúc - Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn Bệnh viện Nhi Trung ương, Tổng thư ký Hội Nhi khoa Việt Nam cho biết, bức tranh dịch tễ do phế cầu khuẩn hiện đang có nhiều thay đổi. Nhiều quốc gia Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, ghi nhận sự xuất hiện ngày càng phổ biến của các típ huyết thanh nằm ngoài phạm vi bao phủ của các vaccine thế hệ trước.

Theo ông Phúc, bên cạnh phế cầu khuẩn, virus hợp bào hô hấp (RSV) cũng là tác nhân đáng lưu ý, đặc biệt ở trẻ dưới 6 tháng tuổi. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh nặng và tử vong ở trẻ nhỏ tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Điều đáng lo ngại hơn là tình trạng đồng nhiễm giữa RSV và phế cầu khuẩn ngày càng được ghi nhận nhiều hơn trong thực tế điều trị. Khi đồng nhiễm xảy ra, nguy cơ diễn tiến nặng tăng cao, trẻ có thể phải nằm viện kéo dài hoặc điều trị hồi sức tích cực. “Nhiễm trùng do RSV cũng để lại gánh nặng y tế lâu dài. Do đó, cần triển khai các giải pháp phòng ngừa sớm và hiệu quả cho trẻ nhằm giảm thiểu tác hại của RSV” – ông Phúc nhấn mạnh.

Song song đó, tình trạng đề kháng kháng sinh ở phế cầu khuẩn cũng trở thành thách thức lớn đối với hệ thống y tế. Nhiều bệnh viện trong nước đã ghi nhận các chủng vi khuẩn kháng lại những loại kháng sinh phổ biến, thậm chí đa kháng thuốc, khiến việc điều trị trở nên phức tạp, tốn kém và kéo dài hơn. GS.TS.BS Trần Minh Điển - Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam nhấn mạnh: “Để giảm gánh nặng bệnh tật, cần thay đổi mạnh mẽ tư duy trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Chuyển từ tư duy tập trung điều trị sang chủ động phòng ngừa, đồng thời tăng cường giám sát dịch tễ và nâng cao nhận thức cộng đồng về các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, đặc biệt ở trẻ em”.

Không riêng Việt Nam, các bệnh hô hấp truyền nhiễm cũng là thách thức y tế toàn cầu. PGS.TS Nusrat Homaira - Bệnh viện Nhi Sydney (Úc) nhận định, bệnh do phế cầu, não mô cầu và RSV ở trẻ em trở thành gánh nặng y tế, đồng thời tạo ra những tác động lâu dài đến gia đình, giáo dục và xã hội ở khu vực Đông Nam Á. Bà Nusrat Homaira cho rằng, để giảm tác động của bệnh cần tăng cường giám sát dịch bệnh, cải thiện khả năng tiếp cận các biện pháp dự phòng phù hợp tạo nền tảng chăm sóc sức khỏe tốt hơn cho trẻ em tại từng quốc gia.

Trước thực trạng đó, nhiều quốc gia đã điều chỉnh chiến lược phòng ngừa dựa trên dữ liệu dịch tễ thực tế. Tại Israel, GS.TS Ron Dagan - Giáo sư xuất sắc về Nhi khoa và Bệnh truyền nhiễm nhấn mạnh vai trò của dữ liệu dịch tễ trong xây dựng chiến lược phòng ngừa hiệu quả. Theo ông, nhiều quốc gia hiện đã bắt đầu cập nhật các chiến lược dự phòng dựa trên sự thay đổi của các típ huyết thanh lưu hành và tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng. Một chiến lược hiệu quả không chỉ dựa vào tiến bộ khoa học mà còn cần kết hợp chặt chẽ giữa giám sát dịch tễ, truyền thông cộng đồng và khả năng tiếp cận y tế phù hợp.

Các chuyên gia trong ngành cho rằng, trong bối cảnh bệnh hô hấp tiếp tục gia tăng và diễn biến khó lường, việc cung cấp thông tin y khoa chính xác, nhất quán từ các nguồn chính thống cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Đây được xem là nền tảng giúp phụ huynh nâng cao nhận thức, chủ động hơn trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe trẻ em.